Konik polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konik polski
Ilustracja
Typ Kuc
Pochodzenie Polska[1], Litwa, Prusy
Ważne regiony hodowli Popielno[2]
Roztoczański Park Narodowy[2]
Państwowa Stadnina Koni w Jeżewicach[1][3]
Wymiary
Wysokość w kłębie do 132[1] 134-136[2] cm
Masa 300-400 kg
Umaszczenie myszate, gniade[2]
Cechy charakterystyczne czarna pręga grzbietowa[2]
Wzorce rasy
Polski Związek Hodowców Koni
Equus ferus caballus
Źrebię (Stacja Doświadczalna w Stobnicy)
Klacz ze źrebięciem – Roztoczański Park Narodowy

Konik polskipolska rasa konia późno dojrzewającego (3–5 lat) w typie kuca, długowiecznego, odpornego na choroby i trudne warunki utrzymania. Koniki polskie mają twardy róg kopytowy, pozwalający pracować niepodkutym na twardym podłożu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dzikimi przodkami koników polskich były tarpany, podobne do odkrytych w Azji przez rosyjskiego badacza Nikołaja Przewalskiego w 1876 roku koni Przewalskiego. Zamieszkiwały one do końca XVII wieku lesiste obszary wschodniej Polski, Litwy i Prus[2]. W okolicach Puszczy Białowieskiej przetrwały do 1780 roku, kiedy to zostały odłowione i umieszczone w zwierzyńcu hrabiów Zamoyskich koło Biłgoraja[2]. Około 1806 roku, z powodu panującej biedy, zostały one rozdane okolicznym chłopom[2]. W 1914 roku Jan Grabowski i Stanisław Schuch opisali małe chłopskie myszate koniki z okolic Biłgoraja[4].

Quote-alpha.png
Pierwsze próby prowadzenia zorganizowanej hodowli koni prymitywnych, nazwanych konikami polskimi, zostały podjęte w Polsce w 1923 roku, w Państwowej Stadninie Koni w Janowie Podlaskim i w 1928 roku w Folwarku Dworzyszcze, należącym do Liceum Krzemienieckiego[4].

Profesor Tadeusz Vetulani wprowadził nazwę "konik polski", wysunął także hipotezę o istnieniu odmiany leśnej tarpana. Dzięki jego staraniom w roku 1936 zaczęto odtwarzać konika o typowych dla tarpana cechach w warunkach rezerwatowych w Puszczy Białowieskiej[2][4]. Wcześniej sprowadził konie z Biłgoraju[2]. We wrześniu 1939 roku stado liczyło już 40 sztuk, jednak podczas II wojny światowej hodowla została zniszczona[2], a część koni została zrabowana i wywieziona do Rzeszy na potrzeby badań prowadzonych przez naukowców niemieckich[5]. Po zakończeniu wojny rozpoczęto odbudowę hodowli z udziałem nielicznych koników rozproszonych po kraju i rewindykowanych z Niemiec (poza stadem białowieskim). W roku 1949 ocalałe zwierzęta trafiły do stadniny w Popielnie i tam też rozpoczęto powtórną ich hodowlę[2]. W roku 1952 trafiła tam również grupka koników z Białowieży. W 1955 roku stadninę w Popielnie przejęła Polska Akademia Nauk, następnie podjęto przerwany eksperyment prof. Vetulaniego[4]. Ostatnio[kiedy?] opublikowano inną wizję na genezę koników polskich[6][7][8]. Profesor V.K. Gladenko, wykorzystując liczne dane archeologiczne, osteologiczne i czaszkowe, doszedł do wniosku, że miejscowe konie Białorusi i Polski Wschodniej pochodziły z dzikich tarpanów leśnych, które posiadały wszystkie zewnętrzne cechy charakterystyczne dla koni północnego korzenia leśnego[9].

Pokrój[edytuj | edytuj kod]

Cechy pokroju:

  • wysokość w kłębie koni dorosłych (klacze i ogiery): 130 – 140 cm[10] (134-136 cm[2]) (inne źródła[1]: do 132 cm);
  • obwód klatki piersiowej: wartości minimalne koni dorosłych (klacze i ogiery) – 165 cm;
  • obwód nadpęcia, wartości minimalne koni dorosłych: klacze – 16,5 cm, ogiery – 17,5 cm;
  • masa ciała 300 – 400 kg[10];

Jest to prymitywny koń[1] małego wzrostu (do 132 cm[1] lub 134-136 cm[2]). Ma silną i krępą budowę ciała[2]. U osobników tej rasy proporcjonalne[1] głowy o szerokim czole i prostym profilu są lekkie, usadowione na krótkiej, szerokiej i prostej nisko osadzonej muskularnej[1] szyi[2]. Na głowie są nieduże[1], grube uszy[2] i żywe oczy[1]. Kłąb jest mało wyraźny, łopatki krótkie, z kolei tułów dość długi, a grzbiet czasami łęgowaty[2]. Konie mają głęboką klatkę piersiową, oraz pojemny, często obwisły brzuch i ścięty zad[2].
Koniki polskie mają mocne, suche i krótkie kończyny o mocnym kośćcu[1], zdarza się, że o nieprawidłowej podstawie. Kopyta są nieduże, ale mocne[2].

Umaszczenie[edytuj | edytuj kod]

Zwierzęta te zazwyczaj mają gęstą sierść umaszczoną myszato, czasami gniado[2]. Grzywa jest obfita i czarna. Głęboko osadzony[1] Ogon z nielicznymi jasnymi włosami. Na grzbiecie jest czarna pręga grzbietowa, również pręgi na stawach skokowych i nadgarstkowych[2], rzadko występuje pręga łopatkowa. Klacze są mniejsze od ogierów.

Użytkowanie[edytuj | edytuj kod]

Szczególne zalety koników polskich takie, jak dobre zdrowie[2], płodność[1][2], niewybredność pokarmowa[2], odporność, zaradność w trudnych sytuacjach, zdolności adaptacyjne, kompensacja wzrostu, a przy tym wytrwałość[1], łagodność[1], pojętność i dobre chody przyczyniły się do tego, że zaczęto ich wszechstronnie używać. Konik polski służył ludziom jako dobry koń roboczy w niedużych gospodarstwach rolnych i sadowniczych. Jako wytrwały niezawodny koń często używany był w transporcie.

Te cechy koników polskich i różnorodność ich użytkowania przyczyniły się do ukształtowania małego konia, który przez okrągły rok nie wymagał chowu stajennego. Również wojsko zainteresowało się tym koniem. Zaczęto wykorzystywać go jako wierzchowca w jeździectwie rekreacyjnym, hipoterapii i ze względu na potulny i łagodny charakter, w pracy z dziećmi[1]. Używa się go też jako konia pociągowego do lżejszych prac polowych oraz transportowych[1]. Na początku lat 80. XX wieku konik polski znalazł jeszcze jedno zastosowanie, a mianowicie wykorzystanie go do pielęgnacji krajobrazu[11].

Współcześnie koniki polskie użytkuje się przede wszystkim:

Hodowla[edytuj | edytuj kod]

Rasa konik polski wykazuje bardzo duże podobieństwo do wymarłego dzikiego konia tarpana, lecz nie jest genetycznie tą samą rasą (chociaż poza Polską, koniki polskie bywają określane mianem tarpan)[13].

Głównymi ośrodkami hodowlanymi są:

Symbol[edytuj | edytuj kod]

Konik polski jest symbolem utworzonego w 1974 Roztoczańskiego Parku Narodowego (jego stylizowana sylwetka znajduje się w logo parku)[16].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

6 marca 1989 roku Poczta Polska wyemitowała serię znaczków "Konie". Była to seria sześciu znaczków. Najdroższy znaczek tej serii o numerze 3047 i wartości 70 PLZ przedstawiał konika polskiego. Nakład znaczka wyniósł półtora miliona sztuk, a projektantem był Henryk Chyliński[17]. 24 lutego 2014 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety z serii „Zwierzęta świata” – konik polski o nominałach 20 zł i 2 zł[18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Tamsin Pickeral: PFERDE & PONYS. Londyn: Parragon, 2003, s. 221. ISBN 0-7525-9601-2.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae Martin Haller: Rasy koni. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 204. ISBN 83-7073-121-X.
  3. a b Konik Polski - dla koni, cena, opinie, zdjęcia, „galopuje.pl”, 8 kwietnia 2011 [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  4. a b c d na podst. dr hab. Zbigniew Jaworski: "Tablice genealogiczne koników polskich", dr hab. Zbigniew Jaworski, dr Iwona Tomczyk-Wrona: "Program ochrony zasobów genetycznych koni rasy konik polski": Historia rasy konik polski. Konik polski info. [dostęp 2011-08-05].
  5. Tadeusz Vetulani - życie i działalność. [dostęp 2011-10-27].
  6. Cis Van Vuure, From kaikan to konik - Facts and perceptions surrounding the European wild horse and the Polish konik. Semper, Warszawa. s. 445., 2015, ISBN 978-83-7507-185-6.
  7. Cis Van Vuure, On the origin of the Polish konik and its relation to Dutch nature management. Lutra 57(2): 111-130., 2014.
  8. Cis Van Vuure, Konik polski i rodzina Zamoyskich. Zamojski Kwartalnik Kulturalny 119(2): 10-14., 2014.
  9. Гладенко В.К. Белорусская лошадь. – Минск: Ураджай, 1976. -108с.
  10. a b c Konik polski. Pakiet Edukacyjny Natura 2000. [dostęp 2012-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  11. Księga pochodzenia koni rasy konik polski | PZHK, Polski Związek Hodowców Koni [dostęp 2016-02-11] (pol.).
  12. na podst. dr hab. Zbigniew Jaworski, dr Iwona Tomczyk-Wrona: "Program ochrony zasobów genetycznych koni rasy konik polski": Koniki polskie dzisiaj. Konik polski info. [dostęp 2011-08-05].
  13. zob. Tim Hawcroft: Koń. Rasy, Pielęgnacja, Wychowanie, Tresura.. Warszawa: Wyd. Ania, 1983. ISBN 83-902474-2-9.
  14. na podst. dr hab. Zbigniew Jaworski, dr Iwona Tomczyk-Wrona: "Program ochrony zasobów genetycznych koni rasy konik polski": Historia rasy. Konik polski info. [dostęp 2012-11-25].
  15. Edward Marszałek: Dziki koń zamieszkał w Bieszczadach. Dziennik Lasy Polskie. [dostęp 2011-09-25]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  16. Piotr Profus, Zofia Tomek: Ssaki. W: Tadeusz Wilgat (red.): Roztoczański Park Narodowy. Zwierzyniec: Roztoczański Park Narodowy, s. 202. ISBN 83-900625-2-6.
  17. 1989.03.06. Konie :: Katalog Znaków Pocztowych, www.kzp.pl [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  18. Zwierzęta świata. Konik polski (pol.). NBP. [dostęp 2015-02-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]