Józef Giza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Giza
Baca
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 3 marca 1887
Dąbrówka Polska  Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 16 sierpnia 1965
Londyn  Wielka Brytania
Przebieg służby
Lata służby od 1910
Siły zbrojne Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie
Korpus Ochrony Pogranicza
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki 20 Pułk Piechoty Austro-Węgier
1 Pułk Strzelców Podhalańskich
Batalion KOP „Iwieniec”
82 Pułk Piechoty
2 Pułk Strzelców Podhalańskich
3 Pułk Strzelców Podhalańskich
Górnośląska Brygada Obrony Narodowej
55 Dywizja Piechoty Rezerwowej
5 Brygada Kadrowa Strzelców
4 Brygad Strzelców
5 Wileńska Brygada Piechoty
7 Dywizja Piechoty
Stanowiska adiutant
dowódca kompanii
dowódca pułku
dowódca piechoty dywizyjnej
dowódca dywizji
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Wojna polsko-bolszewicka
wyprawa kijowska
II wojna światowa
Kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Niepodległości

Józef Giza (ur. 3 marca 1887 w Dąbrówce Polskiej, zm. 16 sierpnia 1965 w Londynie) – generał brygady Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w Dąbrówce Polskiej (obecnie część Nowego Sącza) jako syn Michała Gissa-Gizy i Małgorzaty, z domu Szkaradek. W 1909 ukończył I Gimnazjum w Nowym Sączu. W czasie nauki należał do Polskich Drużyn Strzeleckich. Po maturze nie został przyjęty do Seminarium Diecezjalnego i do końca września 1910 pracował w cegielni w Biegonicach. Od października 1910 służył w Cesarskiej i Królewskiej Armii Austro-Węgier, odbył roczne przeszkolenie dla ochotników w 20 Pułku Piechoty Austro-Węgier. Przechodził szkolenie w Krakowie, Wadowicach, od 20 kwietnia 1911 w Bielinie (Bośnia), gdzie był dowódcą sekcji i plutonu w 16 kompanii 20 pułku w stopniu kaprala, a następnie sierżanta podchorążego. 30 września 1911 został przeniesiony do rezerwy. Od 12 lutego 1912 pracował na stanowisku oficjała pocztowego w Urzędzie Pocztowym w Nowym Sączu. Od maja do czerwca 1913 odbywał ćwiczenia wojskowe ponownie w Bośni, od października 1912 do końca marca 1913 ukończył sześciomiesięczny kurs pocztowo-telegraficzny. Od 1912 ponownie działał w Polskich Drużynach Strzeleckich.

Po wybuchu I wojny światowej 1 sierpnia 1914 został wcielony do 15 kompanii macierzystego 20 pułku, 4 sierpnia awansowany do stopnia chorążego piechoty i mianowany dowódcą plutonu. Brał udział w walkach na froncie serbskim i włoskim. 1 listopada 1915 został awansowany do stopnia podporucznika. Od lipca 1916 uczestniczył w walkach na froncie rosyjskim. Następnie z powodu choroby był leczony w szpitalu. Od 30 czerwca 1917 był instruktorem w 20 pułku, ukończył kurs techniczny. 1 sierpnia 1917 został awansowany do stopnia porucznika i po raz drugi brał udział w walkach na froncie włoskim. Od 16 kwietnia do 23 maja 1918 ponownie przebywał w szpitalu, po czym był instruktorem w kompanii zapasowej 20 pułku w Tarnowie. W międzyczasie był członkiem konspiracyjnej organizacji „Wolność” (1917-1918, współpracował m.in. z Leopoldem Gebelem[1])[2]. Od 30 października 1918 był dowódcą 1 kompanii zapasowej 20 pułku piechoty. Współautor antyaustriackiego zamachu wojskowego z 30 na 31 października 1918 w Tarnowie.

Został przyjęty do Wojska Polskiego w listopadzie 1918. U schyłku wojny uczestniczył w przekształceniu 20 pułku piechoty w 1 Pułk Strzelców Podhalańskich. W pułku stacjonującym w Nowym Sączu pełnił funkcję adiutanta. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 na stanowisku dowódcy kompanii. Walczył w szeregach I brygady Górskiej, brał udział w wyprawie kijowskiej. 1 kwietnia 1920 został awansowany do stopnia kapitana. Następnie walczył w rejonie Pińska, obronie Brześcia. Po zakończeniu wojny w grudniu 1920 wraz z 1 pułkiem wrócił do Nowego Sącza. Odbył kurs przy dywizyjnym Centrum Szkolenia w Krakowie, po czym nadal służył w pułku na stanowisku adiutanta. W 1920 został awansowany do stopnia majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919. W maju 1922 został mianowany na stanowisko dowódcy batalionu. Od kwietnia 1926 do 1927 pełnił funkcję komendanta obwodowego Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego przy 1 pułku. Od czerwca do września 1928 był dowódcą III batalionu pułku.

Następnie został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i od 6 października 1927 do kwietnia 1931 był dowódcą Batalionu KOP „Iwieniec”[3]. 23 stycznia 1929 został awansowany do stopnia podpułkownika ze starszeństwem z 1 stycznia 1929. Od kwietnia 1931 do maja 1932 był zastępcą dowódcy 82 Pułku Piechoty w Brześciu, po czym wystąpił o przeniesienie ze względu na klimat niesprzyjający zdrowiu jego dzieci. 20 maja 1932 roku został przeniesiony do 2 Pułku Strzelców Podhalańskich w Sanoku na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[4]. 4 lipca 1935 roku został przeniesiony do 3 Pułku Strzelców Podhalańskich w Bielsku na stanowisko dowódcy pułku[5][6]. 19 marca 1938 roku został awansowany do stopnia pułkownika. Od maja 1938 roku do sierpnia 1939 roku dowodził Górnośląską Brygadą Obrony Narodowej w Katowicach.

W obliczu zagrożenia konfliktem zbrojnym w sierpniu 1939 objął funkcję dowódcy piechoty dywizyjnej 55 Dywizji Piechoty[3]. W czasie kampanii wrześniowej dowodził obroną odcinka Śmiłowice-Mikołów-Wyry na Górnym Śląsku, później w odwrocie (Kazimierza Wielka 7 września, Osieki 11 września) i od 12 września na Lubelszczyźnie aż po Tomaszów Lubelski 23 września. Uniknął niewoli i przedostał się na Węgry w październiku 1939. Tam był internowany w obozie Selyp od 25 października do 31 grudnia 1939. Zwolniony, został zastępcą dowódcy Przedstawicielstwa WP w Budapeszcie do 24 kwietnia 1940. W maju 1940 przedostał się do Francji, gdzie od 17 maja do 18 czerwca przebywał w obozach Carpiange i Val Andree. Po kampanii francuskiej i kapitulacji Francji 18 czerwca 1940 został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Od 16 sierpnia 1940 przebywał w obozie w Crawford (Szkocja). Tam od października do listopada 1940 pełnił funkcje: zastępca dowódcy 5 Brygady Kadrowej Strzelców, od listopada 1940 do kwietnia 1941 komendant Szkoły Podchorążych Piechoty, od kwietnia do października 1941 komendant kursów unitarnych, od listopada 1941 II zastępca dowódcy brygady szkolnej.

W czerwcu został 1942 został skierowany na Bliski Wschód. Tam od 14 lipca 1942 był dowódcą 4 Brygady Strzelców, a po jej przekształceniu, od marca do 22 września 1943 dowódcą 5 Wileńskiej Brygadą Piechoty. Następnie od września 1943 do 12 kwietnia 1944 był komendantem Centrum Wyszkolenia Armii. W maju 1944 objął dowodzenie 7 Dywizją Piechoty. Następnie z uwagi na zły stan zdrowia (choroba malaria, zapalenie stawów, artretyzm), od grudnia był dowódcą tylko formalnie, a w sierpniu 1945 złożył dowództwo i od października 1945 pozostawał w stanie nieczynnym. Był leczony w szpitalu w Casamassima we Włoszech, następnie w 8 Polskim Szpitalu Wojskowim w Egipcie do 1948, po czym zwolniony jako inwalida.

Po zakończeniu II wojny światowej w styczniu osiadł w Londynie. Działał w ruchu kombatanckim, pełnił funkcje w Oficerskim Sądzie Honorowym i był powoływany do sądów koleżeńskich. Ponownie był leczony w Polskim Szpitalu w Penley. Zmarł 16 sierpnia 1965 w Londynie. Został pochowany na londyńskim Cmentarzu Gunnersbury.

Jego żoną była Wiktora, z domu Szkaradek (1899-1986). Mieli czworo dzieci: córkę Marię (ur. 1921, łączniczka Armii Krajowej) oraz synów Mieczysława (1920-1939, absolwenta Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie, poległego w kampanii wrześniowej pod Radłowem), Kazimierza (ur. 1924, emigrant) i Tadeusza (ur. 1929). Córka Maria Podgórska poświęciła ojcu książkę pt. Z Sącza rodem, Wspomnienia córki generała Józefa Gizy[7].

Awanse[edytuj]

  • podporucznik – 1915
  • porucznik – 1917
  • kapitan – 1920
  • major – 1922 ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 78. lokatą w korpusie oficerów piechoty w 1928
  • podpułkownik – 23 stycznia 1929 ze starszeństwem z 1 stycznia 1929 i 8. lokatą w korpusie oficerów piechoty
  • pułkownik – marzec 1938
  • generał brygady – 25 września 1944

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Uwagi

  1. W okresie PRL przedstawiono go do odznaczenia Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari IV klasy, jednak z uwagi na pobyt na emigracji Józef Giza został skreślony z listy.

Przypisy

  1. Krzysztof Podgórski: „Wolność”. [dostęp 2015-04-14].
  2. Paweł Stachnik: Sądeccy c. k. dezerterzy. [dostęp 2015-04-14].
  3. a b c Głowiński 2009 ↓, s. 27.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 96.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  6. Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 155 z 11 lipca 1935. 
  7. Maria Giza-Podgórska: Pamiętam kazanie kardynała Wyszyńskiego. sadeczanin.info, 5 marca 2013. [dostęp 30 maja 2014].
  8. Dekret Wodza Naczelnego L. 2949 z 17 maja 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 828

Bibliografia[edytuj]