Peter Bogdanovich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Peter Bogdanovich
Ilustracja
Peter Bogdanovich (2008)
Prawdziwe imię i nazwisko

Petar Bogdanović

Data i miejsce urodzenia

30 lipca 1939
Kingston

Data i miejsce śmierci

6 stycznia 2022
Los Angeles

Zawód

reżyser, producent filmowy, scenarzysta, aktor, krytyk filmowy, pisarz

Współmałżonek

Polly Platt
(1962-1971; rozwód)
Louise Stratten
(1988-2001; rozwód)

Lata aktywności

1956–2020

Odznaczenia
Komandor Orderu św. Jakuba od Miecza (Portugalia)

Peter Bogdanovich (ur. 30 lipca 1939 w Kingston w stanie Nowy Jork, zm. 6 stycznia 2022 w Los Angeles[1]) – amerykański reżyser, producent filmowy, scenarzysta, aktor, krytyk filmowy i pisarz[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie serbskich emigrantów[3], uciekających z Europy do Ameryki przed nazizmem[4]. Ojciec, Borislav Bogdanovich, był malarzem i pianistą[4], a matka, Herma (z domu Robinson), pochodziła z bogatej rodziny austriackich Żydów[4]. Miał starszego brata, który zginął w wypadku w 1938, mając 18 miesięcy, po tym, jak spadł na niego garnek wrzącej zupy, choć Bogdanowich dowiedział się o bracie dopiero w wieku siedmiu lat i nie znał okoliczności jego śmierci dopóki nie był dorosły[5]. Jego rodzice przybyli do USA w maju 1939 na wizach dla gości, wraz z najbliższą rodziną matki, na początku II wojny światowej[6]. W 1957 ukończył nowojorską niezależną szkołę dla chłopców Collegiate School i studiował aktorstwo w Konserwatorium Stelli Adler[7].

Początki kariery[edytuj | edytuj kod]

W latach 1956–1958 występował na Nowojorskim Festiwalu Szekspirowskim[7]. Był reżyserem i producentem przedstawień off-Broadwayowskich: Wielki nóż (The Big Knife, 1959)[8], Camino Real Tennessee Williamsa (1961), Dziesięciu małych Indian (Ten Little Indians, 1961), Rakieta na księżyc (Rocket to the Moon, 1961) i Raz w życiu (Once in a Lifetime, 1964)[9]. Jako maniak kina i namiętny czytelnik wpływowego francuskiego pisma „Cahiers du Cinéma”, w 1961 dał się poznać jako krytyk filmowy w „Esquire” i „The New York Times[7].

W 1964 przeniósł się do Hollywood. Dwa lata później pełnił funkcję drugiego reżysera filmu sensacyjnego Dzikie anioły (The Wild Angels, 1966) w reżyserii Rogera Cormana, mistrza niskobudżetowego „kina klasy B”, z Peterem Fondą.

Rozwój kariery[edytuj | edytuj kod]

W 1968 pod pseudonimem Derek Thomas wyreżyserował swój pierwszy film fantastycznonaukowy Podróż na planetę prehistorycznych kobiet (Voyage to the Planet of Prehistoric Women) z Mamie Van Doren, którego producentem był Roger Corman[10]. Następnie był reżyserem, scenarzystą i producentem dreszczowca kryminalnego Żywe tarcze (Targets, 1968) z udziałem Borisa Karloffa, którego operatorem był László Kovács.

Trzeci film okazał się najlepszym w jego karierze[1]. Ostatni seans filmowy z 1971, nostalgiczny obraz prowincjonalnej Ameryki, zwiastujący koniec świata odchodzących wartości, został nominowany do Oskara w ośmiu kategoriach (w tym dla Bogdanovicha jako reżysera), a statuetki zdobyli Cloris Leachman i Ben Johnson za role drugoplanowe. W filmie debiutowała Cybill Shepherd, zaś pierwsze poważne role zagrali Jeff Bridges i Randy Quaid.

Innym znanym filmem Bogdanovicha jest Maska z 1985 – prawdziwa historia wrażliwego chłopca Rockyego Dennisa cierpiącego na rzadką chorobą kości twarzy (tzw. choroba lwa) – w tej roli Eric Stoltz – i jego niezwykłej matki (za tę rolę Cher otrzymała główną nagrodę dla aktorki na Festiwalu w Cannes). Film zdobył Oscara w mało prestiżowej kategorii – charakteryzacja, Cher i Stoltz byli nominowani do Złotych Globów, zaś Bogdanovich był nominowany do Złotej Palmy w Cannes[11].

Pozostałe filmy Bogdanovicha nie wzbudziły już takiego entuzjazmu, choć wspomnieć należy o komediach Papierowy księżyc z czasów Wielkiego Kryzysu z oskarową rolą 10-letniej Tatum O’Neal, grającej u boku swego ojca Ryana O’Neala i Nickelodeon o początkach przemysłu filmowego – z tą sama parą aktorów, a także Daisy Miller – ekranizacji klasycznej noweli Henry’ego Jamesa.

Bogdanovich jest także autorem cenionej biografii wielkiego reżysera Orsona Wellesa, z którym się zresztą przyjaźnił, a także biografii Alfreda Hitchcocka, Johna Forda, Howarda Hawksa i Fritza Langa.

Można było oglądać Bogdanovicha jako psychiatrę dr. Kupferberga w serialu Rodzina Soprano. Zagrał także gościnnie, samego siebie w 22 odcinku 5 serii amerykańskiego serialu Jak poznałem waszą matkę oraz w 11 odcinku 5 serii amerykańskiego serialu Żona idealna. Reżyser słynął ze wspierania młodych twórców, a jednym ze sposobów było występowanie w filmach aspirujących artystów.

Bogdanovich powrócił do roli reżysera po wielu latach za sprawą przyjaźniących się z nim młodych reżyserów – Wesa Andersona (debiut tego twórcy wyprodukowała żona Bogdanovicha – Polly Platt) i Noaha Baumbach (Bogdanovich wcześniej wstąpił w dwóch jego filmach). Komedia Dziewczyna warta grzechu stała się zwieńczeniem jego twórczości.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1962 ożenił się z Polly Platt, z którą miał dwie córki – Antonię i Alexandrę[9]. W czerwcu 1972 doszło do rozwodu[9]. W latach 1971–1978 był związany z Cybill Shepherd[9]. Poza planem filmowym komedii romantycznej Śmiechu warte spotykał się z Dorothy Stratten[12], kanadyjską byłą modelką i gwiazdą „Playboya”. Wkrótce po zakończeniu zdjęć, 14 sierpnia 1980 Stratten została zastrzelona przez swojego męża Paula Snidera, który był zazdrosny o jej romans z Bogdanovichem. Tę historię przedstawiają filmy: Death of a Centerfold: The Dorothy Stratten Story (polski tytuł Śmierć króliczka, 1981) z Jamie Lee Curtis i Star 80 (1983) Boba Fosse z Mariel Hemingway. Sam Bogdanovich opisał historię Stratten we własnej książce The Killing Of The Unicorn – Dorothy Stratten 1960-1980[13]. 30 grudnia 1988 poślubił Louise Stratten (Hoogstraten)[9], siostrę zamordowanej byłej kochanki Dorothy Stratten. W 2001 rozwiedli się[9].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Reżyser[edytuj | edytuj kod]

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Seriale TV[edytuj | edytuj kod]

Scenarzysta[edytuj | edytuj kod]

Aktor[edytuj | edytuj kod]

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Seriale[edytuj | edytuj kod]

Producent[edytuj | edytuj kod]

Montaż[edytuj | edytuj kod]

Autor książek[edytuj | edytuj kod]

  • 1961: The Cinema of Orson Welles
  • 1962: The Cinema of Howard Hawks
  • 1963: The Cinema of Alfred Hitchcock
  • 1967: John Ford (rozszerzone wydanie 1978)
  • 1969: Fritz Lang in America
  • 1970: Allan Dwan: The Last Pioneer
  • 1973: Pieces of Time (rozszerzone wydanie 1985)
  • 1984: The Killing Of The Unicorn – Dorothy Stratten 1960-1980. – William Morrow and Company.
  • 1992: This is Orson Welles. – HarperPerennial.
  • 1995: A Moment with Miss Gish. – Santa Barbara: Santa Teresa Press.
  • 1997: Who The Devil Made It: Conversations with Legendary Film Directors. – Alfred A. Knopf.
  • 1999: Peter Bogdanovich’s Movie of the Week.
  • 2004: Who the Hell’s in It: Conversations with Hollywood’s Legendary Actors. – Alfred A. Knopf.

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Gregg Kilday, Duane Byrge: Peter Bogdanovich, Oscar-Nominated Director and Champion of Hollywood’s Golden Age, Dies at 82 (ang.). „The Hollywood Reporter”. [dostęp 2022-01-06].
  2. Blog: Peter Bogdanovich (ang.). IndieWire. [dostęp 2021-04-06].
  3. Peter Bogdanovich Profile (ang.). FanPix.Net. [dostęp 2022-01-07].
  4. a b c Peter Bogdanovich What Nationality Ancestry Race. Ethnicity of Celebs, 2021-12-15. [dostęp 2022-01-07].
  5. Andrew Goldman: In Conversation: Peter Bogdanovich (ang.). Vulture, 2019-03-04. [dostęp 2022-01-07].
  6. Steve Chagollan: Peter Bogdanovich, Iconic Director of ‘Last Picture Show’ and ‘Paper Moon,’ Dies at 82 (ang.). „Variety”. [dostęp 2022-01-06].
  7. a b c Peter Bogdanovich – Director (ang.). Film Reference. [dostęp 2022-01-07].
  8. Peter Bogdanovich (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2021-04-06].
  9. a b c d e f Peter Bogdanovich Biography (1939-2022) (ang.). Film Reference. [dostęp 2022-01-07].
  10. Lucia Bozzola: Peter Bogdanovich Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2022-01-06].
  11. Peter Bogdanovich Awards (ang.). AllMovie. [dostęp 2022-01-06].
  12. Peter Bogdanovich, Director of 'Paper Moon,' Dead at 82 (ang.). Voice of America English News. [dostęp 2022-01-07].
  13. Peter Bogdanovich: The Killing of the Unicorn – Dorothy Stratten 1960–1980. William Morrow and Company, 1984. ISBN 0-688-01611-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]