Liceum Krzemienieckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Liceum Krzemienieckie
(Gimnazjum Wołyńskie)
Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. 61-234-9001
Kremenets lyceum.JPG
Budynek dawnego Liceum w Krzemieńcu
Typ szkoły średnia
Państwo  Ukraina
Miejscowość Krzemieniec
Data założenia 13 października 1805
Adres ul. Licejna 1
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Liceum Krzemienieckie(Gimnazjum Wołyńskie)
Liceum Krzemienieckie
(Gimnazjum Wołyńskie)
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Liceum Krzemienieckie(Gimnazjum Wołyńskie)
Liceum Krzemienieckie
(Gimnazjum Wołyńskie)
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Liceum Krzemienieckie(Gimnazjum Wołyńskie)
Liceum Krzemienieckie
(Gimnazjum Wołyńskie)
Ziemia 50°05′46,5″N 25°43′28,0″E/50,096250 25,724444

Liceum Krzemienieckie (także Liceum Wołyńskie, pierwotnie Gimnazjum Wołyńskie) – polska szkoła w Krzemieńcu na Wołyniu, istniejąca w latach 1805–1831, reaktywowana w latach 1922–1939, zwana także Atenami Wołyńskimi. Odegrała znaczącą rolę w rozwoju poziomu kultury polskiej na Wołyniu.

Historia[edytuj]

Szkołę założył Tadeusz Czacki, ówczesny wizytator placówek oświatowych guberni wołyńskiej, podolskiej i kijowskiej, przy udziale Hugona Kołłątaja. Mieściła się w siedzibie dawnego kolegium jezuickiego w zespole architektonicznym pałacu Wiśniowieckich, który po kasacie zakonu przejęła Komisja Edukacji Narodowej. Szkoła miała pełnić funkcję ośrodka edukacyjnego i kulturalnego dla południowo-wschodnich Kresów byłej Rzeczypospolitej, oferując wykształcenie od elementarnego poprzez średnie, zawodowe, aż do półwyższego. Jej otwarcie nastąpiło 1 października?/13 października 1805 roku[1][2], a pierwszym dyrektorem placówki (do początku grudnia 1810 roku) został Józef Czech. Pierwotna nazwa szkoły, Gimnazjum Wołyńskie, obowiązywała do 1819 roku, potem ranga placówki wzrosła, a jej nazwę zmieniono na Liceum Krzemienieckie. Już jako liceum szkoła mogła nadawać niższe tytuły naukowe.

Liceum szczyciło się własną drukarnią oraz bogatą biblioteką opartą na księgozbiorze Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1825 roku biblioteka miała blisko 31 tys. ksiąg (bez dubletów) – w czym wielka zasługa Tadeusza Czackiego. Po upadku powstania listopadowego Liceum Krzemienieckie zostało zamknięte przez władze carskie. Część kadry oraz większość majątku szkoły wchłonął tworzący się właśnie Uniwersytet Kijowski, natomiast biblioteka krzemieniecka (jedna z najcenniejszych i najbogatszych w ówczesnej Polsce) oraz bezcenna galeria Stanisława Augusta Poniatowskiego zostały zrabowane i umieszczone w Kijowie. Biblioteka ta stała się początkiem dla utworzenia Narodowej Biblioteki Ukraińskiej w Kijowie[a]. W 1836 roku w budynku odebranym Liceum rozlokowano prawosławne seminarium duchowne w Krzemieńcu[3].

Tablica pamiątkowa poświęcona Tadeuszowi Czackiemu

Na mocy dekretu marszałka Józefa Piłsudskiego z 1920 roku dawne Liceum Krzemienieckie wznowiło działalność w 1922 roku, jako zespół szkół. Była ona kontynuowana do 1939 roku.

28 lipca 1941 roku, wkrótce po zajęciu Krzemieńca przez wojska niemieckie, Niemcy, na podstawie listy ułożonej przez nacjonalistów ukraińskich, aresztowali przedstawicieli inteligencji polskiej, głównie nauczycieli Liceum Krzemienieckiego. W dniach 28–30 lipca 1941 roku 30 osób z tej grupy zostało przez Niemców rozstrzelanych pod Górą Krzyżową[4].

Tradycje Liceum Krzemienieckiego kontynuuje warszawskie XXVII Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Czackiego.

Program nauczania[edytuj]

Budynek dawnej szkoły widoczny z dziedzińca.

Liceum wprowadzało w życie staranny program wychowawczy, mający na celu wszechstronny rozwój intelektualny, moralny, kulturalny i obywatelski uczniów, w oparciu o założenia sprecyzowane przez Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Nauka w Liceum trwała 10 lat i była podzielona na dwa etapy: na cztery roczne „klasy” i trzy dwuletnie „kursy”. Program czterech pierwszych lat obejmował naukę języka polskiego, rosyjskiego, francuskiego, łaciny, religii, geografii, arytmetyki i podstaw geometrii. Po czterech latach naukę kontynuowano w klasach licealnych, w których wykład odbywał się metodą uniwersytecką. Do wcześniejszych przedmiotów na pierwszym kursie podczas pierwszego roku nauki dodawano rozszerzoną geometrię, trygonometrię płaską, a na drugim roku algebrę, logikę, naukę wymowy i historię starożytną. Na kursie drugim do dotychczasowych przedmiotów dochodziła fizyka, matematyka wyższa, rachunek integralny, ekonomia polityczna. Podczas trzeciego kursu do programu nauczania dodawano chemię, historię naturalną, botanikę, prawo krajowe. Wykłady obejmowały także historię literatury greckiej, łacińskiej, polskiej, francuskiej oraz poezję. Przedmiotami dodatkowymi, do wyboru przez uczniów, były: język grecki, angielski, bibliologia, rysunek, mechanika teoretyczna i praktyczna, architektura, gimnastyka. Ponadto uczono fechtunku, muzyki, śpiewu, tańca, jazdy konnej.

Nauka była kosztowna. W terminie od 15 sierpnia do 1 września każdy uczeń musiał wnieść całoroczną opłatę w wysokości 463 zł polskich 10 groszy – gdy chciał spędzić miesiące wakacyjne w Krzemieńcu, lub 414 zł polskich 10 groszy – jeśli na wakacje wracał do domu. Do tego dochodziła opłata za dodatkowe lekcje oraz pewne kwoty na „potrzeby szkoły”. Szkoła pozyskiwała środki także od okolicznego ziemiaństwa, które wnosiło dobrowolne opłaty.

Lekcje trwały od godziny ósmej do dziesiątej rano i od drugiej do czwartej po południu, oprócz wtorków i czwartków, kiedy to na popołudnia przypadały ćwiczenia rekreacyjne. Do podstawowego schematu godzin lekcyjnych dochodziły wykłady z przedmiotów dodatkowych.

Kadra naukowa[edytuj]

Zdjęcie budynku szkoły od strony płd.-wsch. (2006)

Uczniowie i absolwenci[edytuj]

Budynek dawnego liceum widoczny od strony wschodniej

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Władze polskie kilkakrotnie upominały się o zwrot tych własności stanowiących dorobek Narodu polskiego, jednak bez żadnych rezultatów. Próby wyegzekwowania biblioteki i galerii podjęto po raz pierwszy w ramach pertraktacji związanych z realizacją traktatu ryskiego, jednak bezskutecznie. W okresie międzywojennym biblioteka królewska, przechowywana w magazynach Centralnej Biblioteki Naukowej Akademii Nauk Ukrainy, była niedostępna dla polskich badaczy. Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości władze tego kraju odmówiły zwrotu bezcennego dziedzictwa kultury polskiej. Dopiero w 1992 roku podpisano umowę o współpracy między Centralną Biblioteką Naukową w Kijowie i Biblioteką Narodową w Warszawie i rozpoczęto żmudną ewidencję i kopiowanie księgozbioru.

Przypisy

  1. Tadeusz Czacki: Mowa Jasnie Wielmoznego Tadeusza Czackiego [... dnia 1 octobra 1805 roku, przy otwarciu Gymnazium Wołynskiego w Krzemiencu, miana.]. T. 3. Krzemieniec: 1805. [dostęp 18 listopada 2015].
  2. M. Danilewiczowa: Życie naukowe dawnego Liceum Krzemienieckiego. Warszawa: 1937, s. 62. [dostęp 23 października 2015].
  3. Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 273–275. ISBN 978-83-7431-127-4.
  4. Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, Warszawa 2000, s. 478.

Bibliografia[edytuj]

  • Ryszard Przybylski, Krzemieniec. Opowieść o rozsądku zwyciężonych, Sic!, Warszawa 2003.
  • Michał Rolle, Ateny Wołyńskie. Szkic z dziejów oświaty w Polsce, „Ossolineum” 1923.
  • Lech Słowiński, Dla tej, co nie zginęła. Z dziejów edukacji narodowej na ziemiach polskich w latach 1795–1830, Poznań 1985
  • Jan Skłodowski: Krzemieniec – Ateny Wołyńskie = Wolyn Athens. Warszawa: „Ad Oculos”, 2006. ISBN 83-60222-06-1.
  • Joachim Lelewel, Bibljograficznych ksiąg dwoje: w których rozebrane i pomnożone…, tom 2 (s.424)

Linki zewnętrzne[edytuj]