Konkatedra św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Konkatedra św. Jana Chrzciciela
w Kamieniu Pomorskim
konkatedra, kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg A-1343 z 04.05.1956 r.[1]
Ilustracja
Konkatedra w Kamieniu Pomorskim
Państwo  Polska
Miejscowość Kamień Pomorski
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Ottona w Kamieniu Pomorskim
Wezwanie Najświętszej Marii Panny, św. Jana Chrzciciela i św. Faustyna z Brescii biskupa
Położenie na mapie Kamienia Pomorskiego
Mapa lokalizacyjna Kamienia Pomorskiego
Konkatedra św. Jana Chrzcicielaw Kamieniu Pomorskim
Konkatedra św. Jana Chrzciciela
w Kamieniu Pomorskim
Położenie na mapie gminy Kamień Pomorski
Mapa lokalizacyjna gminy Kamień Pomorski
Konkatedra św. Jana Chrzcicielaw Kamieniu Pomorskim
Konkatedra św. Jana Chrzciciela
w Kamieniu Pomorskim
Położenie na mapie powiatu kamieńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kamieńskiego
Konkatedra św. Jana Chrzcicielaw Kamieniu Pomorskim
Konkatedra św. Jana Chrzciciela
w Kamieniu Pomorskim
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Konkatedra św. Jana Chrzcicielaw Kamieniu Pomorskim
Konkatedra św. Jana Chrzciciela
w Kamieniu Pomorskim
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Konkatedra św. Jana Chrzcicielaw Kamieniu Pomorskim
Konkatedra św. Jana Chrzciciela
w Kamieniu Pomorskim
Ziemia53°58′23″N 14°46′20″E/53,973056 14,772222

Konkatedra Najświętszej Marii Panny, św. Jana Chrzciciela i św. Faustyna biskupa w Kamieniu Pomorskim – kościół parafii rzymskokatolickiej św. Ottona w Kamieniu Pomorskim. Historyczna katedra diecezji pomorskiej.

W latach 1972-1992 świątynia pełniła funkcję konkatedry diecezji szczecińsko-kamieńskiej. Obecnie jest konkatedrą archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej.

1 września 2005 roku konkatedra oraz sąsiadujący z nią zespół budynków rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zostały uznane za Pomnik historii[2].

Historia[edytuj]

Katedrę ufundował w 1176 roku książę pomorski Kazimierz I w miejscu wcześniejszego drewnianego kościółka przygrodowego. Budowa świątyni związana była z przeniesieniem siedziby biskupów pomorskich z pobliskiego Wolina.

Pierwotnie świątynia była wznoszona w stylu romańskim. W latach 1180-1210 wzniesiono część prezbiterium. Około 1250 roku zbudowano portal w transepcie południowym z rzeźbionymi archiwoltami i tympanonem przedstawiającym Adorację Baranka. Wybudowano także paradyz. W 1308 nieukończoną budowlę zniszczyły wojska brandenburskie. Po wznowieniu prac, budowę bazyliki kontynuowano w stylu gotyckim. Po 1310 roku wzniesiono krużganki po północnej stronie, a w latach 1325-1350 nad skrzydłem wschodnim katedry dobudowano pomieszczenie gotyckie, w którym w późniejszych czasach mieścił się katedralny skarbiec.

Na początku XIV wieku powstały malowidła na sklepieniu prezbiterium oraz w konsze absydy. W tym samym czasie zbudowano korpus bazylikowy świątyni na pierwotnym fundamencie romańskim, gotycką wieżę ceglaną i lektorium przed prezbiterium. We wnętrzu katedry ustawiono ołtarze, stalle kanonickie, granitową chrzcielnicę i wielki krucyfiks mistyczny[3]. Około 1382 roku świątynia została wyposażona w pierwsze organy.

Na początku XV wieku w katedrze wzniesiono ażurą attykę ceglaną nad nawą południową[4]. W 1419 roku zbudowano przylegającą do nawy południowej kaplicę Lepelów.

Ołtarz główny w prezbiterium
Ołtarz główny sprzed II wojny światowej

Kościół ukończono w pod koniec XV wieku. Zbudowano wówczas przylegający do prezbiterium od strony południowej kapitularz oraz wyposażono katedrę w nowe organy fundacji biskupa Benedykta Wallensteina[5]. Około 1480 roku w prezbiterium ustawiono ołtarz główny.

W 1535 katedra przeszła w ręce Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego. Świątynią luterańską pozostawała do 1945 roku. Pomimo wprowadzenia protestanckiej ordynacji kościelnej zachowano rangę katedralną świątyni i do XIX wieku przy kościele istniała kapituła katedralna.

Podczas wojny trzydziestoletniej doszło do zniszczenia wnętrza. Dzięki hojności księcia Ernesta Bogusława von Croya świątynia w drugiej połowie XVII wieku uzyskała nowe barokowe wyposażenie oraz istniejące do dziś organy. W 1802 roku została zburzona gotycka wieża katedry. W 1855 w świątyni zostały przeprowadzone prace renowacyjne oraz wzniesiono nową neogotycka dzwonnicę. W 1888 przeprowadzono renowację barokowych organów. W 1934 roku dokonano kolejnej restauracji katedry, a także zmieniono wygląd wieży.

W latach 60. XX wieku dokonano regotyzacji i renowacji świątyni oraz przystosowano ją do potrzeb posoborowej formy rytu łacińskiego. W 1972 roku ustanowiono ją konkatedrą rzymskokatolickiej diecezji szczecińsko-kamieńskiej, w 1992 roku przekształconej w archidiecezję.

Kalendarium[edytuj]

Opis[edytuj]

Romańsko-gotycka, ceglana, trójnawowa bazylika z wirydarzem od strony północnej. Prezbiterium o cechach romańskich i wczesnogotyckich. Bogato udekorowana gotycka fasada południowa. Nad całością dominuje masywny neogotycki blok wieżowy z 1934 roku, zwieńczony czterospadowym hełmem, na szczycie którego ustawiony jest duży łaciński krzyż.

Wnętrze[edytuj]

Wnętrze

We wnętrzu katedry uwagę zwracają XVII-wieczne barokowe organy fundacji księcia Ernesta Bogusława de Croya oraz pochodząca z 1682 roku barokowa ambona. Krzyżowo-żebrowe i gwieździste sklepienia katedry ozdobione są w stylu średniowiecznym motywami roślinnymi.

W prezbiterium znajduje się XIII-wieczna polichromia, której tematem jest Eden oraz XV-wieczny ołtarz główny w formie tryptyku przedstawiający sceny: Zaśnięcia, Wniebowzięcia i Koronacji Matki Bożej, a na skrzydłach męczeństwo św. Jana Chrzciciela i św. Faustyna. Obok ołtarza uwagę zwraca zakratowana wnęka ścienna, średniowieczne tabernakulum tzw. sakraria.

Chór od transeptu oddziela zdobiona barokowa krata z 1684 roku, nad którą na belce umieszczony jest gotycki krucyfiks. W transepcie obok ozdobnej kraty ustawiony jest tron arcybiskupi z baldachimem oraz ołtarz przy którym odprawiana jest liturgia w zwyczajnej formie rytu rzymskiego. Przy pierwszym filarze nawy południowej znajduje się ołtarz z obrazem Chrystusa przed Piłatem namalowany według sztychu Rembrandta.

W przęśle północnym transeptu znajduje się baptysterium z chrzcielnicą z XIV wieku otoczone bogatą, barokową kratą kurtynową z 1685 roku. W nawie głównej dwa obrazy Drogi Krzyżowej pędzla Łukasza Cranacha Starszego.

Przy ścianie transeptu południowego znajduje się ołtarz z kościoła św. Mikołaja w Trzęsaczu. A przy pierwszym filarze nawy północnej ołtarz barokowy z 1683 roku, gotycka szafa z figurami Najświętszej Maryi Panny i świętych z kościoła św. Mikołaja w Kamieniu Pomorskim.

W kaplicy katedralnej umieszczono ołtarz z obrazem Ukrzyżowanego z Brzozdowiec przywieziony do Kamienia Pomorskiego po II wojnie światowej przez polskich wysiedleńców z przedwojennego województwa lwowskiego.

Ciekawostki[edytuj]

  • Katedra jest nekropolią książąt pomorskich z dynastii Gryfitów. W prezbiterium świątyni zostali pochowani:
  • Wirydarz katedry kamieńskiej wzniesiony na przełomie XIII i XIV wieku jest jedynym tego typu założeniem przykatedralnym w Polsce. W przeszłości był on miejscem pochówku kanoników i biskupów kamieńskich, miejscem kontemplacji oraz ogrodem.

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 30 września 2017; 3 miesiące temu. [dostęp 2015-09-16].
  2. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 sierpnia 2005 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Kamień Pomorski - zespół katedralny", isap.sejm.gov.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
  3. Obecnie przechowywany w Muzeum Narodowym w Szczecinie
  4. Współczesnego wejścia wieżowego w katedrze wówczas nie było. Do świątyni wchodziło się przez wejście w nawie południowej
  5. Zniszczone przez wojska cesarskie w 1637 roku.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]