Kolonia Staszica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kolonia Staszica
Symbol zabytku nr rej. nr rej.: 1536-A z 20.12.1993
Ilustracja
Zabudowa Kolonii Staszica widziana z ul. Wawelskiej
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Miejscowość

Warszawa

Ukończenie budowy

1922–1926

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Kolonia Staszica”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Kolonia Staszica”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kolonia Staszica”
Ziemia52°13′08,44″N 21°00′07,37″E/52,219011 21,002047
Kolonia Staszica przed 1939

Kolonia Staszica – zabytkowe osiedle na warszawskiej Ochocie, wybudowane w latach 1922–1926 według projektu Antoniego Dygata, Mariana Kontkiewicza, Adama Paprockiego i Józefa Referowskiego[1].

Kolonia składa się z ok. 100 willi z ogródkami oraz budynku wielopiętrowego przy ul. Filtrowej 30. Zajmuje obszar ograniczony ulicami: Wawelską (Trasą Łazienkowską), Sędziowską, Nowowiejską i Krzywickiego.

W gminnej ewidencji zabytków obszar określany jako Kolonia Staszica jest szerszy i dzieli się na dwie części. Większa z nich (wpisana do ewidencji w 2012 pod numerem ewidencyjnym OCH05176) jest również ujęta od 1993 w rejestrze zabytków i obejmuje obszar między ulicą Łęczycką a Aleją Niepodległości oraz ulicą Filtrową a Wawelską. Mniejsza, włączona do ewidencji później z numerem OCH05784, obejmuje północną pierzeję Filtrowej od Krzywickiego do Sędziowskiej[2].

W XXI w. do Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej „Kolonia im. Staszica” należał blok przy ulicy Filtrowej 30[3].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym chronologicznie elementem osiedla były trzy wielorodzinne, jednopiętrowe domy, wystawione wzdłuż ulicy Nowowiejskiej. Każdy z nich nakryty był wysokim dachem kryjącym dodatkową kondygnację. Architektura owych budynków odwoływała się do stylistyki doby baroku.

Pomiędzy domami w roku 1922, więc podczas budowy północnej części Kolonii wytyczono przecznice ulicy Nowowiejskiej: Trybunalską, Referendarską i Sędziowską, wzdłuż których wystawiono parterowe, szeregowe domy z mansardowymi, ceramicznymi dachami. Każdy z nich poprzedzony był niewielkim ogródkiem od strony ulicy. W ten sposób powstało w sumie sześć zwartych pierzei: jedna wzdłuż ulicy Krzywickiego (wtedy Suchej), jedna wzdłuż ul. Sędziowskiej; obustronnie zabudowano ulice Trybunalską i Referendarską. Wolne przestrzenie pomiędzy budynkami wypełniły tereny zielone.

Również w roku 1922 wytyczono ulicę Langiewicza. Jej willowa zabudowa powstała w latach 1923–1924. Projektantami stojących tu domów byli Antoni Dygat (ojciec Stanisława Dygata), Konstanty Jakimowicz i Marian Kontkiewicz. Wybudowane tam domy nawiązywały swą formą do polskich dworów, łatwo więc odnaleźć typowe ich architektury elementy, takie jak kolumnowe portyki z trójkątnymi szczytami czy wysokie, kryte dachówką dachy.

Jako ostatni element kolonii powstała zabudowa w pierzei ulicy Filtrowej; w latach 1922–1924 zrealizowano zespół domków szeregowych Filtrowa 32-50, nieco później, bo w roku 1925 kolejny szeregowiec Filtrowa 10-28 i wolnostojący dom wielorodzinny Filtrowa 30. Oba szeregowce zniszczone w latach okupacji 1939–1945, podczas powojennej odbudowy zostały miejscami oszpecone poprzez wprowadzenie niekorzystnych zmian w ich wyglądzie.

W sierpniu 1944 roku Kolonia Staszica była miejscem bezprecedensowych w historii Warszawy zbrodni i bestialstw dokonywanych przez oddziały Rosyjskiej Wyzwoleńczej Armii Ludowej (RONA) w dniach 4–25 sierpnia 1944 roku, posłane do tłumienia powstania warszawskiego. Wydarzenia te przeszły do historii pod nazwą rzezi Ochoty.

Mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 345. ISBN 83-01-08836-2.
  2. Gminna ewidencja zabytków m.st. Warszawy, Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków.
  3. Historia, Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "Kolonia im. Staszica".