3 Pułk Strzelców Podhalańskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 3 Pułku Strzelców Podhalańskich. Zobacz też: 3 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 3.
3 Pułk
Strzelców Podhalańskich
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 21 kwietnia
Nadanie sztandaru 3 października 1927
Dowódcy
Pierwszy płk Plandè
Ostatni ppłk Julian Czubryt
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Bielsko, Kraków
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 21 Dywizja Piechoty Górskiej

3 Pułk Strzelców Podhalańskich (3 psp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Bielsko (III batalion w Boguminie).

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład 21 Dywizji Piechoty Górskiej walczącej w ramach Armii Kraków.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Pułk powstał w rejonie miasta Sens we Francji. Z ochotników z byłych armii: austriackiej, niemieckiej i rosyjskiej oraz ochotników ze Stanów Zjednoczonych, Francji, Holandii i Australii, 21 kwietnia 1919, sformowano 2 Pułk Instrukcyjny Grenadierów-Woltyżerów. W skład pułku weszły trzy bataliony każdy po 3 kompanie strzeleckie, jedna kompania ciężkich karabinów maszynowych, kompania techniczna i pluton telefoniczny. Dowództwo jednostki objął pułkownik armii francuskiej, a jego zastępcą został podpułkownik Marceli Kubiak (zmarł z ran 27 grudnia 1919 roku w Warszawie)[1][2]. Dowódcami batalionów, kompanii i plutonów byli również oficerowie francuscy a od czerwca funkcje te pełnili już Polacy, zaś oficerowie francuscy sprawowali tylko funkcje doradcze. Polscy oficerowie i podoficerowie rekrutowali się z byłych armii zaborczych i z Armii Hallera. Ekwipunek żołnierzy odpowiadał wzorom armii francuskiej. Mundury były koloru błękitnego (lazurowego) zaś rogatywki kroju polskiego. Uzbrojenie podstawowe stanowiły karabiny Lebell, karabinki Berthier, ręczne karabiny maszynowe Chauchat, ciężkie karabiny maszynowe Hotchkiss i działka piechoty. Sprzęt saperski i telefoniczny był nowy, zaś tabory pułk otrzymał od 402. pułku piechoty francuskiej.

Od 21 maja 1919 rozpoczęło się przebazowanie pułku do Polski i trwało do 6 czerwca, nowym miejscem stacjonowania był rejon Płocka. Pułk kilkakrotnie zmieniał numerację i nazwę:

  • od 21 kwietnia 1919 - 2 Pułk Instrukcyjny Grenadierów-Woltyżerów;
  • od 19 lipca 1919 - 14 Pułk Strzelców Pieszych;
  • od 24 września 1919 - 151 Pułk Strzelców Kresowych;
  • od 30 października 1919 - 3 Pułk Strzelców Podhalańskich.

Okres pomiędzy 6 czerwca 1919 a 13 stycznia 1920 był wykorzystany na szkolenie żołnierzy i prowadzenie prac przygotowawczych do działań na Pomorzu.

Droga do Białej[edytuj | edytuj kod]

Pułk wszedł w skład Grupy Taktycznej gen. Pruszyńskiego z zadaniem wzięcia udziału w zajmowaniu Pomorza. W dniu 13 stycznia 1920 r. rozpoczął marsz koncentracyjny w kierunku Bielsk - Sierpc - Osiek - Brodnica. Dawną granicę niemiecką przekroczył 18 stycznia koło Brodnicy i osiągnął linię Łasin - Święte - Krotoszyn. Na linii tej pozostaje do 20 lutego spełniając powierzone mu obowiązki. Delegacja pułku z chorągwią, 10 lutego 1920 r, bierze udział w Pucku w uroczystościach objęcia Bałtyku przez Rzeczpospolitą Polską. Po wykonaniu zadań, z Jabłonowa 21 lutego, pułk został transportem kolejowym przebazowany do Warszawy, gdzie do 10 marca pełnił służbę garnizonową a następnie, pozostawiając mały oddział w mieście, został przesunięty w rejon Biała - Kozy - Hałcnów - Lipnik, wchodząc w skład Dywizji Górskiej.

Pułk na wojnie z bolszewikami[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-bolszewicka.

Krótko trwał pobyt pułku w miejscu stałego zakwaterowania - 31 maja 1920 zostaje skierowany na front ukraiński (ówczesna nazwa) do dyspozycji dowódcy frontu gen. Listowskiego w sytuacji, w której armia Budionnego przełamała linię frontu między Samhorodkiem a Ozierną i Śnieżną. Pułk po osiągnięciu miasteczka Żmerynka otrzymał rozkaz natychmiastowego odejścia do Koziatyna i współuczestniczenia w jego obronie, gdyż leżał on na linii marszu oddziałów Budionnego. Ponieważ nieprzyjaciel zmienił kierunek marszu (na Żytomierz), dowódca 2. Brygady Górskiej płk Wacław Fara nakazał pułkowi 14 czerwca odwrót na linię rzeki Słucz, którą pododdziały osiągnęły 19 czerwca. Walki obronne na linii rzeki trwały do 25 czerwca po czym pułk, transportem kolejowym, został skierowany w rejon rzeki Ptycz do dyspozycji Frontu Poleskiego. Walki, o charakterze obrony lokalnej, w tym rejonie trwały do 10 lipca. Mimo wielokrotnych ataków nieprzyjaciela pułk nie tylko utrzymał zajmowane pozycje, ale wypadami hamował aktywność przeciwnika. Wobec niepomyślnej dla naszych wojsk sytuacji na południu i północy, rozkazem dowódcy Frontu Poleskiego, pułk rozpoczął odwrót w kierunku na Łuniniec. Został równocześnie podporządkowany 14. Dywizji Piechoty. W dniu 19 lipca skutecznie bronił stacji kolejowej Dziatłowicze, po czym kontynuował marsz w kierunku na Parachońsk, wchodząc w skład 1. Brygady Górskiej. Następnie 26 lipca walczył pod wsią Lachowicze a 6 sierpnia pod Kostomłotami, gdzie nie tylko odparł natarcie nieprzyjaciela, ale w kontrnatarciu odrzucił go za Bug. W ciągu dalszego odwrotu stacza walki w rejonie Kodeń - Radzyń - Borki - Serock - Firlej. Naczelny Wódz Marszałek Józef Piłsudski w dniu 14 sierpnia 1920 r dokonał przeglądu pułku a trzy dni później ruszył on do zwycięskiej ofensywy. Przez Kock - Turczyn - Łuków - Krześlin - Jabłonnę - Gronne - Suraż - Choroszcz, 29 sierpnia, zajmując Sokółkę. W celu przygotowania ataku na Grodno wchodzi do Kuźnicy, biorąc do niewoli 490. jeńców i zdobywając znaczną ilość broni i amunicji. Walki o Grodno rozpoczęły się 20 września uderzeniem na Zaśpicze i Klimówkę. Grodna broniły trzy pułki piechoty sowieckiej i pomimo ogromnej determinacji polskich żołnierzy nie udało się wejść do miasta, wobec czego pododdziały 2. Brygady Górskiej zostały przegrupowane a pułk natarł na Bobiki - Odelsk, który zajął 23 września. Następnie uderzył na Indurę i po czterodniowych walkach oraz dwukrotnym ataku na bagnety zajął miasteczko, po czym rozpoczął marsz pościgowy. Pod Komotowem przeprawił się przez Niemen i wespół z 4. Pułkiem Strzelców Podhalańskich stoczył pod Obuchowiczami ciężkie walki z przeważającymi siłami wroga, cofającymi się z Grodna. W pościgu za nieprzyjacielem, przez: Kotrę - Szczuczyn - Piaskowce - Walewkę - Dołmatowszczyznę - Suchowicze - Lidę - Oszmianę stanął w miejscowości Szupran, gdzie z chwilą zawieszenia broni objął służbę graniczną z zadaniem ochrony linii kolejowej Soły - Mołodeczno. Pozostał w tej służbie do 24 listopada 1920.

1 grudnia 1920 wrócił w rejon miast Bielsko i Biała i do 1 lipca 1922 pełnił służbę ochrony granicy górnośląskiej.

W dniu 2 lipca 1922 został przeniesiony na Górny Śląsk do Rybnik (po oficjalnym włączeniu miasta do Polski) i pozostał tam do 17 sierpnia 1922.

Z archiwum pułku (pisownia oryginalna):

  • 6 sierpnia 1920. Dowódca I-szej Brygady Górskiej pułk. Wróblewski.
Quote-alpha.png
Z dniem dzisiejszym wychodzi 3. pułk strzelców podhalańskich wraz z baterją 8./11. pułku artylerji polowej ze składu I-szej Brygady Górskiej. Przy tej sposobności uważam za swój obowiązek wyrazić tym oddziałom za ich dzielną postawę bojową i osiągnięte sukcesy – moje uznanie i pochwałę w imieniu służby Ojczystej. 3. pułk strzelców podhalańskich osiągnął swoim świetnym kontratakiem na Kostomłoty i linię Bugu w dniu 6 b.m. piekne zwycięstwo, którem przyczynił się do pomnożenia sławy oręża podhalańskiego. Dowódcy tego pułku ppułk. Oknińskiemu za prowadzenie, wszystkim oficerom i szeregowym za rozmach i zaciętą odwagę, z jaką nieprzyjaciela odrzucili, przepędzając go w pościgu poza rzekę Bug, będzie świadomość spełnionego czynu najpiękniejszą nagrodą. W chwili, gdy słowa te piszę, zwycięstwo utraciło pozornie swoją wartość — ogólna sytuacja wymagała opuszczenia linji zdobytej, tak świetnie utrzymanej. Lecz w historji nic nie ginie. Czyn ten, zapisany w dziejach obecnej wojny, okaże jeszcze kiedyś, jakie posiadał znaczenie — krew w Ojczystej przelana sprawie, nie idzie na marne.
  • 24 września 1920. Dowódca II-giej Brygady Górskiej pułk. Fara.
Quote-alpha.png
Zajęcie Indury po czterodniowych ciężkich walkach, które były prowadzone bez przerwy przez cztery dni, uwieńczyło pierwszą fazę naszych walk. Towarzysze broni, Podhalanie i kanonierzy 3./11. pułku artylerji polowej, w tych dniach chwały złożyliście niebywałą odwagą, zaciętością, pogardą śmierci, dowody, że Dywizja podhalańska umie krwią i bagnetem kuć granice Rzeczypospolitej Polskiej. Dumny jestem, że stoję na czele oficerów i żołnierzy tak dzielnych i wytrwałych. W imieniu służby dziękuję Wam za waleczne czyny. Poległym bohaterom: „Cześć!”

Na cmentarzu w Sokółce (województwo podlaskie) w kwaterze wojennej zostali pochowani żołnierze pułku polegli we wrześniu 1920. Znajdują się tam groby Józefa (Kazimierza) Burego, Daniela Janczaka, strz. Jana Dulbana (Dulbada), Jana Janczyka, plut. Tadeusza Masłowskiego, strz. Józefa Olszewskiego, strz. Jana Pilczara, strz. Władysława Ryłko, Józefa Stachełka, strz. Romana Wypycha[3].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 21 kwietnia, jako datę święta pułkowego[4]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę utworzenia 2 Pułku Instrukcyjnego Grenadierów-Woltyżerów na ziemi francuskiej w roku 1919[5].

Strzelcy podhalańscy[edytuj | edytuj kod]

Bielsko rok 1938 - przemawia d-ca 3 pspodh. ppłk Julian Czubryt (archiwum rodzinne Pani Iwony Czubryt i Pani Krystyny Czubryt).
Dawne koszary w Bielsku-Białej – miejsce stacjonowania pułku.
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[20][21][22]

Order Virtuti Militari
  1. sierż. Józef Adamczak
  2. chor. Stanisław Bogusz
  3. ppor. Władysław Cieślewicz †26 VII 1920 Lachowicze[23]
  4. kpr. Józef Fijak
  5. kpr. Jan Furczyk
  6. por. Antoni Kajetanowicz
  7. por. Julian Kołodziejak
  8. plut. Jan Kosiorowski
  9. por. Jan Lipczewski †26 VII 1920 Lachowicze[24]
  10. strz. Stanisław Nadziejewski
  11. strz. Adam Nowak
  12. kpt. Piotr Ojrzanowski
  13. ppłk Ludwik Okniński
  14. strz. Franciszek Pająk †24 IX 1920 Indura[25]
  15. por. Stanisław Partyka
  16. por. podlek. Ferdynand Pawłowski
  17. kpr. Władysław Józef Rak †24 IX 1920 Indura[26][27]
  18. sierż. Józef Rams
  19. kpr. Wojciech Rutyna
  20. ppor. Julian Rychter
  21. kpt. Józef Marek Ryszka
  22. mjr Stanisław Skórski
  23. ś.p. strz. Jan Stangret
  24. kpr. Antoni Szewc
  25. kpr. Stanisław Szymański †8 IX 1920 Malewicze[28]
  26. por. Oswald Unger[29]
  27. st. strz. Jan Wajzner
  28. ppor. Witold Wolfram
  29. sierż. Kazimierz Wójtowicz
  30. por. Zenon Wzacny

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[30][a]:

  • dowódca pułku – ppłk Julian Czubryt
  • I z-ca dowódcy – ppłk dypl. Franciszek Gwizdak
  • adiutant – kpt. Leon Franciszek Firczyk
  • starszy lekarz – kpt. dr Leon Kehle
  • młodszy lekarz – vacat
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Wacław Dobkiewicz
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Albin Nowobilski
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – kpt. Józef Marian Adam Michorecki
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (piech.) Michał Ziemiański
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Alfred Bernard Farny
  • oficer żywnościowy – chor. Wojciech Kędzierski
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Michał Wiktor Noworytowski
  • kapelmistrz – ppor. rez. pdsc. Eugeniusz Jerzy Niwiński
  • dowódca plutonu łączności – por. Józef Cyryl Badach
  • dowódca plutonu pionierów – por. Franciszek Ulrych
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Józef Stanisław Chwastek
  • dowódca plutonu ppanc. – ppor. Bolesław Kazimierz Czerwiński
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Mieczysław Wojciech Stanisław Klich
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Marian Edward Lasocki
  • dowódca 1 kompanii – mjr Stefan Edmund Cerkaski
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Rynkiewicz
  • dowódca 2 kompanii – por. Stefan Byczyk
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Józef Żurek
  • dowódca plutonu – ppor. Zygmunt Pluta
  • dowódca plutonu – ppor. Wiktor Władysław Franek
  • dowódca I kompanii km – por. Józef Serafin
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Piątek
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Mieczysław Juliusz Niemiec
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Stanisław Mieczysław Jerzy Więckowski
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Kubik
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Wilhelm Niemiec
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Wilhelm Lucjan Kahanek
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Józef Grabiński
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Stanisław Krach
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Leon Emil Bernatzik
  • dowódca 2 kompanii km – por. Władysław Józef Kwarciński
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Tadeusz Marian Kochanowicz
  • adiutant – por. Wacław Walas
  • pomocnik dowódcy batalionu ds. gospodarczych – kpt. Jan Marian Homa
  • lekarz baonu – ppor. lek. Piotr Stanisław Makaruk
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Aleksander Michalczuk
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Namysłowski
  • dowódca plutonu – ppor. Karol Michał Zawistowski
  • dowódca 8 kompanii – por. Stefan Bronisław Szymański
  • dowódca plutonu – por. Stefan Józef Buciewicz
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Tadeusz Józef Horoszkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Zenon Rychłowski
  • dowódca 3 kompanii km – por. Karol Kędzior
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Marian Rafał Szczerbiński
  • na kursie – kpt. Edmund Tomasz Kozłowski
  • na kursie – por. Bronisław Czaja
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 21 DP
  • dowódca – kpt. Julian Szczerbaniewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Włudyka
  • dowódca plutonu – ppor. Michał Jakub Weber

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

1935 porucznik sztrzelcow podhalanskich 1935.jpg
Pułk walczył w składzie 21 DPGórskiej

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[32]

Dowództwo
  • dowódca – ppłk Julian Czubryt
  • I adiutant – kpt. Stanisław Krach
  • II adiutant – por. rez. Rudolf Pollak
  • oficer informacyjny – kpt Aleksander Michalczyk
  • oficer łączności – por. Józef Badach
  • kwatermistrz – kpt Józef Żurek
  • oficer płatnik– kpt Alfred Famy
  • oficer żywnościowy – chor. Wojciech Kędzierski
  • naczelny lekarz – ppor. lek. Piotr Makaruk
  • kapelan – ks. kap. rez. Michał Drechny
  • dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Michał Noworytowski
I batalion
  • dowódca I batalionu – mjr Marian Edward Lasocki
  • adiutant batalionu – ppor. rez. Stanisław Langer
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – por. rez. Norbert Kossmann
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Karol Kędzior
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – kpt Jan Emilian Jaeschke
  • dowódca 1 kompanii cekaemów – por, Józef Serafin
II batalion
  • dowódca II batalionu – mjr Mieczysław Niemiec
  • adiutant batalionu – NN
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – ppor. Jan Kubik
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Władysław Kwarciński
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Namysłowski
  • dowódca 2 kompanii cekaemów – kpt Stanisław Więckowski
III batalion
  • dowódca III batalionu – ppłk Wacław II Iwaszkiewicz
  • adiutant batalionu – ppor. rez. Seweryn Udziela
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Wacław Walas
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. Stefan Buciewicz
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – ppor. Zenon Rychłowski
  • dowódca 3 kompanii cekaemów – por. Stefan Szymański
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Franciszek Klimkowicz
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt Józef Chwastek
  • dowódca kompanii zwiadowców – por. Mieczysław Klich
  • dowódca plutonu pionierów – por. Franciszek Ulrych
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – NN

Sztandar[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

9 lipca 1919, gen. Józef Haller, wręczył dowódcy jednostki płk Plandè chorągiew ufundowaną przez komitet pań polskich we Francji[33].

7 maja 1927 roku Prezydent RP zatwierdził wzór chorągwi 3 Pułku Strzelców Podhalańskich[34]. 3 października 1927 roku, w Bielsku, Ignacy Mościcki wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Bielska i Białej[33]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[35].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[31].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dąbrowski 1929 ↓, s. 5.
  2. Lista strat 1934 ↓, s. 440.
  3. Cmentarze i pomniki walk o utrwalenie granic (1918-21r.) : Sokółka, www.rowery.olsztyn.pl [dostęp 2018-04-09] (pol.).
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. Dąbrowski 1929 ↓, s. 28.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 97.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 127.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 55.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 140.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 153.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 9 marca 1923 roku, s. 175, przeniesiony z 44 pp na stanowisko komendanta Kadry BZ.
  14. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 382.
  15. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 330.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 276.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 136 z 23 grudnia 1925 roku, s. 738.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 191.
  19. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 225.
  20. Dąbrowski 1929 ↓, s. 30.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 maja 1921 roku, s. 997.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 27 grudnia 1921 roku, s. 1723.
  23. Lista strat 1934 ↓, s. 111.
  24. Lista strat 1934 ↓, s. 485.
  25. Lista strat 1934 ↓, s. 647.
  26. Lista strat 1934 ↓, s. 728.
  27. Dąbrowski 1929 ↓, s. 22-23, 30 tu jako kpr. Franciszek Rak.
  28. Lista strat 1934 ↓, s. 884.
  29. Wolski 1931 ↓, s. 46, por. Oswald Eryk Unger figuruje także wśród żołnierzy 5 pułku saperów odznaczony Orderem Virtuti Militari.
  30. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 654-655.
  31. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  32. Sulich 2018 ↓, s. 64.
  33. a b Dąbrowski 1929 ↓, s. 27.
  34. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 17 z 1 czerwca 1927 roku, poz. 187.
  35. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]