Zwierzyniec (powiat zamojski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zwierzyniec
Kościół „na wyspie”
Kościół „na wyspie”
Herb
Herb Zwierzyńca
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat zamojski
Gmina Zwierzyniec
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1593
Prawa miejskie 1990
Burmistrz Jan Skiba
Powierzchnia 6,19 km²
Wysokość 219–289 m n.p.m.
Populacja (1.01.2017)
• liczba ludności
• gęstość

3245
524,2 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 84
Kod pocztowy 22-470
Tablice rejestracyjne LZA
Położenie na mapie gminy Zwierzyniec
Mapa lokalizacyjna gminy Zwierzyniec
Zwierzyniec
Zwierzyniec
Położenie na mapie powiatu zamojskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zamojskiego
Zwierzyniec
Zwierzyniec
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Zwierzyniec
Zwierzyniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zwierzyniec
Zwierzyniec
Ziemia50°36′52″N 22°58′01″E/50,614444 22,966944
TERC
(TERYT)
0620154
SIMC 0988253
Urząd miejski
ul. Rynek 1
22-470 Zwierzyniec
Strona internetowa

Zwierzyniecmiasto w województwie lubelskim, w powiecie zamojskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zwierzyniec. Położony jest nad Wieprzem, przy Roztoczańskim Parku Narodowym.

Miasto liczy 3245 mieszkańców (1 stycznia 2017)[1].

Zwierzyniec jest ośrodkiem turystyczno-wypoczynkowym na Roztoczu, jest jednym z głównych ośrodków Roztocza Środkowego.

Położenie[edytuj]

Na zachód od Zwierzyńca w odległości 3 km przebiega granica pomiędzy wapienno-piaskowym Roztoczem Środkowym a lessowym Zachodnim. Miasto ze wszystkich stron otoczone jest lasami, które zajmują aż 66% powierzchni gminy. W ich pobliżu, tuż za południową granicą miasta, znajdują się stawy Echo.

Miasto zajmuje powierzchnię 6,19 km² (1 stycznia 2017)[1].

W latach 1975–1998 miasto leżało w województwie zamojskim.

Zwierzyniec jest członkiem Unii Miasteczek Polskich[2].

Historia[edytuj]

Zwierzyniec zawdzięcza istnienie Ordynacji Zamojskiej, której działalność gospodarcza była oparta na pozyskiwaniu i przetwarzaniu bogactw pochodzących z okolicznych lasów.

Zwierzyniec powstał w 1593, cztery lata po założeniu ordynacji. Prawdopodobnie już na początku XVII wieku, funkcjonował jako letnia rezydencja rodziny Zamoyskich. Zalążkiem osady był dwór myśliwski zbudowany nad stawem. Niedaleko dworu funkcjonował wielki zwierzyniec otoczony wysokim płotem, w którym trzymano m.in. jelenie, sarny, łosie i dziki. W ogrodzie, na wodzie stał pałacyk letni (Lusthaus) należący do Gryzeldy z Zamoyskich Wiśniowieckiej, matki króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego[3].

W 1773 IX ordynat, Jan Jakub Zamoyski, urządził w Zwierzyńcu fabrykę porcelany i mydła. W 1812 do Zwierzyńca została z Zamościa przeniesiona siedziba Ordynacji Zamojskiej. W XIX wieku działał tartak, browar, fabryka posadzek, fabryka bryczek, fabryka maszyn rolniczych, hotel z restauracją, a nawet sąd gminny okręgowy[3].

Mieszkańcy Zwierzyńca aktywnie wspomagali bojowników o wolność Polski, zwłaszcza powstańców w okresie powstania styczniowego, a potem żołnierzy Armii Krajowej w czasie II wojny światowej.

W latach 1940–1944 hitlerowcy utworzyli w Zwierzyńcu obóz dla ludności cywilnej oraz obóz przejściowy, a od grudnia 1942 dla ludności wysiedlanej z Zamojszczyzny. Na tym terenie znajduje się obecnie rzymskokatolicki kościół parafialny pw. Matki Bożej Królowej Polski z II połowy XX wieku.

W 1990 Zwierzyniec uzyskał prawa miejskie.

1 stycznia 2010 r. przyłączono część wsi Obrocz o powierzchni 136,92 ha[4].

Zabytki Zwierzyńca[edytuj]

W mieście znajdują się następujące zabytki:[5]

  • część układu przestrzennego (nr rej.: A/185 z 6.07.1978),
  • zespół kościoła św. Jana Nepomucena „Na Wyspie”, XVIII – XX (nr rej.: A/260 z 8.04.1983): kościół, drewniana dzwonnica, cmentarz; posiada barokową fasadę z połowy XVIII wieku (1741–1747), ufundowany przez ordynata Tomasza Antoniego Zamoyskiego; w skromnym wnętrzu znajdują się polichromie Łukasza Smuglewicza,
  • cmentarz rzymsko-katolicki (najstarsza część) z 1907 (nr rej.: A-508 z 27.06.1996),
  • cmentarz żydowski z połowy XIX wieku (nr rej.: A/480 z 2.02.1990),
  • miejsce straceń (plac) z 1944 przy ul. 2 Lutego 4 (nr rej.: A/180 z 13.09.1977),
  • zespół zarządu Ordynacji Zamojskiej przy ul. Browarnej 1 z I połowy XIX wieku (nr rej.: A/324 z 7.06.1985):gmach główny z lat 1792-99 i II połowy XIX wieku, 4 oficyny, park,
  • zespół Pałacu Plenipotenta przy ul. Plażowej 1, z końca XIX wieku (nr rej.: A/172 z 31.03.1977): dom mieszkalny z lat 1880–1891, stajnia z 1885, studnia drewniana z 1885, ogród,
  • browar (budynek główny) ul. Browarna 7 z lat 1805–1806 (nr rej.: A/392 z 16.01.1969) wraz z portiernią z 1836, łuszczarnią nasion przy ul. Parkowej z 1896 (nr rej.: A/394 z 18.05.1987) i drewnianym magazynem; na dziedzińcu zakładu od sierpnia 2000 rokrocznie odbywa się Letnia Akademia Filmowa.


Inne atrakcje[edytuj]

Interesującą, a niemal zupełnie nieznaną dzielnicą Zwierzyńca jest Borek. Stanowi ją kompleks 71 drewnianych domów, które wybudowane zostały na przełomie lat 20. i 30. XX wieku, kiedy Ordynacja Zamojska przekazała ten teren chłopom za zrzeczenie się praw do serwitutów. Borek tworzy 6 ulic, z których jedna, ul. Wąska, stanowi ewenement z racji swej szerokości i w całości zachowanej drewnianej zabudowy. Klimat miejsca odpowiada dwudziestoleciu międzywojennemu[6][7].

W Zwierzyńcu jest 68 różnych pomników, tablic oraz figur historycznych i religijnych, co w przeliczeniu na liczbę mieszkańców przypada jeden obiekt na około 50 osób. Wśród tych pomników znajdują się m.in. poświęcone żołnierzom Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich, leśnikom, Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej, powstańcom styczniowym, jeńcom francuskim, Węgrom, psu Marysieńki Sobieskiej i wielu innym postaciom czy wydarzeniom. Jedynym w swoim rodzaju jest kamień w parku miejskim, umieszczony dla uczczenia zwalczenia szarańczy podczas jej nalotu na miasto w 1711[8][9].

W zabytkowym Pałacu Plenipotenta mieści się dyrekcja Roztoczańskiego Parku Narodowego. W pobliżu znajduje się Ośrodek Edukacyjno-Muzealny RPN.

W 2014 powstały dwie drewniane wieże widokowe – na Tartacznej Górze oraz na Białej Górze w pobliżu Roztoczańskiego Centrum Naukowo-Edukacyjnego RPN[10].

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Zwierzyńca w 2014[11].


Piramida wieku Zwierzyniec.png

Sport[edytuj]

W Zwierzyńcu funkcjonuje Klub Sportowy Sokół Zwierzyniec – amatorski klub piłkarski, założony w 1923. Obecnie[kiedy?] drużyna seniorów gra w grupie zamojskiej klasy okręgowej. Klub rozgrywa mecze na Stadionie Miejskim w Zwierzyńcu o pojemności 1500 widzów.

Struktury wyznaniowe[edytuj]

Osoby związane ze Zwierzyńcem[edytuj]

  • Maria Kazimiera D’Arquien, Marysieńka (1641–1716) – żona Jana Sobiepana Zamoyskiego, następnie króla Jana Sobieskiego, którego spotykała właśnie w Zwierzyńcu,
  • Jan Miklaszewski (1874–1944), w młodości działacz PPS, w latach 1900–1918 (w przerwami) kontroler w lasach Ordynacji Zamojskiej, potem organizator państwowej administracji leśnej, naukowiec, rektor warszawskiej SGGW w latach 1936–1944 (po 1939 uczelni w podziemiu),
  • Edward Nyary (1830–1863) – węgierski hrabia, major, ochotnik walczący w szeregach polskich w czasie powstania styczniowego, zmarł z odniesionych ran po bitwie pod Panasówką, pochowany w Zwierzyńcu,
  • Eugenia Siemaszkiewicz (ur. 1932) – urodzona w Zwierzyńcu, pisarka oraz tłumaczka poezji rosyjskiej i radzieckiej,
  • Jan III Sobieski (1629–1696) – hetman wielki koronny, następnie król Polski, odwiedzał Marysieńkę, wówczas wdowę po Janie Sobiepanie Zamoyskim, w letniej rezydencji Zamoyskich,
  • Zbigniew Ścibor-Rylski, ps. Motyl, Stanisław (ur. 1917) – pilot, żołnierz AK, generał brygady WP, prezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich, przebywał w Zwierzyńcu jako uczeń szkolny i gimnazjalny,
  • Stanisław Tatar (1896–1980) – żołnierz WP, AK, generał PSZ na Zachodzie, w okresie II wojny światowej przez pewien czas ukrywał się w Zwierzyńcu[13],
  • Jan Dorantt (1899–1971) – podpułkownik saperów Wojska Polskiego, kawaler Virtuti Militari,
  • Aleksandra Wachniewska (1902–1989) – malarka pejzaży Zwierzyńca i okolic,
  • Jerzy Wasowski (1913–1984) – kompozytor, dziennikarz, ukrywał się w Ordynacji Zamojskiej w czasie II wojny światowej[13],
  • Jan Tomasz Zamoyski (1912–2002) – ostatni ordynat Ordynacji Zamojskiej,
  • Tomasz Antoni Zamoyski (1707–1752) – ordynat, fundator kościoła na wodzie w Zwierzyńcu.

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie Zwierzyńca[14]:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 19.07.2017.
  2. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2016-01-06].
  3. a b Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, strona zawierająca opis Zwierzyńca (pol.). ICM. [dostęp 2013-06-04].
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2009 r. (Dz.U. z 2009 r. Nr 120, poz. 1000).
  5. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubelskie. 31 marca 2017; 7 miesięcy temu.
  6. Agnieszka Ordyniec: Borek – dzielnica drewnianych domów. [dostęp 2017-08-05].
  7. Marek Marcola: Szlak architektury drewnianej – oficjalny serwis internetowy Urzędu Miejskiego w Zwierzyńcu. [dostęp 2017-08-05].
  8. Marek Marcola: Osobliwości Roztocza – oficjalny serwis internetowy Urzędu Miejskiego w Zwierzyńcu. [dostęp 2017-08-05].
  9. Artur Pawłowski: Roztocze. Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2015. ISBN 978-83-62460-71-7.
  10. Szlakiem wież widokowych – oficjalny serwis internetowy Urzędu Miejskiego w Zwierzyńcu. 25.11.2014. [dostęp 2017-08-05].
  11. http://www.polskawliczbach.pl/Zwierzyniec, w oparciu o dane GUS
  12. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na stronie Świadków Jehowy, dostęp z 5 czerwca 2014.
  13. a b Strona www miasta Zwierzyniec poświęcona historii.
  14. Zwierzyniec: Miasta partnerskie.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]