Półmetale

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grupa → 13
IIIA
14
IVA
15
VA
16
VIA
17
VIIA
18
VIIIA
↓ Okres
2 5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3 13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4 31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5 49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6 81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
7 113
Uut
114
Fl
115
Uup
116
Lv
117
Uus
118
Uuo
Blok p w układzie okresowym, w którym
zlokalizowane są wszystkie półmetale.
     metale,      półmetale,                niemetale
      – własności nieznane

Półmetale (metaloidy) – pierwiastki chemiczne, które mają własności pośrednie między metalami i niemetalami. Zalicza się do nich: antymon, arsen, bor, german, krzem, tellur oraz czasami także selen, glin, polon i astat, w niektórych podręcznikach także węgiel, mający najwyższą temperaturę topnienia z dotychczas poznanych pierwiastków, oraz fosfor (tworzący odmianę czarną o właściwościach fizycznych przypominających metal).

Półmetale mają szereg fizycznych cech metali, jak połyskliwa powierzchnia w stanie stałym i wysokie temperatury topnienia. Chociaż mają one dużo gorsze przewodnictwo elektryczne i cieplne od typowych metali, to jednak wyższe od typowych niemetali, stąd też są stosowane w materiałach półprzewodnikowych.

Ich własności chemiczne są także pośrednie: z jednej strony wykazują szereg cech niemetali, np. tworzą dość silne kwasy nieorganiczne, a z drugiej – posiadają szereg cech typowych metali: mają większą tendencje do tworzenia zasad niż kwasów i są zdolne do tworzenia związków kompleksowych o podobnym stopniu złożoności geometrycznej, jak w przypadku metali przejściowych.

Zaliczanie polonu i astatu do półmetali jest krytykowane jako błędne[1], gdyż polon wykazuje typowe właściwości metalu[1][2], a astat – niemetalu[1].

Zalecenia IUPAC[edytuj | edytuj kod]

Zalecenia Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i StosowanejNomenclature of Inorganic Chemistry (Red Book) z 2005 roku i Compendium of Chemical Terminology (Gold Book) – nie zabraniają wyróżniania półmetali, choć również nie wskazują bezpośrednio na podział pierwiastków na metale, półmetale i niemetale. Termin ten pojawia się jednak w tych zaleceniach przy definiowaniu innych zagadnień[3][4]. Zalecenia IUPAC z 1970 roku sugerowały zaniechanie stosowania terminu metaloid na rzecz półmetal z uwagi na „niespójne użycie terminu w różnych językach”[5]. Obecnie niektórzy autorzy sugerują używanie terminu metaloid zamiast półmetal, aby uniknąć nieporozumień w związku z innym jego znaczeniem w fizyce[6], gdzie półmetalami nazywa się półprzewodniki z zerową przerwą energetyczną[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 Stephen J. Hawkes. Polonium and Astatine Are Not Semimetals. „J. Chem. Educ.”. 87 (8), s. 783, 2010. DOI: 10.1021/ed100308w. 
  2. John David Lee: Zwięzła chemia nieorganiczna. Jerzy Kuryłowicz (tłum.). Wyd. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 240. ISBN 8301123524.
  3. Nomenclature of Inorganic Chemistry. IUPAC Recommendations 2005. International Union of Pure and Applied Chemistry, 2005, s. 52. ISBN 0854044388.
  4. organometallic compounds (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: organometallic compounds (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. DOI: 10.1351/goldbook.O04328
  5. Nomenclature of Inorganic Chemistry. Definitive Rules 1970. Wyd. 2. London: International Union of Pure and Applied Chemistry, 1971, s. 11.
  6. Peter Atkins, Tina Overton, Jonathan Rourke, Mark Weller, Fraser Armstrong, Michael Hagerman: Shriver & Atkins’ Inorganic Chemistry. Wyd. 5. New York: W.H. Freeman and Company, 2010, s. 20. ISBN 9781429218207.
  7. K. Sierański, M. Kubisa, J. Szatkowski, J. Misiewicz: Półprzewodniki i struktury półprzewodnikowe. Wrocław: 2002.