Metylodichloroarsyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Metylodichloroarsyna
Metylodichloroarsyna Metylodichloroarsyna
Metylodichloroarsyna
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny CH3AsCl2
Inne wzory MeAsCl2
Masa molowa 160,86 g/mol
Wygląd bezbarwna ciecz[4] o owocowym zapachu[7]
Identyfikacja
Numer CAS 593-89-5
PubChem 61142[8]
Podobne związki
Podobne związki etylodichloroarsyna
fenylodichloroarsyna
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Metylodichloroarsyna (MD) – arsenoorganiczny związek chemiczny z grupy arsyn, duszący i parzący bojowy środek trujący zaliczany czasem do sternitów. Ma właściwości fizykochemiczne zbliżone do etylodichloroarsyny i nieco słabsze właściwości toksyczne[4]. Jest środkiem nietrwałym i szybko działającym[3].

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Metylodichloroarsynę otrzymuje się w procesie dwustopniowym. W pierwszej kolejności w reakcji chlorku metylu (MeCl) z magnezem w tetrahydrofuranie otrzymuje się związek Grignardachlorek metylomagnezu (MeMgCl). Do otrzymanego roztworu dodaje się heksanowy roztwór trichlorku arsenu. Mieszaninę poreakcyjną odparowuje się, aby usunąć rozpuszczalniki, a pozostałość poddaje się destylacji frakcyjnej[9].

Metylodichloroarsyna powstaje także podczas rozkładu termicznego trichlorku kakodylu (Me2AsCl3) w temperaturze 40–50 °C oraz w wyniku reakcji kwasu kakodylowego (Me2As(O)OH) z chlorowodorem. Można ją także otrzymać chlorując kwas metyloarsenowy dobrze schłodzonym trichlorkiem fosforu[10].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Lotność [mg/m³]
74 440 20 °C[7]
74 490 20 °C[3]
Ciśnienie pary nasyconej [mmHg]
2,17 0 °C[3]
7,76 20 °C[3]

Metylodichloroarsyna jest cieczą o dużej lotności[4]. Zbyt duża lotność powoduje jednak zbytnie rozproszenie się na polu walki, co utrudniało zastosowanie jej jako bojowego środka trującego[11]. Metylodichloroarsyna łatwo rozkłada się pod wpływem wody, zasad, środków chlorujących i utleniających[4]. W wodzie szybko ulega hydrolizie do tlenku metyloarsyny, będącego nielotnym, trującym i parzącym związkiem, oraz kwasu chlorowodorowego[12]. Hydrolizę przyśpieszają alkalia[2]. Pary wyczuwalne są przy stężeniu ok. 0,1 ppm[13].

Produkt techniczny ma barwę od żółtej do brunatnej[4]. Metylodichloroarsyna może być stosowana pod postacią par i aerozoli w pociskach artyleryjskich, minach, bombach lotniczych, a także poprzez opryskiwanie z samolotów[12].

Metylodichloroarsynę można oznaczyć ilościowo, podobnie jak etylodichloroarsynę, poprzez ogrzewanie z wodą, a następnie zobojętnienie wytworzonego w ten sposób kwasu chlorowodorowego wobec lamusu i miareczkowanie roztworem jodu w obecności skrobi[2]:

CH3AsO + I2 + 2H2O → CH3AsO(OH)2 + 2HI

Odróżnienie metylo- i etylodichloroarsyny, ze względu na bardzo podobne właściwości i budowę, bywa trudne. Można to zrobić za pomocą roztworu azotanu rtęci. Metylodichloroarsyna daje z tym roztworem osad ciemnoszary, natomiast etylodichloroarsyna – biały, ciemniejący po chwili[12].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Właściwości toksyczne metylodichloroarsyny są podobne do etylodichloroarsyny, jednak nieco słabsze[4]. Kontakt z metylodichloroarsyną powoduje natychmiastowe podrażnienie oczu i nosa oraz oparzenia skóry. Pary podrażniają oczy i drogi oddechowe, a przy większych stężeniach lub dłuższej ekspozycji prowadzą do uszkodzeń płuc. Ciekła metylodichloroarsyna w kontakcie z oczami powoduje ich poważne uszkodzenia. Absorpcja zarówno par, jak i cieczy w odpowiedniej dawce prowadzi do zatrucia systemowego. Śmierć następuje w wyniku zatrucia krwi i uduszenia[3][14].

Właściwości parzące tego środka trującego wynikają z obecności atomu chlorowca. Grupa metylowa ułatwia wnikanie związku do ciała człowieka. Arsen wraz z grupą metylową powodują zmiany w strukturze kości i w konsekwencji zniszczenie szpiku[14].

Pierwsza pomoc[edytuj | edytuj kod]

W przypadku skażenia skóry lub oczu należy przemywać je dużą ilością wody lub roztworem izotonicznym soli kuchennej; można stosować 0,5% roztwór podchlorynu. W przypadku inhalacji podawać czysty tlen o wilgotności 100%[15]. Nie należy stosować ługów, które, mimo łatwego reagowania z etylodichloroarsyną, wytwarzają toksyczny i parzący tlenek etyloarsyny[12].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Środek ten został wynaleziony w 1858 roku przez Adolfa Baeyera[4][16]. Wojna okopowa, jaka prowadzona była w czasie I wojny światowej stworzyła zapotrzebowanie na krótko działającą i śmiertelną broń chemiczną. Pierwszym związkiem spełniającym ten warunek była metylodichloroarsyna, najprawdopodobniej stosowana przez Niemców w 1917 roku[14], choć niekiedy wyklucza się jej użycie w czasie I wojny światowej[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Metylodichloroarsyna (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA). [dostęp 2011-02-26].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Metylodwuchloroarsyna i atylodwuchloroarsyna. W: Aleksandra Stachlewska-Wróblowa: Analiza skażeń chemicznych. Wyd. II poprawione. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985, s. 220.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Blister Agents. W: Steven L. Hoenig: Compendium of Chemical Warfare Agents. Springer, 2007, s. 17–20. ISBN 9780387346267.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Jerzy Mazur: metylodichloroarsyna [w:] 1000 słów o chemii i broni chemicznej. Zygfryd Witkiewicz (red.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987, s. 158. ISBN 8311073961.
  5. 5,0 5,1 Klasyfikacja i oznakowanie substancji wynika ze wspólnego określenia zagrożeń dla „związki arsenu(pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta. [dostęp 2011-05-01].
  6. Dichloro-methyl-arsine (ang.). Landolt-Börnstein Substance. [dostęp 2011-05-01].
  7. 7,0 7,1 Methyl dichloroarsine. W: Chemical Warfare Agents. Toxicology and Treatment. Timothy C. Marrs, Robert L. Maynard, Frederick R. Sidell (red.). Wyd. 2. John Wiley & Sons, 2007, s. 689. ISBN 9780470013595.
  8. Metylodichloroarsyna – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  9. Preparations of blister agents. W: Jared Ledgard: A Laboratory History of Chemical Agents. 2006, s. 117–119. ISBN 9780615136455. [dostęp 2011-02-26]. (ang.)
  10. A Text-Book of Inorganic Chemistry. J. Newton Friend (red.), Archibald Edwin Goddard (cz. 2). T. 11: Organometallic Compounds. Cz. 2: Derivatives of Arsenic. Londyn: Charles Griffin & Company, 1930, s. 21. [dostęp 2011-02-27]. (ang.)
  11. Związki arsenoorganiczne. W: Leszek Konopski: Historia broni chemicznej. Warszawa: Bellona, 2009, s. 53. ISBN 9788311116436.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Etylodwuchloroarsyna i metylodwuchloroarsyna. W: Ministerstwo Obrony Narodowej: Bojowe środki chemiczne. Podręcznik. Wyd. 2. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1953, s. 52–53.
  13. Arsenic Agents C04-A. W: D. Hank Ellison: Handbook of Chemical and Biological Warfare Agents. Wyd. 2. CRC Press, s. 202. ISBN 9780849314346.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 Robert A. Young, Cheryl Bast: Mustards and Vesicants. W: Handbook of Toxicology of Chemical Warfare Agents. Ramesh C. Gupta (red.). Wyd. 1. Elsevier, 2009, s. 114–115. ISBN 9780123744845.
  15. Methyldichloroarsine (ang.). NorthShore University HealthSystem. [dostęp 2011-02-27].
  16. Adolf Baeyer. Ueber die Verbindungen des Arsens mit dem Methyle. „Justus Liebigs Annalen der Chemie”. 107 (3), s. 257–293, 1958. doi:10.1002/jlac.18581070302 (niem.). [dostęp 2011-02-27]. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.