Kazimierza Wielka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kazimierza Wielka
Zalew w Kazimierzy Wielkiej
Zalew w Kazimierzy Wielkiej
Herb
Herb Kazimierzy Wielkiej
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat kazimierski
Gmina Kazimierza Wielka
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1959
Burmistrz Adam Andrzej Bodzioch
Powierzchnia 5,33 km²
Wysokość 185-235 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

5575
1046 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 41
Kod pocztowy 28-500
Tablice rejestracyjne TKA
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Ziemia 50°16′25″N 20°29′04″E/50,273611 20,484444
Urząd miejski
ul. Kościuszki 12
28-500 Kazimierza Wielka
Strona internetowa
Zbiornik retencyjny w Kazimierzy Wielkiej

Kazimierza Wielkamiasto powiatowe w województwie świętokrzyskim, do 1998 kieleckim, w powiecie kazimierskim, siedziba gminy Kazimierza Wielka, nad Nidzicą. Jest 3. najmniejszym miastem powiatowym w Polsce.

Położenie[edytuj]

Kazimierza Wielka położona jest w południowo-wschodniej części Niecki Nidziańskiej, która jest częścią Wyżyny Małopolskiej (tzw. Płaskowyż Proszowicki), w województwie świętokrzyskim. Miasto jest zlokalizowane na międzywojewódzkim szlaku komunikacyjnym łączącym Kraków i Busko-Zdrój (DW776), oraz Jędrzejów i Brzesko (DW768). Kazimierza Wielka ma wielokierunkowy układ przestrzenny, centrum znajduje się w kotlinie, w pobliżu znajduje się zespół stawów.

Historia[edytuj]

4000 p.n.e.–1600 p.n.e.[edytuj]

Pierwsze ślady osadnictwa w widłach Nidzicy i Małoszówki pochodzą sprzed około 6000 lat. U schyłku neolitu żył na tych ziemiach lud, budujący monumentalne grobowce o drewniano–ziemnej konstrukcji. Ich pozostałości odkryte zostały w położonych nieopodal Kazimierzy Słonowicach. Jest to największy tego rodzaju kompleks odkryty w Europie Środkowej.

1600 p.n.e.–XIV w. n.e.[edytuj]

W epoce brązu na ziemiach współczesnej Kazimierzy Wielkiej zamieszkiwali ludzie z tzw. kultury trzcinieckiej (około 1600 do 1500 p.n.e.). Pozostałością po tej epoce są charakterystyczne kurhany. Jeden z nich odkryty został na wzgórzu Wieszczonka w miejscowości Jakuszowice. Inne znaleziska archeologiczne z tego okresu świadczą o kontaktach miejscowej ludności z przedstawicielami innych kultur.

Pierwsze wzmianki o Kazimierzy Wielkiej pochodzą z 1320. Wieś za panowania króla Władysława Łokietka zapisana zostało jako Cazimiria. Na przełomie XIV i XV w. Kazimierza należała do rodziny Kazimierskich (herbu Biberstein) i znajdowała się na granicy dawnej ziemi sandomierskiej i krakowskiej. Wieś była siedzibą rodową Kazimierskich, otrzymaną w darze od Władysława Łokietka za wierną służbę, głównie za pomoc w rozprawieniu się z Henrykiem IV Probusem, jednym z jego głównych kontrkandydatów do rządów w księstwie krakowskim (1288–1290).

XV w.–1918[edytuj]

W latach 60. XVI w. Kazimierza Wielka była siedzibą Braci Polskich[1].

W XVI w. po ukształtowaniu się powiatów wieś Kazimierza Mała oraz sąsiednie Jakuszowice znajdowały się powiecie wiślickim województwa sandomierskiego. Natomiast Kazimierza Wielka w powiecie proszowickim województwa krakowskiego.

Przez długi czas Kazimierza Wielka była siedzibą jednego z najludniejszych dekanatów i parafii w diecezji krakowskiej. Pod koniec XVIII w. wieś stała się własnością rodu Łubieńskich. Od 1815 miejscowość znajdowała się w granicach Królestwa Kongresowego. W 1845 powstała tu jedna z pierwszych w Królestwie cukrowni, wybudowana przez hrabiego Łubieńskiego. Pod koniec XIX w. wieś znalazła się w granicach diecezji kieleckiej. Od 1919 w granicach województwa kieleckiego.

Po 1918[edytuj]

Nieczynna cukrownia "Łubna"

Pod koniec XIX w. oraz w pierwszej połowie XX w., Kazimierza rozwijała się dzięki żyznym glebom oraz cukrowni "Łubna". Miejscowość stała się jednym z ważniejszych ośrodków na południowym Ponidziu. Pod koniec XIX w. miejscowa cukrownia została własnością spółki akcyjnej. Jej prezesem był Julian Tołłoczko. Fabrykę w tym czasie znacznie rozbudowano. Większa część współcześnie istniejących budynków, w tym główny korpus cukrowni, powstała właśnie w tym okresie. Na początku XX w. odnowiono dwór Łubieńskich pochodzący z lat 1752–1755. Wybudowano także budynki mieszkalne dla pracowników oraz basztę (tzw. okrąglak), przeznaczoną na mieszkania dla praktykantów. W tym samym czasie Tołłoczko wybudował pałac według projektu Tadeusza Stryjeńskiego.

W okresie międzywojennym osada otrzymała połączenie koleją wąskotorową z Kocmyrzowem.

5 września 1939 w Kazimierzy doszło do walki z Niemcami, w której poległo 60 żołnierzy 55 Dywizji Piechoty. W 1944 miejscowość znalazła się w granicach Republiki Pińczowskiej.

Po II wojnie światowej w Kazimierzy rozwijał się drobny przemysł spożywczy. W 1954 Kazimierza Wielka otrzymała status osiedla miejskiego, a w 1959 prawa miejskie. Już od 1956 była siedzibą powiatu. W latach 60. i 70. XX w., dzięki licznym inicjatywom mieszkańców i ówczesnych władz, miasto przeżyło gwałtowny rozwój. W 1985 miastu przyznano Krzyż Partyzancki za udział jego mieszkańców w podziemiu antyhitlerowskim.

Demografia[edytuj]

Według danych z 31 grudnia 2010 miasto zajmowało powierzchnię 5,33 km²[2] i liczyło 5575 mieszkańców, z czego liczba mężczyzn wynosiła 2650 osób (47,5%), zaś kobiet – 2925 (52,5%)[3]. Gęstość zaludnienia wynosiła 1046 osób/km².

  • Piramida wieku mieszkańców Kazimierzy Wielkiej w 2014 roku [4].


Piramida wieku Kazimierza Wielka.png

Zabytki[edytuj]

Baszta z końca XIX w
Kościół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.190 z 12.01.1957 i z 3.05.1980)[5].
  • Zespół pałacowy z XIX w., w skład którego wchodzą:
    • pałacyk z drugiej połowy XIX w.
    • budynek zarządu cukrowni pochodzący również z połowy XIX w.
  • Wieża mieszkalna z 1888 nazywana basztą lub okrąglakiem. Znajdowały się w niej mieszkania praktykantów cukrowni. Obecnie mieści się tu Muzeum Ziemi Kazimierskiej.
  • Park dworski z XVIII w., przebudowany w II połowie XIX w. i w 1950 r. oraz piwnice dworu z XVIII w., (nr rej.: A.191/1-2 z 9.12.1957 i z 3.03.1972)[5].

Sport i rekreacja[edytuj]

Jedna z głównych alejek parku w Kazimierzy Wielkiej

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta partnerskie, z którymi miasto Kazimierza Wielka współpracuje:

Wspólnoty religijne[edytuj]

 Osobny artykuł: Religia w Kazimierzy Wielkiej.

Katolicyzm:

Świadkowie Jehowy:

Oświata[edytuj]

  • Publiczne Gimnazjum Samorządowe im. Noblistów Polskich w Kazimierzy Wielkiej
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Hugona Kołłątaja w Kazimierzy Wielkiej
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Pawła II w Kazimierzy Wielkiej
  • Publiczne Przedszkole Samorządowe
  • Kazimierski Ośrodek Kultury
  • Liceum Ogólnokształcące im. Marii Curie-Skłodowskiej
  • Zakład Doskonalenia Zawodowego
  • Zespół Szkół Zawodowych w Odonowie
  • Zespół Szkół Rolniczych w Cudzynowicach

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Józef Szymański, Szlakiem Braci Polskich.Przewodnik turystyczny po Kielecczyźnie., Kielce 1962, s.151
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. GUS, 2011-08-10, s. 142. ISSN 1505-5507.
  3. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r.. GUS, 2011-06-10, s. 96. ISSN 1734-6118.
  4. http://www.polskawliczbach.pl/Kazimierza_Wielka, w oparciu o dane GUS.
  5. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 31 marca 2016. [dostęp 2015-10-22]. s. 14.
  6. Kazimierski Ośrodek Sportowy. [dostęp 2012-10-22].
  7. Uchwała Nr XLII / 441 / 2006 w sprawie współpracy partnerskiej ze społecznością lokalną miasta Altenstadt. Rada Miejska w Kazimierzy Wielkiej, 2006-10-25. [dostęp 2012-10-22].
  8. Uchwała Nr LIII/372/2010 w sprawie współpracy partnerskiej ze społecznością lokalną miast, Buczacz. Rada Miejska w Kazimierzy Wielkiej, 2010-05-28. [dostęp 2012-10-22].
  9. kazimierzawielka.pl
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 16 stycznia 2015.

Bibliografia[edytuj]

  1. Leszek Cmoch: Ponidzie: przewodnik turystyczny. Kielce: 1996. ISBN 83-904488-07.
  2. Jarosław Swajdo: Świętokrzyskie: przewodnik turystyczny. Olszanica: 2008. ISBN 978-83-7576-037-8.

Linki zewnętrzne[edytuj]