Kazimierz I dymiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kazimierz I
książę pomorski
Okres panowania od 1155 lub 1156
do 1180
Poprzednik Racibor I
Następca Bogusław I
książę szczeciński
Okres panowania od 1155 lub 1156
do 1160
Poprzednik brak
Następca Bogusław I
książę dymiński
Okres panowania od 1160
do 1180
Poprzednik wyodrębnione na skutek podziału Księstwa Pomorskiego
Następca w składzie Księstwa Szczecińskiego
Dane biograficzne
Dynastia Gryfici
Data urodzenia przed 1135
Data śmierci październik-listopad 1180
Ojciec Warcisław I
Matka Ida?
Żona NN (zap. córka Adolfa II, hrabiego Holsztynu)
Dzieci Adolf (Odolanus), dalsze dzieci?

Kazimierz I (ur. przed 1135, zm. październik-listopad 1180[1][a]) – książę pomorski, szczeciński i dymiński z dynastii Gryfitów. Młodszy syn księcia Warcisława I i prawdopodobnie księżniczki Idy.

Lata panowania[edytuj | edytuj kod]

Lata młodzieńcze[edytuj | edytuj kod]

Od wczesnej młodości brał udział w życiu publicznym księstwa. Wespół ze swym stryjem Raciborem I uczestniczył w akcjach pirackich na wyspy duńskie[2][3]. Współrządy nad księstwem rozpoczął razem z bratem Bogusławem I w 1155 lub 1156[4]. W 1157 książęta pomorscy walczyli po stronie Księstwa Polskiego, przeciw cesarzowi Fryderykowi Rudobrodemu[3][5]. W dwa lata później – przeciw Duńczykom[2].

Podział księstwa[edytuj | edytuj kod]

Od 1160 Kazimierz rządził samodzielnie częścią północną Księstwa Pomorskiego ze stolicą w Dyminie[3][5]. W tym roku doszło do podziału księstwa pomiędzy braci. Kazimierz otrzymał dzielnicę złożoną z kasztelanii dymińskiej, kamieńskiej, z ziemi bardzkiej, trzebusickiej, wolińskiej, stargardzkiej i części kołobrzeskiej. Tym samym uznał władzę zwierzchnią brata i tytułował się odtąd księciem na Dyminie[2]. Jego brat Bogusław I przejął pod kontrolę ziemie: szczecińską, kołbacką, wkrzańską, wołogoską, choćkowską i łosicką z siedzibą na Uznamie[4]. Ziemie: kołobrzeska, koszalińska i świdwińska (wschodnie tereny Księstwa Pomorskiego) stanowiły współwłasność obu braci. Dokonany podział terytorialny, zapewne miał zapewnić obu książętom udział w wysokich dochodach z solanek kołobrzeskich[6].

Kazimierz musiał odpierać ciągłe ataki margrabiów brandenburskich, książąt saskich, książąt rugijskich i Duńczyków[5]. W 1164 popadł w zależność lenną od księcia saskiego Henryka Lwa z ziemi Czrezpienian (okolice dolnej Piany, pomiędzy Pianą a Reknicą), które po 1170 ponownie wróciły do Księstwa Pomorskiego[3][5][7]. W międzyczasie, po stłumieniu powstania u Chyżan przez Duńczyków i Sasów, w którym książę dymiński brał udział, z ziem chyżańskich utworzono trzy księstewka, z których jedno zostało przydzielone pod jurysdykcję Kazimierzowi[8].

Zdobycie Arkony i dalsze podboje[edytuj | edytuj kod]

W 1168 Kazimierz razem z Bogusławem I uczestniczył w zdobyciu ostatniej twierdzy pogan na wyspie Ranie (Rugii) – Arkony[3][9]. Udział ten był podyktowany zainteresowaniem króla duńskiego Waldemara legendarnymi skarbami gontyny (świątyni) Świętowita w Arkonie, potężnego i ostatniego ośrodka kultu pogańskiego. Do wojny Waldemar wystawił potężne wojsko, nadciągał również Przybysław, dawny książę obodrzycki, zwany księciem meklemburskim[10][11][9].

Dowództwo objął Absalon, biskup Roskilde. Po ciężkich walkach i nieudanych próbach sforsowania umocnień w końcu udało się złamać opór poprzez podłożenie ognia. Arkona poddała się po spaleniu drewnianej baszty i palisad na szczycie wału. Książęta rańscy – Jaromar I i Tesław – poddali się. Karencja natomiast przyjęła warunki bez prowadzenia walk. Po splądrowaniu i złupieniu bogactw, mieszkańcom nakazano przyjąć chrześcijaństwo[12][11][13].

W zakresie podboju ziem wieleckich - Kazimierz I był kontynuatorem polityki swego ojca. Podboje książąt pomorskich posuwały się dalej na południe aż do granic Marchii Północnej, zarządzanej przez margrafów askańskich. Po zdobyciu ziem Dołężan i Redarów nadał Kościołowi hawelberskiemu kilka wsi (1170)[14]. W tym samym roku miały miejsce nadania dla klasztoru w Lund posiadłości nad rzeką Regą (łac. iuxta Regam fluvium sitas...). Dokument pochodzi z XVI w. z odpisu XII-wiecznego. Zawiera 10 nazw miejscowych, położonych nad rzeką Regą[15].

Hołd lenny[edytuj | edytuj kod]

Ziemie pomorskie stały się miejscem ciągłych penetracji duńskich. Najazdy były dotkliwe dla ich mieszkańców i stanowiły nie lada problem dla Kazimierza I. W 1170 na rzece Dziwnie w pobliżu Wolina doszło do otwartego konfliktu pomiędzy obiema flotami. Następnie w okolicach Wyspy Chrząszczewskiej stoczono bitwę, w której Kazimierz dowodzący 50 statkami odniósł zwycięstwo nad Duńczykami[16][17].

Późniejsze wojny z koalicją Duńczyków, Ranów i Sasów na terenie Pomorza w 1173, zdobycie Wolina, Kamienia, Wołogoszczy i Choćkowa przez Duńczyków oraz udział w sporze Henryka Lwa z cesarzem Fryderykiem Barbarossą, mocno wyczerpały siły Księstwa Pomorskiego[18]. Jednak cesarz Fryderyk I, chcąc osłabić siły Henryka Lwa, zaproponował książętom zależność lenną. Po złożonym w obecności króla Danii Waldemara hołdzie lennym, Pomorze zaznało wreszcie spokoju od dotkliwych i wyczerpujących konfliktów zbrojnych, które eksploatowały i niszczyły rodzimą gospodarkę[18][19].

Ostatnie lata życia. Śmierć księcia[edytuj | edytuj kod]

Herb rodowy Gryfitów

Książęta pomorscy jako lojalni lennicy stanęli po stronie Henryka Lwa, księcia saskiego toczącego wojnę z Hohenstaufami – szczególnie Kazimierz I, panujący na Zaodrzu. Pomorzanie podejmowali dalekie wyprawy na ziemie łużyckie i późniejszej Brandenburgii przeciwko wrogom Welfa. W 1180 niezadowolona z takiego obrotu sprawy Brandenburgia zaatakowała Pomorze. W trakcie odpierania tego ataku na polu bitwy zginął Kazimierz I (łac. repentita morte)[2]. XIII-wieczna Saska kronika świata oraz Kodeks z Zwickau podają, że Kazimierz I zginął na polu bitwy (walcząc z margrabią brandenburskim Ottonem I) wraz z rycerzem Borkiem i czternastoma innymi panami pomorskimi[2][b].

Arnold z Lubeki wiadomość o śmierci Kazimierza zawarł zaraz po opisie wyprawy cesarskiej do Saksonii. Dania, chcąc wykorzystać śmierć władcy północnej części księstwa, zaatakowała umocnienia obronne w Świnoujściu. Ten nagły atak przerwała śmierć króla Danii, Waldemara[18]. Śmierć Kazimierza I spowodowała odsunięcie się Pomorzan od obozu Welfa i opowiedzenie się za obozem Hohenstaufa i cesarzem Fryderykiem I. W 1181 Bogusław I uznał się lennikiem cesarskim[2].

Niektóre źródła podają, że Kazimierz został pochowany w kościele katedralnym w Kamieniu Pomorskim, zapewne wspierając się informacją, że był pierwszym fundatorem kościoła. Według innej wersji spoczął w kościele WNP klasztoru Premonstratensów na wyspie Uznam, któremu wcześniej nadał całą wieś i umorzył zaciągnięte u zakonników przez brata Bogusława I długi[18].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żoną Kazimierza I była prawdopodobnie NN, hrabianka holsztyńska, zapewne córka hrabiego Adolfa II i Matyldy ze Schwarzburga. Z małżeństwa tego pochodził, zmarły w młodości syn Adolf (Odolanus). Prawdopodobnie z tego związku narodziły się także dzieci, które zmarły we wczesnym dzieciństwie[20][c]. Niekiedy przypisuje się Kazimierzowi dwie córki Dobrosławę i Świętochnę (J. Powierski), które według E. Rymara (genealoga), prawdopodobnie były potomkiniami innych książąt[21].

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Świętobor?
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
         
     
  Warcisław I
ur. ok. 1091
zm. najp. 9 VIII 1135
Ida?
ur. ?
zm. 1136
     
   
NN
(zap. córka Adolfa II, hrabiego Holsztynu)
ur. ?
zm. ?
OO   ?
Kazimierz I dymiński
(ur. przed 1135, zm. X–XI 1180)
                   
                   
                   
Dalsze dzieci? Adolf (Odolanus)
ur. ?
zm. ?


Uwagi

  1. W historiografii pojawia się również data zgonu Kazimierza I, która przypada na rok 1181 (W. Wegener).
  2. W literaturze przedmiotu można również odnaleźć informacje, że książę Kazimierz I zmarł nagle, w niewyjaśnionych okolicznościach.
  3. Według E. Lubinusa – Kazimierz I, prócz Adolfa (Odolanusa) miał być ojcem Warcisława, Świętobora II i Kazimierza (III). Pogląd autora jest odrzucany przez współczesnych genealogów.

Przypisy

  1. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 118-121.
  2. a b c d e f E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 119.
  3. a b c d e J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 257.
  4. a b E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 113.
  5. a b c d K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 27.
  6. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 59.
  7. Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, ss. 33-35.
  8. K. Wachowski, Słowiańszczyzna Zachodnia, ss. 118-119.
  9. a b Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 36.
  10. O. Baranowska, Pomorze Zachodnie – moja mała ojczyzna, s. 47.
  11. a b K. Wachowski, Słowiańszczyzna Zachodnia, s. 124.
  12. O. Baranowska, Pomorze Zachodnie – moja mała ojczyzna, s. 48.
  13. Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, ss. 36-38.
  14. K. Wachowski, Słowiańszczyzna Zachodnia, s. 111.
  15. E. Rzetelska-Feleszko, Pomorze Zachodnie, ss. 49–50, J. Podralski, Źródła do dziejów ziemi gryfickiej, s. 350.
  16. O. Baranowska, Pomorze Zachodnie – moja mała ojczyzna, s. 49.
  17. Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, ss. 38-39.
  18. a b c d J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 258.
  19. Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, ss. 41-42.
  20. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 120-121, 135-137.
  21. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 188-194, 213-214.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

Literatura dodatkowa (online)[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Racibor I
Pommernwappen.jpg książę pomorski
1155 lub 1156-1180
Pommernwappen.jpg Następca
Bogusław I
Poprzednik
brak
Pommernwappen.jpg książę szczeciński
1155 lub 1156-1160
Pommernwappen.jpg Następca
Bogusław I
Poprzednik
wyodrębnione na skutek podziału Księstwa Pomorskiego
Pommernwappen.jpg książę dymiński
1160-1180
Pommernwappen.jpg Następca
w składzie Księstwa Szczecińskiego