Jan Gamarnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Gamarnik
Яковъ Цудиковичъ Гамарникъ
Ян Гамарник 1933.jpg
lata 30.
Data i miejsce urodzenia 2 czerwca?/14 czerwca 1894
Żytomierz
Data i miejsce śmierci 31 maja 1937
Moskwa
I sekretarz WKP(b) Białoruskiej SRR
Okres od 4 grudnia 1928
do 3 stycznia 1930
Przynależność polityczna WKP(b)
Poprzednik Wilhelm Knorinsz
Następca Konstantin Gej
przewodniczący kijowskiego gubernialnego komitetu rewolucyjnego
Okres od 18 października 1920
do kwietnia 1921
Poprzednik Michaił Wietoszkin
Następca post zniesione
przewodniczący kijowskiego gubernialnego ispołkoma
Okres od 25 kwietnia 1921
do lipca 1923
Poprzednik post ustanowiony
Następca Hryhorij Hryńko
Yan Gamarnik Signature 1920.png

Jan Gamarnik, ros. Ян Борисович Гамарник, biał. Ян Гамарнік (ur. 2 czerwca?/14 czerwca 1894[1][2] w Żytomierzu, zm. 31 maja 1937 w Moskwie) – rosyjski działacz komunistyczny, politruk i ludowy wicekomisarz obrony (1930-1937), ofiara sprawy Tuchaczewskiego.

Urodził się w inteligenckiej rodzinie żytomierskiej jako Jakоw Сudikowicz Gamarnik[2][3][4])[5], jednak już od dwunastego roku życia był zmuszony sam zarabiać na siebie. Od 1914 roku studiował w Instytucie Psychologicznym w Petersburgu („Петербургский психоневрологический институт”), rok później przeniósł się na wydział prawny Uniwersytetu Kijowskiego, gdzie spotkał komunistycznych działaczy Mykoły Skrypnyka i Stanisława Kosiora, którzy wciągnęli go w działalność partyjną. Od 1916 roku pozostawał członkiem SDPRR(b), prowadził agitację w kijowskich zakładach „Arsenał”.

Po wybuchu rewolucji lutowej stanął na czele kijowskiego komitetu SDPRR(b). Po przyjeździe do Moskwy w 1918 roku zaprzyjaźnił się z Leninem, wszedł w skład KC KP(b)U. W latach 1919-1921 przebywał w Ukraińskiej SRR – w Odessie i Kijowie, gdzie przewodził lokalnym organizacjom partyjnym.

Od 1927 roku I sekretarz Dalwoskrajkoma WKP(b) oraz przewodniczący dalriewkoma oraz Dalwoskrajispołkoma. Rok później przeniesiony na Białoruś, gdzie stał na czele KP(b)B w latach 1928-1929, odpowiadając m.in. za politykę kolektywizacji.

Po usunięciu ze stanowiska redagował gazetę „Krasnaja Zwiezda” (1929-1937), pracował też jako naczelny Zarządu Politycznego RKKA – odpowiedzialny za czyszczenie radzieckiego wojska z „elementu kontrrewolucyjnego”, głównie oficerów armii carskiej.

W latach 1930-1937 zastępca ludowego komisarza (narkoma) obrony, blisko współpracował z Michaiłem Tuchaczewskim i wystąpił w jego obronie przeciwko stalinowskim represjom. Zastrzelił się przeczuwając zbliżające się aresztowanie w związku ze sprawą Tuchaczewskiego – w 1955 roku rehabilitowany.

Przypisy

  1. ros. Гамарник Яков Цудикович / Киевский университет. Юридический факультет. Регистрационные листы студентов (Гам — Гер). Нач. 1915 г. // Государственный архив города Киева. Ф. 16. Оп. 465. Д. 4256. На 128 л.
  2. a b ros. Справка. Студент Киевского университета св. Владимира Гамарник Яков Цудикович… 5 мая 1916 г. / Киевский университет. Личные документы лиц, подававших прошения о приёме в университет (Габ — Гин) // Государственный архив города Киева. Ф. 16. Оп. 465. Д. 4511. Л. 33, 33об, 34.
  3. ros. Судебного Следователя Киевского ОС по важнейшим делам. Предварительное следствие по делу о приготовлении к восстанию членов … социал-демократической партии большевиков. Нач. 29 окт. 1917 г. // Центральный государственный исторический архив Украины, г. Киев. Ф. 317. Оп. 2. Д. 6. Л. 10, 11.
  4. ros. Горлов, Василий Михайлович. Военно-политическая деятельность Я. Б. Гамарника (1917—1937 гг.) : автореферат дис. … кандидата исторических наук : 07.00.01 / Военно-полит. акад. им. В. И. Ленина. — Москва, 1990. — 23 с.
  5. Zachar Szybieka pisze z kolei w książce „Historia Białorusi 1795-2000” o austriackich korzeniach rodziny Gamarnika, zob. Szybieka Zachar, „Historia Białorusi 1795-2000”, Lublin 2002, ​ISBN 83-85854-74-6​.


Poprzednik
Wilhelm Knorinsz
Emblem of the Byelorussian SSR (1981-1991).svg I Sekretarze Komunistycznej Partii (bolszewików) Białoruskiej SRR
1928-1930
Emblem of the Byelorussian SSR (1981-1991).svg Następca
Konstantin Gej