Tadeusz Kasprzycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tadeusz Kasprzycki
Tadeusz Kasprzycki w mundurze generała brygady
Tadeusz Kasprzycki w mundurze generała brygady
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 16 stycznia 1891
Warszawa
Data i miejsce śmierci 4 grudnia 1978
Montreal
Przebieg służby
Lata służby od 1914
Stanowiska adiutant generalny Naczelnego Wodza i Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Znak pancerny.svg Znak oficerski „Parasol”
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Komandor Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Order Krzyża Orła I Klasy (Estonia)
Tadeusz Kasprzycki w mundurze generała dywizji

Tadeusz Adam Kasprzycki (ur. 16 stycznia 1891 w Warszawie, zm. 4 grudnia 1978 w Montrealu) – generał dywizji Wojska Polskiego, Minister Spraw Wojskowych w latach 1935-1939.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Absolwent Gimnazjum gen. Pawła Chrzanowskiego[1] w Warszawie (1909), studiował nauki społeczne, przyrodnicze i prawo w Sorbonie i w Wyższej Szkole Nauk Politycznych w Paryżu oraz w Uniwersytecie w Genewie. Działał w Związku Walki Czynnej i w Związku Strzeleckim. Ukończył Oficerską Szkołę Strzelecką w Stróży i Kurs Wyższej Szkoły Oficerskiej, oraz brał czynny udział w pracach Związku Strzeleckiego, komenderując oddziałem Związku w Paryżu.

Od sierpnia 1914 dowódca Pierwszej Kompanii Kadrowej Legionów Polskich, potem w sztabie I Brygady (porucznik i kapitan). Od listopada 1914 organizator i komendant POW w Warszawie i Lublinie. W 1915 przeniesiony do pracy w Polskiej Organizacji Wojskowej, komendant organizacji w Warszawie i Lublinie. W 1917 utworzył Związek Polskich Organizacji Wojskowych. Był pracownikiem Biura Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu[2].

7 listopada 1918 objął dział organizacyjny w Dowództwie Wojsk Polskich w Lublinie. Od 3 grudnia 1918 kierował Adiutanturą Generalną Naczelnego Wodza i Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. W latach 1919-1921 był słuchaczem Wyższej Szkoły Wojennej w Paryżu. Równocześnie studiował w Prywatnej Szkole Nauk Politycznych (franc. École libre des sciences politiques). Od 1921 do marca 1927 był kolejno szefem Wydziału Planów – zastępcą szefa Oddziału IIIa Biura Ścisłej Rady Wojennej, szefem Oddziału IIIa BŚRW i szefem Oddziału III Sztabu Generalnego WP. Trzeciego maja 1922 zweryfikowany został w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów piechoty, a 31 marca 1924 awansował na pułkownika ze starszeństwem z 1 lipca 1923 i 4. lokatą w korpusie oficerów piechoty.

17 marca 1927 Prezydent RP mianował go dowódcą 19 Dywizji Piechoty w Wilnie[3]. Obowiązki dowódcy dywizji łączył z funkcją delegata Polski na konferencję rozbrojeniową i Komisję Wojskową Ligi Narodów. 1 stycznia 1929 Prezydent RP awansował go na generała brygady ze starszeństwem z 1 stycznia 1929 i 5. lokatą w korpusie generałów. 19 czerwca 1931 zwolniony został ze stanowiska dowódcy 19 DP, a 7 lipca 1931 wyznaczony na stanowisko zastępcy I wiceministra Spraw Wojskowych[4]. 2 lipca 1934 Prezydent RP mianował go I wiceministrem spraw wojskowych[5]. 12 maja 1935, po śmierci Józefa Piłsudskiego, Prezydent RP, na wniosek Prezydenta Rady Ministrów Walerego Sławka powierzył mu kierownictwo Ministerstwa Spraw Wojskowych. Od 13 października 1935 do 30 września 1939 był Ministrem Spraw Wojskowych w rządach Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego i Felicjana Sławoja Składkowskiego. 19 marca 1936 Prezydent RP awansował go na generała dywizji.

W 1936 został przewodniczącym Komitetu Głównego Zjazdu Ziem Górskich zorganizowanego w sierpniu 1936 w Sanoku[6]. W 1938 otrzymał tytuł członka honorowego powiatu leskiego, jego gmin zbiorowych oraz miast Lesko i Ustrzyki Dolne[7].

Wiosną 1939 roku żona generała popełniła samobójstwo, a syn – uczeń gimnazjum – zerwał kontakty z ojcem[8]. Prawdopodobną przyczyną tych rodzinnych komplikacji był romans z aktorką Zofią Kajzerówną.

Za sprawą Kasprzyckiego powstała droga wiodąca grzbietem Gubałówki w Zakopanem – generał zamierzał w tym rejonie wybudować swoją willę[9].

Podczas kampanii wrześniowej wraz z rządem ewakuował się do Rumunii, gdzie został internowany. Z Rumunii w 1944 roku przez Turcję przybył do Wielkiej Brytanii. Od roku 1954 przebywał na emigracji w Kanadzie, gdzie zmarł.

Podanie Kasprzyckiego o przyjęcie do służby wojskowej na Zachodzie zostało odrzucone przez rząd Sikorskiego: Pan jest odpowiedzialny za nieprzygotowanie do wojny nowoczesnej, a więc i za poniesioną klęskę, która nie jest wolna od hańby. Niech Pan Generał pozostanie w Băile Herculane. Ojczyzna nie chce Pana usług[10]. Minister opieki społecznej w rządzie Sikorskiego Jan Stańczyk (PPS) chciał postawić m.in. Kasprzyckiego przed Trybunałem Stanu.

Na emigracji stronił od polityki i nie usiłował odgrywać żadnej roli publicznej. Był teozofem. Kasprzycki jest autorem Kartek z dziennika oficera I Brygady. W 1977 roku uzyskał doktorat honoris causa nauk politycznych na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie (PUO).

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Późniejsze nazwy szkoły: od 30.06.1915 do 10.11.1918 Gimnazjum Towarzystwa Szkoły Maurycego hr. Zamoyskiego, od 10.11.1918 Gimnazjum Towarzystwa im. Jana Zamoyskiego (za: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989: 21 i 23; tamże w spisie absolwentów na str. 334, pozycja 61 oraz fotografia generała, fot. nr 31 po s. 224)
  2. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 220.
  3. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 19 marca 1927 r., Nr 10, s. 93.
  4. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 3 sierpnia 1931 r., Nr 5, s. 224.
  5. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 245.
  6. Program Zjazdu Górskiego w Sanoku 1936 r. 14–17 sierpnia. Warszawa: 1936, s. 8.
  7. Zjazd gospodarczy powiatu leskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 120 z 29 maja 1928. 
  8. Tomasz Łubieński 1939. Zaczęło się we wrześniu Wydawnictwo Nowy Świat, Warszawa 2009, s. 97
  9. Rafał Malczewski Pępek świata, Wydawnictwo LTW Dziekanów Leśny, str.193
  10. tamże, s. 98
  11. M.P. z 1931 r. Nr 260, poz. 345
  12. 17 marca 1930 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska” M.P. z 1930 r. Nr 98, poz. 143
  13. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 15 z 11.11.1928
  14. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-10-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Kryska-Karski, S. Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991
  • H. P. Kosk – Generalicja polska, t. 1, Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 2001, ISBN 83-87103-81-0
  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 778. ISBN 83-211-1096-7.