Marian Steifer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marian Jan Steifer
Ilustracja
pułkownik dyplomowany saperów pułkownik dyplomowany saperów
Data i miejsce urodzenia 9 czerwca 1889
Wieś Wołoska
Data i miejsce śmierci 1945
Budapeszt
Przebieg służby
Lata służby od 1914
Stanowiska przedstawiciel Wojska Polskiego na Węgrzech
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-ukraińska,
II wojna światowa,
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Odznaka Honorowa „Orlęta”

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Medal Niepodległości Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Waleczności (Austro-Węgry) Medal Waleczności (Austro-Węgry) Signum Laudis (w czasie wojny) Krzyż Żelazny (1813) II Klasy Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)

Marian Jan Steifer (ur. 9 czerwca 1889 we Wsi Wołoskiej k. Bolechowa, zm. prawdopodobnie w 1945 w Budapeszcie) – dr praw, polski działacz społeczny i sportowy, pułkownik dyplomowany saperów Wojska Polskiego, przedstawiciel WP Internowanego w Królestwie Węgier podczas II wojny światowej.

Młodość[edytuj]

Steifer przyszedł na świat we Wsi Wołoskiej (pow. Dolina) w Galicji wschodniej, jako syn Tomasza Steifera, administratora majątku rodziny Stirbeyów, oraz Bronisławy z Makanów. Pierwsze 8 lat spędził w Krynicy, aby następnie w 1897 przeprowadzić się do Lwowa. Tam Steifer uczęszczał do III Gimnazjum im. Franciszka Józefa, a także działał w organizacjach sportowych, m.in. w klubach piłkarskich Lechia i Pogoń, której był członkiem – założycielem. Pomagał także od 1911 w organizacji i szkoleniu sekcji futbolowej warszawskiej Polonii[1]. Przez wiele lat grał na pozycji bramkarza. W latach 1904-07 działał w tajnej młodzieżówce niepodległościowej. Po zdaniu matury w 1908 roku rozpoczął studia na Wydziale Geodezji Szkoły Politechnicznej we Lwowie, aby dwa lata później przenieść się na Wydział Prawa Uniwersytetu Lwowskiego. Działał w galicyjskich organizacjach paramilitarnych: Drużynach Sokolich i Związku Strzeleckim.

I wojna światowa[edytuj]

Wybuch pierwszej wojny światowej wiązał się dla Steifera z mobilizacją do armii austro-węgierskiej 31 lipca 1914 r. Początkowo został przyłączony do 1 Pułku Artylerii Fortecznej w Wiedniu, zaś od 5 września służył w 11 Batalionie Saperów w Kiralyhaza na Węgrzech. 17 września rozpoczął naukę w Szkole Oficerów Rezerwowych w Krems nad Dunajem. Trzy miesiące po jej ukończeniu, w lipcu 1915 Steifer przeniesiony został na front włoski, gdzie dowodził plutonem saperów. W lutym 1916 roku wyniósł z pola walki rannego Károly Barthę, późniejszego ministra wojny Honvedów. Znajomość ta bardzo pomogła płk. Steiferowi w działalności konspiracyjnej prowadzonej na Węgrzech w czasie drugiej wojny światowej. Za swoje zasługi w walkach podczas I wojny światowej, Steifer otrzymał wiele bojowych odznaczeń austro-węgierskich, a także Krzyż Żelazny II kl.

II Rzeczpospolita[edytuj]

1 listopada 1918 we Lwowie, gdzie Steifer przebywał na urlopie, wybuchły walki z Ukraińcami o miasto. 22 listopada wstąpił do Wojska Polskiego, jako dowódca kompanii saperów w 1 Pułku Strzelców Wielopolskich. Równolegle do służby dalej studiował na Uniwersytecie Lwowskim. 24 marca 1919 roku obronił przygotowany pod kierunkiem Piotra Stebelskiego doktorat, którego lwia część powstała w okopach. W kwietniu dokonał wraz z rtm. Pawłem Żółtowskim brawurowej akcji, która pozwoliła odeprzeć Ukraińców atakujących miasto od strony Pasiek Zubrzyckich. Za swoją odwagę odznaczony został Odznaką Honorową „Orlęta”.

2 stycznia 1920 został słuchaczem II wojennego kursu Szkoły Sztabu Generalnego, który został jednak przerwany, gdy Steifera przydzielono do Oddziału IV Sztabu Generalnego Naczelnego Wodza na Ukrainie. Wkrótce został awansowany i przeniesiony do Oddziału IV Sztabu Generalnego w Warszawie. Od początku 1921 roku kontynuował studia w W.S.Woj. Po jej ukończeniu (8 września t.r.) i uzyskaniu tytułu naukowego oficera Sztabu Generalnego otrzymał przydział na stanowisko szefa sztabu 17 Dywizji Piechoty w Gnieźnie.

Na początku 1924 został przydzielony do II Oddziału Sztabu Generalnego w funkcji Szefa Ekspozytury nr 3. Działalność tego wydziału dotyczyła Prus Wschodnich, Gdańska, Pomorza Zachodniego i rejonów przygranicznych.

W 1925 rozpoczął swoją działalność w Poznańskim Klubie Szachistów. Brał udział w wielu rozgrywkach, m.in. o puchar Polskiego Związku Szachowego (1927) w Łodzi i w drużynowych mistrzostwach Polski w Królewskiej Hucie. Dwukrotnie zdobył tytuł mistrza Poznania. W tym czasie współredagował również kilka kącików szachowych w prasie miejscowej.

21 marca 1928 roku został przeniesiony macierzyście do kadry oficerów saperów z pozostawieniem na zajmowanym stanowisku szefa Ekspozytury. Pełniąc służbę na stanowisku szefa Ekspozytury pozostawał oficerem nadetatowym 5 Pułku Saperów w Krakowie[2]. 26 kwietnia 1928 roku został przeniesiony do 10 Pułku Saperów w Przemyślu na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[3]. 27 kwietnia 1929 roku został mianowany dowódcą 7 Pułku Saperów Wielkopolskich w Poznaniu[4], a jesienią tego roku, po przeformowaniu jednostki, dowódcą 7 Batalionu Saperów w Poznaniu. W październiku 1930 roku został I oficerem sztabu inspektora armii, generała dywizji Daniela Konarzewskiego z siedzibą w Warszawie[5]. Rozpoczął wówczas również wykłady na Wyższej Szkole Wojennej.

W Warszawie nie przestał prowadzić działalności sportowej, wręcz przeciwnie. W 1932 roku był trzecim wiceprezesem Wojskowego Klubu Sportowego Legia oraz członkiem zarządu PZPN[6]. To on, wraz z Dawidem Przepiórką i Bronisławem Nakoniecznikow-Klukowskim wręczyć miał marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu dyplom honorowego członka Polskiego Związku Szachowego. Również w okresie międzywojennym rozegrał pojedynki m.in. z dwoma mistrzami świata: przegraną z Aleksandrem Alechinem i wygraną w symultanie w 1935 z J.R. Capablanką[7]. Redagował kącik szachowy w „Polsce Zbrojnej”. Steifer działał w Radzie Naczelnej Polskiego Związku Szachowego, ale także i we władzach Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Od 1938 do wybuchu II wojny światowej pełnił służbę na stanowisku I zastępcy szefa Biura Przemysłu Wojennego w Ministerstwie Spraw Wojskowych.

II wojna światowa[edytuj]

4 września 1939 roku gen. Tadeusz Kasprzycki wydał Steiferowi rozkaz udania się do Zamościa w celu zorganizowania tymczasowego Biura Przemysłu Wojennego. Po przyjeździe na miejsce pułkownik zorientował się, że jego zadanie było niewykonalne i podjął decyzję o wyjechaniu do Lwowa. Tam oddał się pod komendę dowódcy obrony miasta gen. Władysława Langnera. W Sztabie Obrony Lwowa pełnił funkcję oficera do specjalnych poruczeń. Na ostatnim posiedzeniu sztabu obrony sprzeciwiał się kapitulacji na rzecz Armii Czerwonej, jednak nie złamał rozkazów i 22 września wraz z resztą oficerów złożył broń na pl. Bernardyńskim.

Wykorzystując nieuwagę strażników zbiegł z transportu kolejowego do obozu w Kozielsku i następnie powrócił do Lwowa. Już w październiku przekroczył granicę w Karpatach udając się na Węgry. Tam z uwagi na jego znajomość z ministrem Honwedów gen. Karolyi Barthą (Steifer uratował mu życie, gdy razem służyli w c.k. armii) został mianowany (28 maja 1940) Przedstawicielem Wojska Polskiego Internowanego w Królestwie Węgier. Ta decyzja władz węgierskich spotkała się z pozytywnym przyjęciem ze strony rządu emigracyjnego w Angers. Zadaniem Steifera była głównie obrona interesów żołnierzy internowanych, co przejawiało się w takich czynnościach, jak inspekcja obozów i pomoc materialna. Pozostał on jedynym oficjalnym przedstawicielem Polski na Węgrzech, gdy zlikwidowano ambasadę oraz konsulaty RP.

W maju 1941 roku Steifera oskarżono o nielegalne rozmowy z władzami węgierskimi, które miały mieć na celu nawiązanie kontaktów z Niemcami, rzekomo na temat powołania rządu polskiego przy Rzeszy. Podstawą tego oskarżenia był raport por. K. Morvaya, Polaka węgierskiego pochodzenia. Pułkownik oddał się do decyzji Sądu Obywatelskiego, zwołanego przez wikariusza apostolskiego mjr. kapelana ks. Piotra Wilka-Witosławskiego, we współpracy z przewodniczącym Komitetu Obywatelskiego ds. Opieki nad Uchodźcami, Bohdanem Stypińskim. Sąd ten uznał, że brak przesłanek do oskarżenia Steifera o chęć podjęcia współpracy z Niemcami, jednak podejmując prywatną rozmowę z ministrem Karolyi Barthą przekroczył swoje kompetencje i obowiązki. Premier Władysław Sikorski wezwał pułkownika do złożenia dymisji, ze zrobieniem czego ten drugi długo zwlekał do czasu, gdy strona węgierska zastąpiła go 24 marca 1942 powołanym na to stanowisko ppłk. Aleksandrem Królem.

Steifera osadzono początkowo w ciężkim obozie dla internowanych w Siklós, by następnie z powodu problemów zdrowotnych przenieść do obozu w letniskowej miejscowości Pesthidegkút(węg.). Tam znajdował się aż do 1945 roku. W chwili wejścia Armii Czerwonej na teren Węgier pułkownik ukrywał się w Budapeszcie, dopóki nie doniósł na niego jego były kierowca. W maju tego samego roku Steifer aresztowany został przez NKWD. Tu ślad po pułkowniku urwał się. Prawdopodobnie rozstrzelano go niedługo potem w okolicach Budapesztu. Istnieją hipotezy mówiące o tym, że mógł być wywieziony albo do więzienia w Warszawie, gdzie prawdopodobnie został skatowany, lub wywieziony do jednego z łagrów na Syberii.

Rodzina[edytuj]

17 lipca 1918 w kościele św. Antoniego we Lwowie wziął ślub z Heleną Marią Jaworską (1893-1974), córką Jerzego i Heleny z Klimowiczów, absolwentką filologii klasycznej i germańskiej Uniwersytetu Lwowskiego. Mieli troje dzieci:

  • Jerzy – ur. 1919, poległ w 1939 jako podchorąży MW;
  • Helena – ur. 1920, zm. 2011, zamężna ze Stanisławem Grzybińskim, matematykiem, nauczycielem.
  • Mieczysław – ur.1926 zm. 1996, inż. architekt, wychowanek 1.Korpusu Kadetów we Lwowie[8][9].

Ciekawostki[edytuj]

  • Postać Mariana Steifera, jako bramkarza „Pogoni” uwieczniła batiarska piosenka kibiców klubu: Każdy Poganiacz ma za ochraniacz w kieszeni nóż, przychodzi Czarny, chce strzelać karny, a Steifer już, powiedział kusz![10]
  • Nadal niepewna jest rola, jaką miał odegrać w rzekomych rozmowach na temat utworzenia państwa polskiego przy Rzeszy, których inicjatorem miał być m.in. marszałek Śmigły-Rydz i organizacja Muszkieterzy[11][12]. Problem poruszono w programie „Świadkowie” D. Baliszewskiego. Jedna z ciekawszych hipotez mówi, że cała sprawa miała być jedynie zasłoną dla prawdziwej, wywiadowczej służby Steifera. W myśl zasady, że z wywiadu nigdy się nie odchodzi. Nie do końca znana jest rola płk. Steifera w akcjach wywiadów alianckich. Według niektórych historyków[13] stał m.in. na czele zakrojonej na wielką skalę akcji ratowania i przerzucania na Węgry Żydów z okupowanej Polski.
  • Pojawia się w powieści Szczepana Twardocha pt. Morfina.

Awanse[edytuj]

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Opinie[edytuj]

  • Osiągnięte wyniki w służbie bardzo dobre. Starannie i pilnie wykonał wszystkie prace. Praca nad sobą dobra, mniejsza niż ubiegłego roku. Nadaje się do pracy w sztabie. Może dowodzić pułkiem. Może być wykładowcą lub szefem samodzielnego wydziału. Bardzo dobry. Opinia wyróżniająca zawarta w rozkazie pochwalnym. /9 listopada 1937 r./ /-/ gen. Norwid-Neugebauer[16].
  • Bardzo inteligentny, pracowity i sumienny wykonawca. Z wielkim taktem służbowym i towarzyskim. Posiada bardzo dużo wiadomości ogólnych i fachowych, wyrobienie taktyczne oraz zdolności orientacyjne. Doskonały organizator i praktyk, lojalny i zdyscyplinowany. Nadaje się na każde samodzielne stanowisko. Wybitny oficer. /-/ (1934) Inspektor Armii, gen. dyw. Daniel Konarzewski[17]

Przypisy

  1. Początki piłki nożnej w Warszawie i założenie Polonii
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 21 marca 1928 roku, s. 89.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 148.
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 126.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 17.
  6. Walne zgromadzenie PZPN, Dziennik Łódzki, nr 53, 22.02.1932
  7. Przebieg rozgrywki
  8. Genealogia Steiferów
  9. Wielka Genealogia Minakowskiego
  10. Juliusz Szygowski:Tak się zaczynało, Wydawnictwo Dzieł Pogodnych, Chicago (lwów), 1972, s. 27
  11. Tajemnica płk. Steifera
  12. Tomasz Lissowski:Sprawa pułkownika Steifera
  13. D.Baliszewski: Armia Janów Bondów
  14. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych z 22 września 1920 nr 36 s. 892
  15. Rocznik oficerski 1939 r. str. 242
  16. GISZ: Opinie pułkowników saperów
  17. Referat Personalny GISZ:Opinie z kursów o oficerach

Bibliografia[edytuj]

Na temat płk. Mariana Steifera powstało kilka artykułów, szczególnie w prasie szachowej. Poświęcono mu również jeden z odcinków programu biograficznego emitowanego na TVP3. W 2005 roku za sprawą historyka Tadeusza Wolszy, Steifer trafił do Polskiego Słownika Biograficznego.

  • Polski Słownik Biograficzny, zeszyt 177, Kraków, 2005 ;
  • Lagzi, I.:Uchodźcy polscy na Węgrzech w latach drugiej wojny światowej, Warszawa, 1980;
  • Lwów i Wilno w ekstraklasie. Dzieje futbolu kresowego, Katowice. 1999 s. 18,84;
  • Wolsza T.: Wojenne losy płk. Steifera, „Szachista” 1996 nr 7 s- 202(fot,);
  • Przyczynek do losów żołnierzy polskich internowanych na Węgrzech. Relacja płk. Zoltana Bało,Oprac. L. Laszlo, Przegl. Hist.-Wojsk.” R. 5: 2004nr 2;
  • Księga pamiątkowa poświęcona 35-leciu działalności Lwowskiego Klubu Sportowego „Pogoń”, Lwów. 1939, (fot. nr 3, 8);
  • Słownik Biograficzny Polskich Szachistów;
  • Baliszewski, D.:Armia Janów Bondów, Tygodnik „Wprost”, Nr 1180 (17 lipca 2005)
  • Zdzisław Antoniewicz: Rozbitkowie na Węgrzech – Wspomnienia z lat 1939-1946 ,Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa, 1987, ISBN 83-205-3801-7
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939; stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Księgarnia Akademicka Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2006. ISBN 8371888996.

Linki zewnętrzne[edytuj]