Medyka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Medyka
Kościół pw. św. Piotra i Pawła z 1607 r.
Kościół pw. św. Piotra i Pawła z 1607 r.
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat przemyski
Gmina Medyka
Liczba ludności (2011) 2658[1]
Strefa numeracyjna (+48) 16
Tablice rejestracyjne RPR
SIMC 0606576
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Medyka
Medyka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Medyka
Medyka
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Medyka
Medyka
Ziemia 49°48′15″N 22°55′55″E/49,804167 22,931944

Medykawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Medyka. Miejscowość jest siedzibą gminy oraz rzymskokatolickiej parafii św. Apostołów Piotra i Pawła.

W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Miejsce popisów szlachty ziemi przemyskiej I Rzeczypospolitej[2].

Historia[edytuj]

Wieś i znajdujący się na jej terenie zamek istniały już w XIV wieku. Zamek został rozbudowany w 1542 r. przez Piotra Kmitę. W 1607 r. powstał tu drewniany kościół parafialny pw. św. Piotra i Pawła. W 1663 r. utworzono tu niewielkie starostwo niegrodowe.

Od 1809 r. właścicielami wsi byli Pawlikowscy, którzy w miejscu ruin zamku wznieśli pałac. W 1830 r. Jan Gwalbert Pawlikowski założył na terenie swojego majątku pierwszą w Galicji szkołę ogrodniczą. Pałac uległ zniszczeniu w 1915 i 1939 r. Część z jego zbiorów, przekazana do Ossolineum, ocalała.

W 1863 r. we wsi miał punkt zborny oddział Marcina Borelowskiego. W latach 1945-1947 wieś była częścią obwodu drohobyckiego ZSRR.

W 1966 przekształcono istniejący od siedmiu lat ośrodek pracy więźniów w zakład karny. Pojemność jednostki wynosi 245 miejsc[3].

Wieś leży na szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego.

W Medyce urodził się m.in. Tadeusz Pawlikowski - polski reżyser i dyrektor teatrów, oraz Jan Gwalbert Pawlikowski - polski ekonomista, publicysta i polityk, historyk literatury, jeden z polskich pionierów ochrony przyrody, profesor.

Kaplica Pawlikowskich na cmentarzu komunalnym w Medyce

Zabytki[edytuj]

Zespół dworski[4] − wpisany do rejestru zabytków 19 lipca 1969 r. Położony jest w północno-zachodniej części wsi. W jego skład wchodzą:

  • park − pochodzący z drugiej połowy XVI wieku (z reliktami z XIV i XVI wieku). Zajmuje on powierzchnię ok. 50 ha. W XIX wieku przekształcony przez Gwalberta Pawlikowskiego, który stworzył na jego terenie kolekcję dendrologiczną. Rozciąga się on nieregularnie wokół tzw. wyspy powstańców. Od południa graniczy ze stawami, a od północnego zachodu i północnego wschodu z sadem pomologicznym. Występują tu m.in.: platan, miłorząb japoński, orzech czarny i dąb czerwony;
  • dom gościnny - położony na wyspie, wokół niego znajdują się wały i fosa (1534 r.). Połączony mostem, a następnie drogą z majdanem gospodarczym. Powstał według projektu Michała Gwalberta Pawlikowskiego;
  • majdan gospodarczy z klasycystyczną oficyną dworską;
  • kopiec Jagiełły − usytuowany za fosą, znajdujący się na północny wschód od wyspy;
  • dwa stoły kamienne;
  • cokół wazy ogrodowej.

Zespół kościelny[4] − wpisany do rejestru zabytków 20 grudnia 1989 r.

Cmentarz komunalny[4] − wpisany do rejestru zabytków 10 marca 1994 r. Powstał w drugiej połowie XIX wieku., w południowej części wsi (w okolicy torów kolejowych). Ma kształt trapezu. Na jego terenie znajdują się dwie główne alejki:

  • od wejścia do kaplicy rodziny Pawlikowskich;
  • do kaplicy rodziny Pawlikowskich w kierunku zachodnim.

Najstarszy nagrobek pochodzi z 1888 r., a kilka z przełomu XIX/XX wieku Na terenie cmentarza znajdują się dwie kaplice grobowe (Pawlikowskich i Sienkiewiczów).

Osada z okresu rzymskiego[4] − wpisana do rejestru zabytków 30 kwietnia 1970 r.

Pomnik Grunwaldu w Medyce

Pomnik Grunwaldu. W roku 1910 roku w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem w pobliżu cmentarza komunalnego w Medyce wzniesiono krzyż, pod którym ludność gromadziła się w dniach rocznic narodowych i państwowych. Inicjatorami tego przedsięwzięcia byli Leopold Fedyk (kierownik szkoły w Medyce), Kazimierz Jamroz (właściciel fabryki tkanin w Medyce) i ksiądz Szymon Korpak (proboszcz medycki, polityk okresu międzywojennego, poseł na sejm, działacz gospodarczo-społeczny. Krzyż ten w czasie II wojny światowej został zniszczony, lecz dzięki staraniom Jana Pawłuckiego (sołtysa Medyki) w roku 1985 został odtworzony. Jest to obiekt murowany w kształcie muru z metalowym krzyżem i trzema tablicami metalowymi[5].

Transport[edytuj]

We wsi znajduje się drogowe polsko-ukraińskie przejście graniczne w kierunku Dobromila.

Prowadzi tu droga krajowa nr 28 Zator - Wadowice - Nowy Sącz - Gorlice - Biecz - Jasło - Krosno - Sanok - Medyka, i dalej przez przejście graniczne drogą M11 do Mościsk i Sądowej Wiszni.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Wieś na stronie gminy.
  2. Antoni Sozański, Wykład politycznej geografii, rządu i administracyi dawnej Polski przy końcu istnienia całego państwa (1648-1772), Kraków 1889, s. 5.
  3. Zakład Karny Medyka. sw.gov.pl. [dostęp 2015-01-04].
  4. a b c d Wykaz obiektów z terenu gminy Medyka wpisanych do rejestru zabytków (stan na 13 lipca 2007 r.)
  5. Karta ewidencyjna - miejsca pamięci narodowej. medyka.itl.pl. [dostęp 28 stycznia 2012].

Linki zewnętrzne[edytuj]