Kraplewo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kraplewo
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Ostróda
Strefa numeracyjna (+48) 89
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0485109
Położenie na mapie gminy wiejskiej Ostróda
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Ostróda
Kraplewo
Kraplewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kraplewo
Kraplewo
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Kraplewo
Kraplewo
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostródzkiego
Kraplewo
Kraplewo
Ziemia53°37′59″N 19°59′29″E/53,633056 19,991389

Kraplewo (niem. Kraplau[1]) – osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Ostróda. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś w kształcie ulicówki, nazwa wywodzi się najprawdopodobniej od strumyka Krapel.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana w 1351[2], kiedy to cztery włóki nabył niejaki Henryk od rycerza Jodaka z Kraplewa. Kraplewo podlegało pod komturię w Ostródzie. Parafia erygowana jeszcze w średniowieczu.

W 1541 r. wieś obejmowała 38 włók, z których jedynie 29 było zagospodarowanych, W dokumentach z 1541 wśród chłopów, zamieszkujących Kraplewo, wymieniane sa nazwiska polskie oraz niemieckie. W 1577 r. do parafii w Kraplewie należały miejscowości: Brzydowo, Lichtajny, Szyldak. W tym czasie na 38 włókach gospodarzyło 15 kmieci (każdy uprawiał po dwie włóki, do sołtysa należały 4 włoki, podobnie do pastora). W tym czasie we wsi mieszkało także 12 zagrodników, pastuch, kowal i karczmarz (można więc wnioskować, że funkcjonowała kuźnia i karczma). Pod koniec XVI w. wśród mieszkańców wsi pojawiają się takie nazwiska jak: Krupa, Deguła, Mejka, Szlaga.

W 1603 r., gdy zmarł sołtys o nazwisku Korycki, starosta ostródzki przydzielił włoki sołeckie burgrabiemu ostródzkiemu – Sebaldowi Pfelau. W 1612 r. majątek ziemski w Kraplewie liczył 40 włók i należał do Zygmunta Birckhama, starosty działdowskiego. Później majątek był własnością książęcą i pracowało w nim 12 chłopów. W latach 1609–1621 tutejszym pastorem był Paweł Lupiński (głosił kazania także w Brzydowie). Wspomniany pastor korzystał z części czynszów za wydzierżawione włóki kościelne. Od 1934 r. pastorem był Krzysztof Kluge. W 1646 pastorem w Kraplewie został Jan Węgierski (uprzednio był zakonnikiem franciszkańskim, który 5 lat wcześniej przeszedł na protestantyzm). W latach 1650–1675 Kraplewo należąo do Jerzego i Krzysztofa Fincków. Od 1673 r. pastorem kraplewskim był August Czerkaski.

Pod koniec XVII w. połączona parafię w Kraplewie z parafią w Durągu. W tym czasie pastorem był Jan Skubowius. W 1714 r. właściciel majątki, niejaki Pentzig, obsadził parafię kraplewską byłym nauczycielem Abrahamem Pawlackim. W 1734 r., po śmierci pastora Jakuba Radzkiego, do parafii włączono Brzydowo. W 1739 r. wybudowano we wsi nowa szkołę (zatrudniony był jeden nauczyciel). W latach 1737–1778 funkcje pastora w Kraplewie pełnił Andrzej Popławski (zmarł po 42 latach posługi kapłańskiej).

W latach 1809–1825 kościół w Grabiaku i kaplica w Szyldaku były filiami parafii w Kraplewie. W 1820 r. majątek ziemski i wieś Kraplewo liczyły 18 domów (gospodarstw domowych), zamieszkanych przez 147 osób. W latach 40. XIX w. Gustaw Gizewiusz spisał w Kraplewie wiele pieśni ludowych („Pieśni ludu znad górnej Drwęcy w parafiach Ostródskiej i Kraplewskiej zbierane w 1836 do 1840 roku”). W 1861 majątek rycerski obejmował powierzchnię 2314 mórg ziemi i zamieszkany był przez 242 osoby. Według spisu z 1874 r. na 3016 parafian 2253 było Polakami, podczas gdy spis z 1890 r. ujawnił, że na 3300 parafian Polakami było już tylko 1500 osób. W tym czasie nabożeństwa odprawiano po polsku i niemiecku. Według spisu z 1897 na 3400 parafian Polaków było 2200. W 1902 r. na 3425 mieszkańców język polski rozumiało około 1000 osób. Nabożeństwa odprawiane były tylko w języku polskim. Z kolein w 1907 r. na 3250 osób, zamieszkałych w parafii doliczono się 1500 Polaków, a w roku 1912 już tylko 875. W tym czasie od pastora wymagano znajomości języka mazurskiego (polskiego).

W 1925 r. we wsi mieszkało 425 osób, a w 1939 r. – 349.

Dawny kościół metodystyczny

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się zabytkowy kościół metodystyczny (dawniej ewangelicko-unijny), ryglowy z 1848[2], utrzymany w stylu neogotyku angielskiego (motyw łuku Tudora w portalu i oknach). Wyposażenie neogotyckie. Dzwonnica drewniana o konstrukcji słupowej, również stanowiąca obiekt zabytkowy[2][3]. Obok kościoła pastorówka z końca XIX w, dwór z 1919[3].

W Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie znajdują się gotyckie figurki Apostołów z nie istniejącego już ołtarza z kościoła w Kraplewie. Pochodzą z ok. 1400 r. W zbiorach także portrety miejscowych pastorów: Jakub Radzki (zm. 1734), Jan Samuel Popławski (1700–1777).

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest siedzibą Parafii Ewangelicko-Metodystycznej.

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

Urodził się tu Dawid Braun (1664–1737), historyk, numizmatyk, uważany za pierwszego badacza numizmatyki polskiej i jednego z pierwszych historyków polskiego parlamentaryzmu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  2. a b c Tomasz Reichelt: Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP – Historia Parafii pod Wezwaniem Świętej Trójcy Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Kraplewie. Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP. [dostęp 2010-03-06].
  3. a b Rejestr zabytków Powiatu Ostródzkiego. Oficjalna Strona Internetowa Starostwa Powiatowego w Ostródzie. [dostęp 2010-03-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ​ISBN 83-902165-0-7​ s. 42
  • Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.
  • Mazury. Słownik stronniczy, ilustrowany, Waldemar Mierzwa (red.), Anna Błaszczyk, Dąbrówno: Retman, 2008, ISBN 978-83-923991-6-2, OCLC 233516660.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]