Cher

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy piosenkarki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Cherilyn Sarkisian
Ilustracja
Cher, lata 70. XX wieku
Imię i nazwisko Cherilyn Sarkisian
Data i miejsce urodzenia 20 maja 1946
El Centro, USA
Zawód piosenkarka, aktorka, pisarka, biznesmenka, komiczka, tancerka, projektantka mody, modelka, filantropka, producentka muzyczna, autorka tekstów, prezenterka telewizyjna
Współmałżonek Sonny Bono (1964-1975)
Gregg Allman (1975-1979)
Lata aktywności od 1963
Strona internetowa

Cher, właśc. Cherilyn Sarkisian (ur. 20 maja 1946 w El Centro w Kalifornii[1]) – amerykańska piosenkarka, aktorka, pisarka, biznesmenka, komiczka, tancerka, projektantka mody, modelka, filantropka, producentka muzyczna, autorka tekstów i prezenterka telewizyjna, określana jako „Bogini Popu” (ang. Goddess of Pop).

Cher zyskała popularność w 1965 jako część duetu Sonny & Cher. Wydany w tym samym roku utwór „I Got You Babe”, będący symbolem ruchu hippisowskiego w USA, wyrażający bunt dzieci-kwiatów, dotarł na pierwsze miejsce amerykańskich i brytyjskich list przebojów. Pod koniec 1967 zespół sprzedał 40 milionów płyt na całym świecie i zgodnie z określeniem magazynu Time stał się „parą gatunku”[2]. Równocześnie rozpoczęła karierę solową, wydając w 1966 swój pierwszy singiel „Bang Bang (My Baby Shot Me Down)”, który sprzedał się w nakładzie miliona kopii. Pod koniec dziesięciolecia stała się osobowością telewizyjną i występowała w programie The Sonny & Cher Comedy Hour, oglądanym przez 30 milionową publiczność, za który otrzymała nagrodę Złoty Glob[3].

Na początku lat osiemdziesiątych wyruszyła na Broadway i stała się jedną z najbardziej uznanych aktorek dekady, grając w takich filmach, jak np. Silkwood, Maska oraz Wpływ księżyca. Za ten ostatni otrzymała Oscara oraz Złoty Glob za rolę najlepszej aktorki pierwszoplanowej[4]. Następnie ożywiła karierę muzyczną nagrywając serię albumów i singli rockowych, które dominowały na światowych listach przebojów: „If I Could Turn Back Time”, „I Found Someone” oraz „The Shoop Shoop Song (It’s in His Kiss)”. W 1998 wydała album Believe, który okazał się być dotychczas największym sukcesem w jej karierze. Tytułowy singiel „Believe” przez tygodnie nie schodził z pierwszego miejsca na światowych listach przebojów, w tym również w Polsce[5]. Sam album sprzedał się w nakładzie 10 milionów egzemplarzy na całym świecie[6].

W 2002 wyruszyła, jak sama twierdziła, w ostatnią trasę koncertową Living Proof: The Farewell Tour, która znalazła się Księdze Rekordów Guinnessa jako najdłuższa trasa koncertowa w historii Stanów Zjednoczonych[7]. W 2008 rozpoczęła kolejną, trwającą 3 lata, trasę koncertową w Koloseum Cesar Palace w Las Vegas. W 2010 wystąpiła w filmie Burleska. Po 12 latach wydała kolejny album muzyczny Closer to the Truth, który był najbardziej udanym debiutem komercyjnym w jej karierze[8]. W 2014 wyruszyła w trasę koncertową Dressed To Kill Tour. W 2017 powróciła do Las Vegas z kolejną trasą koncertową Classic Cher[9]. W 2018 powróciła do kina, by wystąpić w filmie Mamma Mia: Here We Go Again!. Ponadto we wrześniu 2018 wyruszy w pierwszą od 13 lat trasę koncertową Here We Go Again po Australii[10].

Dysponuje charakterystycznym kontraltowym głosem[11]. Ma na swoim koncie Oscara, 3 Złote Globy, Emmy, Grammy, Tony Award oraz Złotą Palmę uzyskaną na Festiwalu Filmowym w Cannes. Jest jedyną kobietą w historii, która zdobyła wszystkie te nagrody[12]. Jest jedyną osobą w historii, która miała hit na pierwszym miejscu Billboard przez pięć dekad, począwszy od 1960 do 2010, oraz jest najstarszą kobietą, która zdobyła szczyt listy Billboard 100. Trzynaście razy pojawiła się na okładce magazynu „People[13].

Poza swoją działalnością muzyczną i filmową jest znana ze swoich poglądów politycznych, filantropii, aktywizmu społecznego oraz prowadzonej profilaktyki na rzecz HIV/AIDS[14][15]. Uchodzi za jedną z najważniejszych ikon społeczności LGBT[16]. Słynie z przyjmowania ekstrawaganckich stylów podczas trwającej nadal sześć dekad kariery, a także pracy w wielu dziedzinach rozrywki, czym ugruntowała sobie pozycję jako jednej z najbardziej wpływowych osób w światowej popkulturze[17]. Szacuje się, że sprzedała na świecie ponad 200 milionów płyt[18][19].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

1946-1961: Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w El Centro w Kalifornii[20]. Jej ojciec, John Sarkisian, był amerykańsko-ormiańskim kierowcą ciężarówki parającym się handlem narkotykami oraz hazardem; jej matka Georgia Holt, mająca pochodzenie angielskie, francuskie, niemieckie, irlandzkie oraz czirokeskie, była wziętą modelką i aktorką[21]. Związek jej rodziców był burzliwy i para rozwiodła się, gdy Cher miała 10 miesięcy. Jej matka wyszła później za mąż za aktora Johna Southalla, z którym miała kolejną córkę, Georgiannę, przyrodnią siostrę Cher.

Cher, 1960

Mieszkając w Los Angeles, matka Cher zaczęła zarabiać na utrzymanie rodziny pracując jako kelnerka. Mimo, iż małżeństwo Holt z Southallem zakończyło się, gdy Cher miała 9 lat, uważała go za dobrego ojca, który "stawał się agresywny, gdy za dużo wypił"[22]. W związku z tym, iż Holt była jeszcze kilkukrotnie zamężna, przeprowadzała się z córkami po całym kraju (Nowy Jork, Teksas, Kalifornia)[23]. W tym czasie Holt musiała umieścić Cher w sierocińcu i chociaż widywali się codziennie, było to najbardziej traumatyczne wydarzenie w ich życiu[22].

Członkowie rodziny dowiedzieli się o jej zdolnościach artystycznych, gdy była w piątej klasie. Wyprodukowała przedstawienie Oklahoma! dla nauczyciela oraz klasy. Zorganizowała grupę dziewcząt, reżyserując i układając choreografię. Nie udało się jej przekonać chłopców do wzięcia udziału w przedstawieniu, w związku z tym sama zagrała role męskie. W wieku 11 lat miała niezwykle niską barwę głosu[24]. Zafascynowana Audrey Hepburn, szczególnie jej rolą w filmie Śniadanie u Tiffany'ego, Cher zaczęła przybierać niekonwencjonalne stroje i zachowania swojej idolki[25]. Była rozczarowana brakiem ciemnowłosych hollywoodzich aktorek, które mogła naśladować[25]. Pragnęła sławy już od dzieciństwa, lecz miała świadomość, że jest nieatrakcyjna, a jej możliwości wokalne nie są dobrze rozwinięte. W wywiadzie powiedziała: "Nie mogłam wymyślić nic innego, co mogłabym robić w swoim życiu... Nie myślałam, że będę piosenkarką lub tancerką. Chciałam być sławna, to był mój cel."[26]

W 1961 Holt poślubiła dyrektora banku Gilberta LaPierre, który adoptował Cher, zmieniając jej nazwisko na LaPierre. Zapisał ją do prywatnej szkoły Montclair Prep w Encino, do której uczęszczali uczniowie z zamożnych rodzin. Taka szkoła była niej wyzwaniem, ponieważ Cher wyróżniała się spośród innych zarówno swoim uderzającym wyglądem, jak i ekscentryczną osobowością[26]. Kolega z klasy na jej widok stwierdził: "Nigdy nie zapomnę widoku Cher po raz pierwszy, była taka wyjątkowa... Była jak gwiazda filmowa, wtedy i tam... Powiedziała, iż będzie gwiazdą filmową, a my wiedzieliśmy, że uda się jej to osiągnąć"[26]. Pomimo, że Cher nie była doskonałym uczniem, uchodziła za osobę inteligentną i kreatywną. W wieku 30 lat zdiagnozowano u niej dysleksję. Rozgłos w szkole uzyskała poprzez zabawianie innych w czasie przerwy, śpiewanie w czasie lunchu czy noszenie obcisłych bluzek odsłaniających pępek. Cher stwierdziła: "Tak naprawdę nigdy nie byłam w szkole. Cały czas zastanawiałam się kiedy dorosnę i będę sławna."[24] W tamtym czasie utrzymywała sporadyczne relacje z Warrenem Beatty[27].

1962-1965: Początki samodzielnej kariery[edytuj | edytuj kod]

Cher i Sonny Bono w 1966

W wieku 16 lat Cher opuściła dom i wyruszyła ze swoją przyjaciółką do Los Angeles, gdzie podjęła studia aktorskie oraz pracę tancerki w lokalnym klubie przy Sunset Strip w Hollywood. Według biografki Connie Berman "Cher nie wahała się podejść do kogokolwiek, kto mógłby pomóc jej zawiązać nowy kontrakt lub zaprosić na przesłuchanie."[28] W listopadzie 1962 podczas nagrywania Wall of Sound dla wytwórni płytowej Phila Spectora, Cher spotkała Sonnego Bono, początkującego kompozytora i producenta nagrań[28]. Niebawem przyjaciółka Cher opuściła ich wspólne mieszkanie, a ona sama przyjęła propozycję zamieszkania z Bono. Następnie Cher została zaproszona przez Spectora do udziału w wyprodukowanym przez niego pierwszym singlu "Ringo, I Love You", w którym wystąpiła pod pseudonimem Bonnie Jo Mason[29].

Sonny i Cher stali się bliskimi przyjaciółmi i dla potwierdzenia swojej nierozłączności 27 października 1964 przeprowadzili własną, nieoficjalną ceremonię ślubną w pokoju hotelowym w Tujana w Meksyku[30]. Chociaż Sonny pragnął, by Cher rozpoczęła solową karierę piosenkarki, zachęcał ją do wspólnych występów, gdyż nie potrafiła poradzić sobie z tremą. W listopadzie 1964 pojawili się na scenie jako duet Cesar & Cleo, wydając, dobrze przyjęte przez publiczność, utwory "Do You Wanna Dance?", "Love Is Strange" oraz "Let the Good Times Roll"[31].

Pod koniec 1964 Cher (znana wówczas jako Cherylin) podpisała kontrakt z wytwórnią Liberty Records, a Bono został producentem. Nagrany przez nich singiel "Dream Baby" podbił lokalne radia w Los Angeles[32]. W 1965 Cher wydała swój pierwszy studyjny album zatytułowany "All I Really Want to Do", który dotarł do 16 miejsca na liście Billboard 200 i pozostał tam przez pół roku[33].

1965-1967: Wzrost popularności Sonny & Cher[edytuj | edytuj kod]

W 1965 zespół nazywający się Cezar & Cleo przybrał nazwę Sonny & Cher[34]. Tego samego roku podpisali kontrakt z wytwórnią Reprise Records i wydali swój pierwszy singiel "Baby Do not Go", który odniósł sukces i zajął 8 miejsce na Billboard Hot 100. Następnie zostali zatrudnieni przez wytwórnię Atco Records, w której wydali pierwszy album Look at US. Krążek przez osiem tygodni z rzędu pozostawał na 2 miejscu Billboard 200, a promujący go singiel I Got You Babe dotarł do pierwszego miejsca Billboard Hot 100 i stał się "jednym z najbardziej oczekiwanych utworów dekady"[35]. Magazyn „Rolling Stone” umieścił go w 2003 wśród 500 najlepszych utworów wszechczasów[36]. Gdy piosenka znokautowała Beatlesów na brytyjskich listach przebojów, nastolatki zaczęli naśladować styl mody Sonny'ego i Cher. Nosili takie same dzianinowe spodnie w paski, pomarszczone koszule i futrzane kamizelki[37].

Sonny i Cher w Amsterdamie, 1966

Twórczość Sonny'ego i Cher stała się popularna w całych Stanach Zjednoczonych. Ich 10 utworów, w tym 5 singli, znalazło się na liście najlepszych 40 utworów Billboard w latach 1965-1972: "I Got You Babe", "Baby Don't Go", "The Beat Goes On", "All I Ever Need Is You", oraz "A Cowboy's Work Is Never Done"[38]. W pewnym momencie mieli jednocześnie pięć utworów powyżej 50 miejsca na liście Billboard, co udało się osiągnąć tylko Elvisowi Presly'owi oraz Beatlesom[39]. Pod koniec 1967 sprzedali na całym świecie ponad 40 milionów płyt[2].

Jesienią 1965 Cher pojawiła się w programie Ed Sullivan Show, w którym została przedstawiona jako "Chur". Od tego czasu piosenkarka zaczęła pisać swój pseudonim z ostrym akcentem: Chér. Niebawem duet zaczął pojawiać się w innych programach telewizyjnych takich jak: American Bandstand, Hollywood Palace, Beat Club, Hullabaloo i Shinding!. Cher, by ukryć swoją tremę, sporadycznie potrząsała włosami Sonny'ego Bonno, co stało się gestem rozpoznawalnym pary.

Samodzielne wydawnictwa Cher spowodowały, że jej kariera solowa stała się konkurencyjna względem duetu Sonny & Cher. W latach 1966-1967 wydawała trzy albumy: Sonny Side of Chér, Chér oraz With Love, Chér. Wśród nich wyróżnił się utwór "Bang Bang (My Baby Shot Me Down)", który zajął 2 miejsce na liście Hot 100 i stał się pierwszym singlem Cher, który przekroczył milion sprzedanych egzemplarzy[40]. Nagrana przez Cher piosenka "Alfie" do filmu o tym samym tytule, w 1967, została nominowana do Oscara za najbardziej oryginalny utwór[41].

1967-1970: Debiut filmowy i pierwsze małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Lata sześćdziesiąte dobiegały końca, a monogamia Sonny'ego i Cher, będąca przeciwieństwem panującej w tym czasie rewolucji seksualnej w USA oraz stylu życia wolnego od narkotyków i psychodelii, nie przystawały do trendy zapoczątkowanego przez kulturę hard rocka[42]. Według biografki Berman "ciężkość brzmienia takich grup jak Jeffrson Airplane czy Cream sprawiło, że folk-rockowa muzyka Sonny'ego i Cher wydawała się być nijaka"[43]. Próbując pozyskać młodą publiczność duet wystąpił w filmie Good Times, który komercyjnie okazał się porażką[43].

Cher, kontynuując swoją karierę solową, wydała w 1968 oraz 1969 odpowiednio albumy Backstage oraz 3614 Jackson Highway, które spotkały się z uznaniem ze strony krytyków muzycznych, jednakże nie ze strony publiczności[44]. W 1969 została usunięta z wytwórni muzycznej Imperial Records. Ponadto para została wyrzucona z Atco Records, jednak wytwórnia zaproponowała Cher kontrakt na nowy album solowy[45]. Równocześnie Sonny spotykał się z innymi kobietami, a ich związek zaczął się rozpadać. Według magazynu People Sonny desperacko próbował odzyskać Cher, mówiąc, ze chce się z nią ożenić i założyć rodzinę. Oficjalnie zawarli małżeństwo po tym, jak 4 marca 1969 urodziła się ich córka Chastity Bono[46] (później Chaz Bono)[47].

Tego samego roku duet wydał 500 tysięcy dolarów i zastawił dom, aby nakręcić film Chastity[48]. Sonny wspominał, że po zakończeniu realizacji zdjęć, para wracała do swojej rezydencji w Hollywood, która była całkowicie pusta w środku. Napisany i wyreżyserowany przez Bono film opowiada historię młodej kobiety, granej przez Cher, poszukującej sensu życia[49]. Film nie odniósł sukcesu komercyjnego, jednakże niektórzy krytycy filmowi zauważyli w Cher zalążki talentu aktorskiego. Magazyn Cue napisał: "Cher ma tak wspaniały głos, który sprawia, że często zapominasz o słowach, które słyszysz". Para, próbując zwrócić na siebie utraconą uwagę publiczności, występowała w klubach nocnych w Las Vegas[50].

1970-1974: Odrodzenie w telewizji i muzyczny powrót[edytuj | edytuj kod]

Po tym jak w 1970 szef BBC zobaczył gościnny występ duetu Sonny & Cher w programie The Merv Griffin Show, zaproponował im własny program komediowy[51]. The Sonny & Cher Comedy Hour miał premierę 1 sierpnia 1971 i składał się pierwotnie sześciu odcinków. Repertuar odniósł ogromy sukces i zaczęto kręcić odcinki bez ograniczeń. Show oglądało 30 milionów ludzi przez podczas 3 letniej emisji[3]. Program otrzymał 12 nominacji do nagrody Emmy i wygrał jedną w kategorii dla najlepszego reżysera[52]. Program był chwalony za poczucie humoru; Cher wyśmiewała Sonny'ego, nawiązując do jego wyglądu i niskiego wzrostu[53]. Według biografki Connie Berman "para promieniowała aurą radości, czułości i ciepła, która dodatkowo zwiększała ich atrakcyjność. Widzowie byli jeszcze bardziej zadowoleni, gdy w serialu pojawiała się mała Chastity. Wyglądali jak idealna rodzina"[53]. Dzięki udziałowi w tym programie, Cher szkoliła swoje umiejętności grania komicznych postaci takich jak: przerażona gospodyni Laverne, sarkastyczna kelnerka Rosa, a ponadto inne historyczne kobiety, jak: Kleopatra i panna Sadie Thompson[54]. Sukienki, które nosiła były atrakcją dla odbiorców i wpłynęły na styl ubierania się kobiet w siódmej dekadzie XX wieku[55].

W 1971 Sonny i Cher podpisali kontrakt wytwórnią MCA Records, a Cher wydała singiel Classified 1A, w którym śpiewa o historii żołnierza, wykrwawiającego się na śmierć podczas wojny w Wietnamie. Utwór został napisany przez Sonny'ego, który czuł, że jej pierwszy singiel na albumie musi być przejmujący i aktualny. Piosenka została odrzucona przez programistów radiowych jako niekomercyjna[56].

Wobec tego, że kariera Cher nie rozwijała się, wytwórnia MCA Record zatrudniła do współpracy producenta nagrań dźwiękowych Stuffa Garetta. Wyprodukowany singiel "Gypsys, Tramps & Thieves" okazał się być sukcesem i dotarł do pierwszego miejsca na listach przebojów w USA[56]. Billboard określił utwór mianem "jednej z największych piosenek XX wieku"[57]. Krytycy uznali Cher za osobę "bardziej dojrzałą, pewną siebie i potężną artystkę, z dużą skłonnością do interpretacji"[58]. Drugi singiel z tej samej płyty "The Way of Love" dotarł do ósmego miejsca na liście Billboard Hot 100[59]. Album "Gypsys, Tramps & Thieves" został wydany w 1971 i osiągnął 16 miejsce na liście Billboard 200, pozostając tam przez 45 tygodni[60].

W 1972 Cher wydała album Foxy Lady, na którym zademonstrowała swoje możliwości wokalne[61]. Po wydaniu albumu Garett Stuff zaniechał bycia producentem, po tym jak pokłócił się z Sonnym w kwestii materiału, który Cher miała nagrać[62]. Pod naciskiem swojego męża, w 1973 Cher wydała album Bittersweet White Light, który nie odniósł sukcesu komercyjnego[63]. W tym samym roku autorka tekstów Mary Dean dostarczyła Garettowi "Half-Breed", piosenkę o córce matki Czirokezce i białym ojcu, którą napisała specjalnie dla Cher. Chociaż Garett Stuff nie współpracował już z Cher, to był jednak przekonany, że jest to utwór tylko i wyłącznie dla niej[64]. Utwór "Half-Breed" pojawił się na albumie o tej samej nawie i stał się drugim singlem Cher, który dotarł do pierwszego miejsca na liście Billboard Hot 100 w Stanach zjednoczonych[65]. Trzecim singlem Cher, który osiągnął szczyt listy Hot 100 był "Dark Lady" z albumu o tej samej nazwie, wydanym w 1974[65]. Tego samego roku został wydany album "Greatest Hits", który według magazynu Billboard, udowodnił, że Cher jest "jednym z największych zdobywców hitów w przeciągu pięciu lat", a także "sprawdzoną supergwiazdą, która zawsze sprzedaje płyty"[66].

W latach 1971-1973 Sonny & Cher odradzali swoją karierę muzyczną wydając, jako duet, cztery albumy za pośrednictwem MCA Records: Sonny & Cher Live (1971), All I Ever Is You (1972), Mama Was a Rock and Roll Singer, Papa Used to Write All Her Songs (1973) oraz Live in Las Vegas Vol. 2 (1973)[67]. Za singiel "A Cowboy's Work Is Never Done" (1972) otrzymali nominację do Grammy[68].

1974-1979: Rozwód z Sonny Bono, drugie małżeństwo, spadek popularności[edytuj | edytuj kod]

Cher i David Bowie w The Cher Show, 1975

Sonny i Cher przeżywali kryzys małżeński od końca 1972, mimo to ich wspólne występy trwały do końca 1974. "Opinia publiczna sądziła, że jesteśmy zgodnym małżeństwem" - napisał Bono w swoim pamiętniku, "[i] tak właśnie miało być"[69]. W lutym 1974 r. Sonny złożył wniosek o separacje, powołując się na "różnice niemożliwe do pogodzenia między małżonkami"[70]. Tydzień później Cher była na pierwszej sprawie rozwodowej, na której oskarżyła Sonny'ego o "utrzymywanie w niewoli", twierdząc, że odmówił jej środków do życia i pozbawił ją należnej jej części zarobków[70]. Para walczyła w sądzie o finanse i opiekę nad córką Chastity, która ostatecznie trafiła pod wyłączną pieczę Cher. Ich rozwód został sfinalizowany 26 czerwca 1975[71]. Podczas procesu Cher była zaprzyjaźniona producentem wykonawczym Davidem Geffenem, który uwolnił ją spod nadzoru Bono i zaproponował jej zamieszkanie w swojej firmie[72]. Geffen umożliwił Cher podpisanie kontraktu z wytwórnią Warner Bros Records i w 1975 rozpoczęła pracę nad albumem Stars, który nie odniósł sukcesu komercyjnego[73].

W 1974 Cher zdobyła nagrodę Złoty Głob dla najlepszej aktorki w serialu komediowym lub musicalu za serial The Sonny and Cher Comedy Hour[3]. W tym samym roku miał premierę autorski serial Sonny'ego Bono The Sonny Comed Revue, który nie odniósł sukcesu. Został zdjęty z anteny po 13 tygodniach[74].

Elton John podczas występu w The Cher Show, 1975

16 lutego 1975 Cher powróciła do telewizji z programem "The Cher Show" emitowanym w stacji CBS. Do nagrania pierwszych odcinków zaprosiła osobistości powszechnie znane takie jak: Flip Wilson, Elton John, Bette Midler James Taylor, David Bowie oraz Bob Dylan[75]. Program został wyprodukowany przez Davida Geffena i skupiał się na utworach Cher, wygłaszanych przez nią monologach, aspekcie komediowym i wariacji kostiumowej[76]. Krytyka była dla Cher łaskawa. Magazyn The Los Angeles Times stwierdził, że "Występy Sonny'ego bez Cher były katastrofą, natomiast występy Cher bez Sony'ego były najlepszym, co mogło przytrafić się telewizji CBS w tym sezonie"[77].

Trzy dni po zakończeniu procesu rozwodowego z Sonnym, Cher poślubiła muzyka Gregga Allmana, współzałożyciela The Allman Brothers Band[78].Dziewięć dni później podpisała papiery rozwodowe, powołując się na uzależnienie swojego męża od alkoholu i heroiny. Para pogodziła się i kontynuowała swoje małżeństwo do 1979, gdy papiery rozwodowe ponowie wróciły na wokandę[79]. Mieli syna Elijaha Blue urodzonego 10 lipca 1976[80]. Pod pseudonimem "Allman and Woman" Gregg i Cher wydali w 1977 płytę Two the Hard Way, uznaną przez A+E Networks za najgorszy album w jej karierze[81].

Po anulowaniu The Cher Show z powodu jej drugiej ciąży, Cher i Sonny powrócili do telewizji z nowym serialem, w którym zagrali rozwiedzioną parę. Program był transmitowany do połowy 1977. Ich ekstrawagancki styl życia, jej burzliwe relacje z Allmanem wywołały publiczny sprzeciw, który ostatecznie przyczynił się do porażki i zdjęcia serialu z anteny w sierpniu 1977[82].

Zachęcona przez Geffena, rozpoczęła pracę nad swoimi kolejnymi albumami. Efektem tej pracy było wydanie "I'd Rather Believe in You" (1976) oraz Cherished (1977). Ten ostatni oznaczał odejście od rocka i powrót do popu, co było skutkiem nalegań producentów wytwórni Warner Bros[83]. W 1978 zmieniła swoje nazwisko z Cherylin Sarkisian La Piere Bono Allman na Cherylin Sarkisian, aby "unikać bycia spokrewnioną z ojcem, ojczymem lub byłymi małżonkami"[84].

1979-1982: Ponowne odkrycie muzyczne[edytuj | edytuj kod]

Cher podczas trasy koncertowej, 1981

Jako samotna matka dwójki dzieci, zdała sobie sprawę, że musi dokonać wyboru co do kierunku swojej kariery muzycznej. Decydując się na chwilową rezygnację z chęci bycia rockową piosenkarką, podpisała kontrakt z Casabianca Records i powróciła na listy przebojów z singlem "Take Me Home" oraz albumem o tej samej nazwie[85]. Utwór dotarł do 8 miejsca na liście Billboard Hot 100, a sam krążek sprzedał się w nakładzie 500 tys. kopii na całym świecie[86]. Sprzedaż albumu została wzmocniona dzięki wizerunkowi skąpo odzianej Cher w stroju Wikinga na okładce[87]. Mimo początkowego braku entuzjazmu co do nagranej muzyki disco, po sukcesie zmieniła zdanie, komentując: "Nigdy nie myślałam, że będę grać disco... [ale] to jest naprawdę wspaniałe! To doskonała muzyka do tańca. Uważam, że muzyka taneczna jest tym, czego każdy oczekuje"[85].

Zachęcona popularnością „Take Me Home”, Cher podjęła się zadania powrotu do muzyki rockowej na swoim następnym albumie Prisoner, wydanym w 1979[88]. Na okładce albumu widnieje udrapowana w łańcuchy jako "więzień prasy"[89], która to wywołała kontrowersje wśród grup feministycznych w związku spostrzeganiem jej jako "seksualnego niewolnika"[90]. Album zawiera piosenki rockowe, co w porównaniu do jej wcześniejszego wydawnictwa disco, okazało się być nieostre i doprowadziło do komercyjnej porażki[89]. Wydawnictwo promował singiel "Hell on Wheels", który znalazł się na ścieżce dźwiękowej do filmu Roller Boogie[91].

W 1980 Cher nagrała ostatni utwór w wytwórni Casablanca Records "Bad Love" z gatunku dance, który znalazł się na ścieżce dźwiękowej do filmu Foxes[92]. Tego samego roku założyła zespół rockowy Black Rose ze swoim ówczesnym partnerem, gitarzystą Lesem Dudekiem. Chociaż Cher była główną wokalistką, nie zdołała się wybić spośród członków zespołu. Ze względu na jej powszechną rozpoznawalność, rozwinęła swoją sceniczną osobowość, skracając długie czarne włosy i farbując jej na żółty i różowy kolor. Pomimo promocyjnych występów w telewizji, zespół nie przyciągnął na koncertach zbyt wielu ludzi[93]. Ich album "Black Rose" otrzymał nieprzychylne recenzje ze strony krytyków muzycznych. Cher powiedziała dla Rolling Stone: "Krytycy zaatakowali nie zespół, lecz tylko mnie, zwracając się do mnie: "Jak śmiesz śpiewać rock&rolla?""[94].

W 1981, gdy zespół chylił się ku rozpadowi, Cher była rezydentką koncertową w Las Vegas, zarabiając 300 000 $ tygodniowo[95]. W tym samym roku wydała singiel "Dead Ringer for Love" w duecie z Meatem Loaf, który znalazł się w pierwszej piątce na listach przebojów w Wielkiej Brytanii. Duet został opisany przez Donalda A. Guarisco jako "jeden z najbardziej inspirujących lat 80."[96]. W 1982 wydała album I Paralyze dzięki wsparciu wytwórni Columbia Records, który został uznany za "jej najlepszy i najbardziej oczekiwany przez publiczność od lat"[97]

1982-1987: Filmowy triumf i muzyczna przerwa[edytuj | edytuj kod]

Wraz ze stagnacją muzyczną i spadkiem sprzedaży albumów i singli, Cher postanowiła rozszerzyć swoją karierę o aktorstwo[98]. Jej ambicje aktorskie zawsze wiodły prym nad muzyką[26], jednakże nie miała żadnych profesjonalnych referencji poza "Good Times" oraz Chastity, a producenci i reżyserzy w Hollywood nie zwracali na nią uwagi[98]. W 1982 przeniosła się do Nowego Jorku, aby zaczerpnąć lekcji gry aktorskiej z Lee Strasbergiem, założycielem Actors Studio, który nigdy nie wziął w nich udziału. Podczas przesłuchania została wytypowana przez reżysera Roberta Altmana do zagrania w sztuce na Brodawayu pt: "Come Back to the Five and Dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean"[99]. Reżyser Mike Nicholas zobaczył ją na scenie podczas występu w "Jimmy Dean" i zaproponował jej rolę lesbijki obok Meryl Streep w kontrowersyjnym filmie Silkwood. Publiczność była sceptycznie nastawiona do zdolności aktorskich Cher[99]. Według biografki Connie Berman[100]:

Cher powtarzała często historię o reakcji publiczności na premierze, w której uczestniczyła. Na początku filmu, gdy jej nazwisko pojawiło się na ekranie, publiczność wybuchnęła śmiechem. Była zdruzgotana. Jej siostra, która była z nią, zaczęła płakać. Cher nie płakała, ale był głęboko zraniona.

Za żeńską rolę drugoplanową otrzymała nominację do Oscara oraz nagrodę Złoty Glob[101]. Kolejnym filmem, w którym wystąpiła był Maska (1985)[102]. Zagrała w nim matkę nastolatka z mocno zniekształconą twarzą, który próbuje wieść normalne życie. Za tę rolę otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki na Festiwalu Filmowym w Cannes. Film okazał się sukcesem w Stanach Zjednoczonych i długo nie schodził z pierwszego miejsca najczęściej oglądanych filmów w kinach[103]. Podczas konfrontacji z reżyserem Peterem Bogdanovichem, zachowanie Cher, które zostało uznane za odstąpienie od przyjętych reguł, skutkowało zignorowaniem jej w nominacjach do Oscarów w tym roku. Według biografa Jamesa Parisha, aby pokazać swoje niezadowolenie z "systemu", Cher uczestniczyła w ceremonii wręczenia nagród w 1986 w jednym z najbardziej ekstrawaganckich kostiumów w historii Oscarów, który był nawiązaniem do tarantuli[99]. To wydarzenie było szeroko nagłaśniane w mediach na całym świecie[104].

W 1985 została uhonorowana nagrodą Hasty Pudding Woman of the Year na Uniwersytecie Harvarda[105]. W maju 1986 po raz pierwszy pojawiła się jako gość specjalny w programie Late Night with David Letterman. Kiedy Letterman zapytał ją, dlaczego tak niechętnie pojawiła się w jego programie, Cher odpowiedziała, że miała obawy, gdyż uważa go za idiotę[106]. Publiczność była wstrząśnięta, a sam Letterman skomentował tą wypowiedź w magazynie People: Cher była jedną z niewielu osób, które naprawdę chciałem mieć w swoim programie, a następnie nazwała mnie idiotą. Czułem się jak totalny głupiec"[106]. W 1987 przeprosiła Lettermana i wróciła do programu na specjalne wydanie wraz ze swoim byłym mężem Sonny Bono, aby zaśpiewać "I Got You Babe", z którym wystąpiła publicznie pierwszy raz od 10 lat[107][108].

W tym dziesięcioleciu Cher intensywnie angażowała się w romantyczne relacje z młodszymi od siebie mężczyznami. Jednym z najbardziej znanym spośród nich był 18 lat młodszy Rob Camilletti, którego poznała w 1986. Mieszkali wspólnie przez 3 lata[109]. Nazywany przez prasę "chłopcem-osłem" trafił na nagłówki gazet po tym jak rozbił ferrari. Para rozeszła się rok później.

1987-1992: Sukces kinematograficzny i muzyczna renowacja[edytuj | edytuj kod]

W 1987 trzykrotnie powracała na duży ekran[99]. Pierwszy raz w roli publicznego obrońcy w dramacie Podejrzany, gdzie wystąpiła obok Dennisa Quaida oaz Liama Neesona. Drugim filmem w jakim zagrała, była komedia Czarownice z Eastwick, który osiągnął dochody w wysokości 31,8 milionów dolarów. Za trzeci film, w którym zagrała samotną wdowę, odnajdującą swoją miłość, Cher otrzymała Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej i Złoty Glob za rolę najlepszej aktorki komediowej lub musicalu[110].Na ceremonii rozdania nagród Akademii Filmowej cała publiczność wiwatując, wstała, gdy usłyszała nazwisko zwycięzcy. Cher powiedziała wówczas: "Nie sądzę, aby ta nagroda oznaczała, że jestem kimś, ale być może oznacza, że mam talent". W 1988 została uznana za jedną z najbardziej uznanych i opłacanych aktorek dekady, pobierając około miliona dolarów za udział w filmie[99]. W tym samym czasie wprowadziła na rynek perfumy własnej marki "Uninhibited", które w pierwszym roku przyniosły jej 15 milionów dolarów zysku. Wydała także swój pierwszy podręcznik do ćwiczeń fizycznych "Forever Fit", który sprzedał się w ponad 100 tysięcy egzemplarzy[111].

Cher podczas trasy koncertowej Heart of Stone Tour, 1990

W 1988 ożywiła swoją karierę muzyczną, podpisując kontrakt z wytwórnią Geffen Records. Dzięki współpracy z Michaelem Boltonem, Jonem Bon Jovi oraz Richiem Sambory[112] wydała album "Cher", który na nowo zdefiniował jej wizerunek jako piosenkarki i został nagrodzony platynową płytą przez RIAA. Jej pierwszy singiel "I Found Someone" dotarł na szczyt amerykańskich list przebojów, będąc pierwszym sukcesem Cher od ponad ośmiu lat. Kolejnymi singlami z albumu były "We All Sleep Alone", który osiagnął 14 miejsce na liście Hot 100 oraz "Bang Bang", będący nową wersją hitu z 1966, który wyróżniał się nowym rockowym brzmieniem. Album "Cher" sprzedał się w nakładzie 3 milionów kopii na całym świecie[112].

Dziewiętnasty album pt. Heart of Stone, a drugi wydany w wytwórni Geffen, pobił sukces poprzedniego i sprzedał się w nakładzie 5 milionów egzemplarzy na całym świecie[113].Teledysk do pierwszego singla "If I Could Turn Back Time" wywołał kontrowersje wśród publiczności. Cher, ubrana w skąpy kostium, biegała po pokładzie okrętu wojennego[114], na którym Cesarstwo Japonii podpisało bezwarunkowy akt kapitulacji i tym samym zakończono II Wojnę Światową[115]. Wiele telewizji ocenzurowało wideo, w tym MTV, które początkowo odmówiło emisji[116], a następnie, będąc pod presją widzów, transmitowało między 21 wieczorem, a 6 rano[117]. Utwór "If I Could Turn Back Time" okazał być światowym hitem który stał się najbardziej owocnym singlem Cher w jej karierze[118]. Drugim singlem promującym krążek był utwór "After All" nagrany wspólnie z Peterem Catera, a trzecim "Just Like Jesse James"[119]. Tego samego roku wyruszyła w trasę koncertową "Heart of Stone Tour", znaną również jako "The Cher Extravaganza", która zakończyła się w 1990[120]. Koncert został nagrany w Las Vegas i wyemitowany w telewizji jako "Cher at the Mirage" (1991)[121].

W 1990 zagrała w pierwszym od trzech lat filmie Syreny, który był hołdem dla kobiet, podróżujących z miasta do miasta w celu poszukiwania miłości[122]. Nagrała do filmu dwa utwory: "Baby I'm Yours" oraz międzynarodowy przebój "The Shoop Shoop Song (It's in Hiss Kiss)", który dotarł do pierwszego miejsca na brytyjskich listach przebojów[123]. W 1991 wydała swój ostatni album pod szyldem wytwórni Geffen[124]. Krążek zatytułowany "Love Hurts" zadebiutował na pierwszym miejscu w Wielkiej Brytanii, pozostając tam przez 6 tygodni[125]. Wydawnictwo sprzedało się w nakładzie 5 milionów egzemplarzy i wygenerowało 4 single, w szczególności "Love and Understanding", który osiągnął największy sukces w Zjednoczonym Królestwie spośród wszystkich wydanych przez Cher singli[125]. Po kilku latach Cher naszła refleksja i stwierdziła, że jej lata sukcesu z Geffenem były dla niej szczególnie ważne, ponieważ "tworzyła utwory, które naprawdę kochała [...] piosenki, które naprawdę ją reprezentowały i były popularne"[91].

W 1992 wyruszyła w trasę koncertową Love Hurts Tour, a w międzyczasie wydała dwa filmy o zdrowym żywieniu: CherFitness: A New Attitude oraz CherFitness: Body Confidence, które odniosły sukces[126]. W listopadzie tego samego roku wydała komplikację utworów Cher's Greatest Hits: 1965-1992, która była dostępna tylko w Europie i zawierała dodatkowo 3 nowe utwory: "Oh No, Not My Baby", "Mamy Rivers to Cross" oraz "Whenever You're Near". Wydawnictwo osiągnęło sukces i przez siedem tygodni zajmowało pierwsze miejsce na brytyjskiej liście przebojów[127]. W Niemczech Cher otrzymała za to nagrodę ECHO dla międzynarodowego artysty roku[128].

1992-1997: Kłopoty zdrowotne i zawodowe oraz reżyserski debiut[edytuj | edytuj kod]

Cher podczas występu w klubie nocnym w Nowym Jorku, 1996

Ze względu na złe doświadczenia aktorskie w filmie Syreny, odmówiła zagrania pierwszoplanowych ról w filmach Wojna Państwa Rose oraz Thelma i Louise[129]. Według biografki Connie Berman: "Po sukcesie filmu Wpływ Księżyca Cher tak bardzo martwiła się o następny krok w swojej karierze, że każda decyzja była podjęta z największą ostrożnością"[130]. W pierwszej połowie dekady padła ofiarą wirusa Epsetina-Barra, w wyniku czego rozwinął się syndrom chronicznego zmęczenia, co spowodowało, że była zbyt wyczerpana, aby kontynuować swoją karierę muzyczną i aktorską[131]. Zmuszona do zarabiania pieniędzy, mimo braku zdrowia do grania w filmach, zaczęła pracować nad innymi projektami. Wystąpiła w reklamach zdrowotnych promujących produkty kosmetyczne i dietetyczne[132], które przyniosły jej blisko 10 milionów dolarów zysku[133]. Jej reklamy zostały sparodiowane w programie Saturday Night Live[134]. Krytycy stwierdzili, że ona sama "upadła"[133], a jaj kariera filmowa dobiegła końca[135].

W 1992 pojawiła się w gościnnie w serialu Roberta Altmana "The Player"[136]. W 1994 nagrała rockową wersję "I Got You Babe" do animowanego serialu MTV "Beavis and Butt-head"[137]. Razem z Chrissie Hynde, Neneh Cherry i Ericem Clapton w 1995 zdobyła szczyt brytyjskiej listy z charytatywnym singlem "Love Can Build a Bridge"[138]. W tym samym roku podpisała kontrakt z wytwórnią Warner Music i wydała album "It's a Man's World", który narodził się z pomysłu na ukazanie świata spostrzeganego przez mężczyzn z punktu widzenia kobiety[139]. Krytycy bardzo pozytywnie ocenili jej wydawnictwo i zachwalali klimat rock&roll. Wielu z nich twierdziło, że głos Cher uległ znaczniej poprawie[140]. Stephen Holden z The New York Times napisał, że: "Z artystycznego punktu widzenia ta pełna uduchowienia kolekcja dojrzałych utworów pop... jest szczytowym punktem jej kariery muzycznej"[141]. Wydawnictwo promowały single "Walking in Mempis" oraz "One by One"[142]. Mimo, iż album dotarł do 64 miejsca na liście Billboard 200, sprzedał się w nakładzie 2 milionów kopii na całym świecie[143].

W 1996 zagrała w czarnej komedii Faithful reżyserii Chazza Palminteriego - żonę biznesmena, który wynajmuje zabójcę, by ją zamordować Mimo, iż film zebrał negatywne recenzje, Cher była chwalona za swoją rolę[144]. Janet Maslin napisała w New York Times, że: "Cher doskonale potrafi odnaleźć się w roli potencjalnej ofiary"[145]. Sama aktorka odmówiła promowania filmu, gdyż stwierdziła, że jest "okropny"[129]. Tego samego roku zadebiutowała w filmie traktującym o problemie aborcji "Gdyby ściany mogły mówić", w którym zagrała lekarkę zamordowaną przez fanatyka antyaborcyjnego[140]. Jej utwór "Walking in Memphis" odegrał istotną rolę w amerykańskim serialu "Z Archiwum X" w odcinku "The Post-Modern Prometheus", który został wyemitowany w listopadzie 1997[146]. Odcinek napisany specjalnie dla niej opowiada historię człowieka, uwielbiającego Cher z powodu jej roli w filmie Maska, w którym grana przez nią postać troszczy się o syna z niekształconą twarzą[147].

1998-2000: Śmierć Sonny'ego Bono; Złota Era Believe[edytuj | edytuj kod]

Gwiazda Sonny'ego i Cher w Hollywood Walk of Fame

W 1998 doszło do śmiertelnego wypadku na stoku narciarskim, w którym zginął przedstawiciel republikanów do Kongresu Sonny Bonno. Cher wygłosiła na pogrzebie mowę żałobną i ze złazami w oczach nazywała go "najbardziej niezapomnianą osobą, jaką kiedykolwiek spotkała"[148]. Oddała mu hołd, nagrywając specjalny program na antenie CBS "Sonny & Me: Cher Remembers", nadany 20 maja 1998[149]. Za swoją działalność telewizyjną Sonny i Cher otrzymali gwiazdę w Hollywood Walk of Fame[150]. Tego samego roku opublikowała zbiór esejów autobiograficznych "The First Time", które zyskały uznanie publiczności za ich bezwarunkową szczerość[151]. Mimo, iż rękopis był prawie skończony, gdy zmarł Bono, nie mogła się zdecydować czy wysłać go do publikacji. Obawiała się, że zostanie skrytykowana za komercjalizację śmierci swojego byłego męża. Później powiedziała magazynowi Rolling Stone: "Nie mogłam wykluczyć takiego ryzyka, prawda? Wtedy bardziej zależało mi na tym, co ludzie pomyślą, niż to, co jest właściwe dla mnie"[152].

W listopadzie 1998 wydała najbardziej udaną płytę w swojej karierze Believe. Album złożony wyłącznie z utworów dance na nowo ukształtował jej wizerunek, przywrócił popularność i spowodował duży dystans do wcześniejszych produkcji. Jej dwudziesty trzeci krążek otrzymał poczwórny platynowy certyfikat nadany przez RIAA[86] i pokrył się złotem lub platyną w 39 krajach[153]. Album sprzedał się w nakładzie 10 milionów kopii na całym świecie[6]. Tytułowy singiel Believe osiągnął numer jeden w 23 krajach[154] i sprzedał się w liczbie 11 milionów egzemplarzy na całym świecie[155]. Stał się najbardziej pożądanym nagraniem w 1998 i 1999, odpowiednio w Wielkiej Brytanii[154] i Stanach Zjednoczonych[156]. Believe spędził na szczycie UK Singles Chart 7 tygodni i był najlepiej sprzedającym się singlem wszech czasów w Wielkiej Brytanii do listopada 2013[157]. Na liście Billboard Hot 100 spędził 4 tygodnie z rzędu na pierwszym miejscu[158]. Za ten utwór Cher otrzymała nagrodę Grammy za najlepsze nagranie taneczne oraz nominację w kategorii "album roku"[159].

Cher podczas koncertu, 1998

Drugim singlem z albumu był wydany w 1999 utwór "Strong Enough", który trafił do pierwszej dziesiątki na listach przebojów na całym świecie[160]. 28 stycznia 1999 wystąpiła na 33 edycji Super Bowl, aby wykonać hymn Stanów Zjednoczonych[161][162]. W marcu pojawiła się w telewizji VH1 w programie Divas Live '99, w którym wzięli udział m.in. Tina Turner, Elton John. Według VH1 "był to najpopularniejszy i najchętniej oglądany program w historii telewizji VH1"[163]. W 1999 wyruszyła w trasę koncertową "Do You Believe? Tour", trwającą do końca 2000 roku. Trasa okazała się być najbardziej dochodową trasą koncertową w tamtych czasach, zapoczątkowaną przez kobietę[164]. Widowisko obejrzało 1.5 miliona ludzi w USA[164]. W specjalnej audycji telewizyjnej zatytułowanej "Cher: Live at MGM Grand in Las Vegas" pokazano jej występ podczas trasy koncertowej. Program otrzymał 7 nominacji do nagrody Emmy i był oglądany przez 30 milionową publiczność[165]. Tego samego roku wydała również komplikację "The Greatest Hits", która zyskała popularność w Austrii i Niemczech. Sprzedała się w 4 milionach kopii poza USA[166].


Cher została uznana przez Billboard za najpopularniejszego artystę w 1999[167]. Tego samego roku otrzymała od Międzynarodowej Federacji Przemysłu Fonograficznego nagrodę Legend Award za "jej trwający całe życie wkład w przemysł muzyczny"[168]. Kolejnym filmem, w który wzięła udział był "Herbatka z Mussolinim" (1999)[169]. Film uzyskał mieszane recenzje, ale sama Cher uzyskała uznanie krytyków za jej występ jako bogatej, ekstrawaganckiej Amerykanki, odwiedzającej socjalistyczne Włochy[170]. W 2000 powstał album Not.com.mercial, który został napisany głównie przez Cher w 1994 roku. Z tego względu, że album został odrzucony przez wytwórnię jako niekomercyjny, zdecydowała się sprzedać go na swojej stronie internetowej. Album rozszedł się w 1.8 miliona egzemplarzy na całym świecie[171]. Pod koniec 2000 nagrała duet z włoskim piosenkarzem Erosem Ramazottim "Più che puoi". Otrzymała też drugą nagrodę ECHO na najlepszego międzynarodowego artysty roku[172].


2001-2005: Pożegnanie ze sceną[edytuj | edytuj kod]

W 2001 wydała krążek "Living Proof", składający się z utworów dance, co sprawiło, że został uznany za następcę "Believe". Album zadebiutował na 9 miejscu listy Billboard 200[173]. Pierwszym singlem wydanym w Europie był utwór "The Music's No Good Without You", który dotarł do pierwszego miejsca na listach przebojów w Wielkiej Brytanii oraz wielu krajach Europy Zachodniej[174]. W Stanach zjednoczonych pierwszym singlem był natomiast utwór "Song for the Lonely", poświęcony odwadze mieszańców Nowego Jorku po ataku na World Trade Center 11 września 2001 roku[175]. W nakręconym do utworu klipie wideo pojawiają się wieże, które zostały zburzone kilka miesięcy wcześniej[176]. Album sprzedał się w nakładzie 3 milionów egzemplarzy i dopiero promująca go trasa koncertowa podwyższyła jego sprzedaż do 6 milionów[177].

Cher podczas trasy koncertowej "The Farewell Tour", 2004

Wiele piosenek z albumu zostało poddanych remiksowi, co przełożyło się na wzrost popularności w klubach dyskotekowych w Stanach Zjednoczonych i Europie[178]. Krążek "Living Proof" otrzymał platynową płytę od RIAA, a utwór "Love One Another", będący trzecim singlem, otrzymał nominację do nagrody Grammy za najlepsze nagranie taneczne[179]. W maju 2002 po raz drugi pojawiła się na koncercie charytatywnym VH1 Divas Las Vegas, podczas którego zaśpiewała Believe oraz wspólnie z Cyndi Lauper - "If I Could Turn Back Time"[180]. Tego samego roku otrzymała nagrodę Dance/Club Play Artist of the Year wygrywając w konkursie Billboard Awards[181]. W tym czasie jej fortuna była szacowana na 600 mln dolarów[182].

W czerwcu 2002 wyruszyła w ostatnią trasę koncertową w swojej karierze "Living Proof: The Farewell Tour", chociaż zaznaczyła, że nie rezygnuje całkowicie z kariery, gdyż pragnie poświęcić się aktorstwu[183]. Trasa została tak zaprojektowana, by pokazać cały trud, jaki włożyła podczas 40-letniej kariery. Wyświetlano filmy z początków lat 60. oraz pokazywano jej sukcesy w telewizji[184]. Całość została wsparta ekstrawaganckimi kostiumami, 20 tancerzami, akrobatami oraz dwoma chórzystami[184]. Początkowo trasa miała dążyć przez 49 koncertów[185], jednakże ze względu na ogromne zainteresowanie była wielokrotnie przedłużana, obejmując swoim zasięgiem całe Stany Zjednoczone, Europę, Azję i Oceanię. Trasa została zarejestrowana w Miami w listopadzie 2002, a wyemitowana w telewizji NBC w kwietniu 2003 roku. Przyciągnęła przez telewizory 17 milionów ludzi[186]. Był to najchętniej oglądany materiał w NBC tego roku, a Cher otrzymała nagrodę Primetime Emmy Award for Outstanding Variety, Music, or Comedy Specal[187].

Po zakończeniu współpracy z oddziałem Warner w Wielkiej Brytanii w 2002 podpisała kontrakt z wytwórnią macierzystą, co miało miejsce we wrześniu 2003[188]. Tego samego roku wydała The Very Best of Cher - komplikację najlepszych utworów z całej kariery[189]. Wydawnictwo dotarło do 4 miejsca Billboard 200 i zostało certyfikowane przez RIAA dwoma płytami platynowymi[189]. Trasa "Living Proof: The Farewell Tour", która trwała trzy lata i dążyła przez 326 koncertów, zakończyła się w kwietniu 2005 roku, będąc najbardziej udaną i dochodową trasą kobiecą w historii, zarabiając 250 milionów dolarów[190]. Widowisko obejrzało ponad 3,5 miliona ludzi na całym świecie[191]. Od tego czasu występy Cher w miejscu publicznym były bardzo rzadkie.

2008-2013: Powrót na scenę, do kina i muzyki[edytuj | edytuj kod]

Cher podczas premiery Burleski, 2010

W 2008 powróciła na scenę, podpisawszy kontrakt o wartości 180 milionów dolarów, występując w Caesars Palace w Las Vegas[9]. Pierwszy koncert z trasy "Cher" rozpoczął się 6 maja tego samego roku[192]. 8 maja pojawiła się w The Oprah Winfrey Show, gdzie wystąpiła razem ze swoją przyjaciółką Tiną Turner i zaśpiewały wspólnie utwór "Proud Mary"[193]. Epizod był najchętniej oglądanym odcinkiem w historii tego programu. W sierpniu brytyjska gazeta The Daily Telegraph ogłosiła, że Cher zagra pierwszoplanową rolę "Kobiety-kot" w filmie "Mroczny rycerz powstaje"[194]. 3 listopada artystka zaprzeczyła tej informacji w programie "The Ellen DeGeeres Show"[195]. 5 lutego 2011 roku zakończyła trasę koncertową "Cher", która dążyła przez 192 koncerty w ciągu 3 lat.

W 2010 powróciła do kina by wystąpić w filmie Burleska, pierwszym od 1999 roku. Zagrała właścicielkę klubu neo-burleskwego na Sunset Boulevard, który niebawem zbankrutuje[196]. Do filmu nagrała dwa utwory, które znalazły się na ścieżce dźwiękowej: "Welcome to Burlesque"[197] oraz "You Have Not Seen the Last of Me"[198]. Druga piosenka skomponowana przez Diane Warren zdobyła nagrodę Złoty Glob za najlepszy utwór muzyczny[199]. Film zarobił w kinach 110 657,398 dolarów, będąc tym samym najbardziej dochodowym filmem z udziałem Cher[200]. W tym samym roku odcisnęła swoje ręce i stopy na cemencie przed Chińskim Teatrem Graumana[201]. W grudniu została uznana przez magazyn Glamour za "kobietę roku"[202]. W 2011 użyczyła głosu w filmie animowanym "Heca w zoo"[203].

W 2013 wydała swój dwudziesty piąty album "Closer to the Truth", pierwszy od 2001. Wydawnictwo osiągnęło 3 miejsce na liście Billboard 200[204]. Krążek kontynuował taką samą linię muzyczną jaka była zawarta Believe i Living Proof[205]. Pierwszy singiel "Woman's World" miał premierę na żywo podczas ostatniego odcinka czwartej serii The Voice[206]. Tego samego roku wystąpiła w programie telewizyjnym "Dear Mom, Love Cher" traktującym o swojej matce Georgii Holt. W czerwcu pojawiła się jako główna postać na nowojorskiej paradzie równości[207]. W listopadzie zaśpiewała, jako gość specjalny, utwory "Believe" oraz drugi singiel z albumu "Closer to the Truth" "I Hope You Find It" w programie Dancing with the Stars"[208][209].

Kariera[edytuj | edytuj kod]

Podczas pobytu w Hollywood spotkała 12 lat od siebie starszego Sonny’ego Bono, byłego kelnera i kierowcę ciężarówki, początkującego kompozytora i producenta nagrań. Po dwóch latach wyszła za niego. Przybrała pseudonim artystyczny Cher i razem ruszyli na podbój Ameryki. Początkowo krążyli po nocnych klubach, bezskutecznie próbując zwrócić na siebie uwagę. Przełom nastąpił po nagraniu hitu „I Got You Babe”, który podbił Amerykę lat 60. XX w. Utwór ten wyrażał bunt dzieci-kwiatów, mówił o miłości wbrew otoczeniu.

Pierwsza płyta z nagraniami Sonny’ego i Cher rozeszła się w nakładzie czterech milionów egzemplarzy. Następne cieszyły się równie dużą popularnością. Po częstych i głośnych kłótniach, o których pisała prasa, w 1975 para rozwiodła się. Owocem tego małżeństwa jest córka Chastity (w 2008 poddała się operacji zmiany płci, przyjmując imię Chaz)[210]. Następnie Cher pozostawała przez kilka lat w związku pozamałżeńskim z Gene Simmonsem (gitarzystą i założycielem grupy KISS).

Wyjechała do Las Vegas. Małżeństwo z wkrótce poznanym Greggiem Allmanem (liderem The Allman Brothers Band) trwało 4 lata. Dzieckiem z tego związku jest syn Elijah Blue Allman.

Podpis Cher

W tym samym czasie nagrywała płyty i była wziętą modelką. Pozowała dla „Vogue’a”, miała własny show telewizyjny. Śpiewała w rewii w Caesars Palace w Las Vegas z gażą 350 tys. dolarów tygodniowo.

Gwiazda Sonny’ego & Cher w Hollywood Walk of Fame

Skończyła też kursy aktorskie w Nowym Jorku. W 1983 Mike Nichols zaproponował Cher rolę w filmie Silkwood. Zagrała w nim lesbijkę. Za tę rolę otrzymała nominację do Oscara. W połowie lat 80. zagrała w filmach: Maska, za który otrzymała Złotą Palmę w Cannes, Czarownice z Eastwick i Podejrzany. Za rolę w filmie Wpływ księżyca dostała Oscara za najlepszą rolę kobiecą w 1987.

W tym roku nagrała też kolejny album, zatytułowany Cher. Większy sukces odniósł jednak następny, Heart of Stone, a szczególnie singel „If I Could Turn Back Time”. Podobnie piosenka „The Shoop Shoop Song” nagrana do kolejnego filmu – Syreny. W 1996 powstała komedia 20 lat... i ani dnia dłużej z Cher w roli głównej, oraz dramat Gdyby ściany mogły mówić, gdzie wystąpiła nie tylko jako aktorka, ale była również reżyserem ostatniej z trzech historii o kobietach w obliczu aborcji.

W 1998 wydała album Believe. Tytułowy singel przez wiele tygodni nie schodził z pierwszych miejsc list przebojów, także w Polsce. W 1999 wystąpiła w filmie Herbatka z Mussolinim. Dwa lata później wydała album Living Proof, jednak nie odniósł tak dużego sukcesu jak Believe. Dopiero trasa koncertowa promująca album i będąca jednocześnie pożegnalnym tournée artystki, przyniosła jej ponowny rozgłos.

W 2003 zagrała w filmie Skazani na siebie. 30 kwietnia w Hollywood Bowl wykonała, jak sama stwierdziła, swój ostatni występ. Wówczas podkreśliła, że zamierza poświęcić się aktorstwu i reżyserowaniu, ale nie rezygnuje zupełnie z kariery muzycznej.

Na początku 2009 w wywiadzie dla Ellen DeGeneres zapowiedziała rozpoczęcie prac nad swym kolejnym filmem, którego premierę zaplanowano na koniec 2010. W owym projekcie, filmie muzycznym Burleska, wystąpiła przy boku innej artystki muzycznej, Christiny Aguilery. Niedługo po premierze Burleski zapowiedziała, że nagrywa nowy album studyjny. Płyta Closer to the Truth ukazała się jesienią 2013 i promowana była przez dwa single, w tym „Woman’s World” i „I Hope You Find It”. 22 marca 2014 roku odbył się pierwszy koncert piosenkarki w ramach trasy Dressed to Kill Tour promującej album. W 2017 roku ruszyła w trasę koncertową pt. 'Classics Cher.

7 października 2017 Cher wystąpiła w Bogocie na konferencji poświęconej poszanowaniu praw zwierząt, gdzie wykonała swój najnowszy singiel „Walls”[211], promujący nadchodzący album, którego premiera zaplanowana jest na 2018 rok.

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1965 All I Really Want to Do
  • 1966 The Sonny Side of Cher
  • 1966 Cher
  • 1968 With Love, Cher
  • 1968 Backstage
  • 1969 3614 Jackson Highway
  • 1971 Gypsys, Tramps & Thieves
  • 1972 Foxy Lady
  • 1972 Bittersweet White Light
  • 1973 Half Breed
  • 1974 Dark Lady
  • 1975 Stars
  • 1976 I’d Rather Believe in You
  • 1977 Cherished
  • 1977 Two the Hard Way (z Greggiem Allmanem)
  • 1979 Take Me Home
  • 1979 Prisoner
  • 1980 Black Rose
  • 1982 I Paralyze
  • 1987 Cher
  • 1989 Heart of Stone
  • 1991 Love Hurts
  • 1995 It’s a Man’s World
  • 1998 Believe
  • 2000 Not.com.mercial
  • 2001 Living Proof
  • 2010 Burlesque (z Christiną Aguilerą)
  • 2013 Closer to the Truth

Trasy koncertowe[edytuj | edytuj kod]

  • Cher in Concert (1979–1982)
  • Heart of Stone Tour (1990)
  • Love Hurts Tour (1992)
  • Do You Believe? Tour (1999–2000)
  • Living Proof: The Farewell Tour (2002-2005)
  • Cher (2008-2011)
  • Dressed to Kill Tour (2014)
  • Classic Cher (2017-2018)
  • Here We Go Again Tour (2018)

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł Rola Dodatkowe informacje
1965 Wild on the Beach ona sama
1967 Dobre czasy ona sama
1969 Chastity Chastity
1982 Come Back to the Five and Dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean Sissy
1983 Silkwood Dolly Pelliker
1985 Maska Rusty Dennis
1987 Podejrzany Kathleen Riley
Czarownice z Eastwick Alexandra Medford
Wpływ księżyca Loretta Castorini
1990 Syreny Rachel Flax
1992 Gracz ona sama rola cameo
1994 Prêt-à-Porter ona sama rola cameo
1996 20 lat... i ani dnia dłużej Margaret
Gdyby ściany mogły mówić Beth Thompson film telewizyjny; również reżyseria części 1996
1999 Herbatka z Mussolinim Elsa Strauss
2003 Skazani na siebie ona sama
2010 Burleska Tess
2011 Heca w zoo Lwica Janet dubbing
2018 Mamma Mia! Here We Go Again Ruby Sheridan

Seriale[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł Rola Odcinek Dodatkowe informacje
1967 The Man from U.N.C.L.E. Ramona „The Hot Number Affair”
1971 Love, American Style ona sama „Love and the Sack”
1972 Nowy Scooby Doo ona sama „Tajemnica Wyspy Rekina” dubbing
2000 Will & Grace ona sama „Cyganie, transwestyci i trawka”
2002 „Sztuczne zapłodnienie” (część 2)
2004 Ulica Sezamkowa ona sama „Cookie Monster Writes a Story”
2017 Home: Adventures with Tip & Oh Chercophonie „Chercophonie” dubbing

Wybrane nagrody i nominacje[edytuj | edytuj kod]

  • 1974: Złoty Glob – „Sonny and Cher Comedy Hour”: najlepsza aktorka w serialu kom.
  • 1983: Złoty Glob (nominacja) – „Wróć, Jimmy Dean”: najlepsza aktorka drugoplanowa
  • 1984: Złoty Glob – „Silkwood”: najlepsza aktorka drugoplanowa
  • 1984: Oscar (nominacja) – „Silkwood”: najlepsza aktorka drugoplanowa
  • 1985: Cannes – „Maska”: najlepsza aktorka
  • 1986: Złoty Glob (nominacja) – „Maska”: najlepsza aktorka w dramacie
  • 1987: Złoty Glob – „Wpływ księżyca”: najlepsza aktorka komediowa
  • 1988: Oscar – „Wpływ księżyca”: najlepsza aktorka
  • 1989: BAFTA (nominacja) – „Wpływ księżyca”: najlepsza aktorka
  • 1997: Złoty Glob (nominacja) – „Gdyby ściany mogły mówić”: najlepsza aktorka drugoplanowa w serialu
  • 2011: Złoty Glob – „Burleska”: najlepszy utwór muzyczny „You Haven’t Seen the Last of Me”

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bruce Eder: Cher Biography (ang.). www.allmusic.com. [dostęp 2016-10-22].
  2. a b Appreciation: The Sonny Side of Life - 01-19-98, edition.cnn.com [dostęp 2018-05-10].
  3. a b c Cher, Filmweb [dostęp 2018-05-10] (pol.).
  4. Jack Fields, Cher won Best Actress Oscar for ‘Moonstruck’ 30 years ago; first major award of her career on the way to EGOT? [WATCH], „GoldDerby”, 9 stycznia 2018 [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  5. Rewinding the Charts: 'Believe' It, Cher Took Auto-Tune to No. 1 in 1999, „Billboard” [dostęp 2018-05-10].
  6. a b Rewinding the Charts: 'Believe' It, Cher Took Auto-Tune to No. 1 in 1999, „Billboard” [dostęp 2018-05-10].
  7. Madonna and Janet Jackson records topple Britney, „https://www.oneindia.com” [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  8. Cher Closer To The Truth Chart History, „Billboard” [dostęp 2018-05-10].
  9. a b Krista Smith, Forever Cher, „HWD” [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  10. Wonderful Union, Cher, Cher [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  11. Cher- Vocal Profile/ Range [Contralto/ 3 Octaves], www.divadevotee.com [dostęp 2018-04-02].
  12. List of awards and nominations received by Cher, ipfs.io [dostęp 2018-04-29].
  13. Cher, Filmweb [dostęp 2018-05-10] (pol.).
  14. Cher Sues Over Investment in HIV and Cancer Drugs, „The Hollywood Reporter” [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  15. CHER, Entertainer, philanthropist, human rights activist, „AURORA PRIZE” [dostęp 2018-05-10] (ang.).
  16. Cher reveals how she really feels about being a gay icon, „Mail Online” [dostęp 2018-03-19].
  17. About Cher | About Cher, 15 stycznia 2013 [dostęp 2018-05-10] [zarchiwizowane z adresu 2013-01-15].
  18. Cher gets ready to Turn Back Time (ang.). Uk.news.yahoo.com, 2008-02-28. [dostęp 2016-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-03-02)].
  19. Susan Donaldson James: Cher, Bette, Tina, Madonna Still Strutting Their Stuff (ang.). Abcnews.go.com, 2008-05-30. [dostęp 2016-01-31].
  20. Cher, Biography [dostęp 2018-05-24] (ang.).
  21. In a Broken Land, „PEOPLE.com” [dostęp 2018-05-24] (ang.).
  22. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 18, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  23. Pitts, Michael R., Hollywood songsters : singers who act and actors who sing : a biographical dictionary, wyd. 2nd ed, New York: Routledge, 2003, s. 147, ISBN 0-415-93775-2, OCLC 50748059.
  24. a b Coplon, Jeff., The first time, New York: Simon & Schuster, 1998, s. 39, ISBN 0-684-80900-1, OCLC 39912677.
  25. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 22, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  26. a b c d Berman, Connie., Cher, Chelsea House, 2001, s. 21, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  27. Cher & Warren Beatty - 15 Celebrity One-Night Stands, „Purple Clover” [dostęp 2018-05-24] (ang.).
  28. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 24, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  29. Cher | Biography & History | AllMusic, AllMusic [dostęp 2018-05-25].
  30. The Morning Record - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2018-05-25].
  31. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 29-30, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  32. Coplon, Jeff., The first time, New York: Simon & Schuster, 1998, s. 116, ISBN 0-684-80900-1, OCLC 39912677.
  33. All I Really Want to Do - Cher | Songs, Reviews, Credits | AllMusic, AllMusic [dostęp 2018-05-25].
  34. Coplon, Jeff., The first time, New York: Simon & Schuster, 1998, s. 98, ISBN 0-684-80900-1, OCLC 39912677.
  35. Music: Top 100 Songs | Billboard Hot 100 Chart, „Billboard” [dostęp 2018-05-27].
  36. 500 Greatest Songs of All Time, Rolling Stone [dostęp 2018-05-27].
  37. Coplon, Jeff., The first time, New York: Simon & Schuster, 1998, s. 110-111, ISBN 0-684-80900-1, OCLC 39912677.
  38. Sonny & Cher - Chart history | Billboard, www.billboard.com [dostęp 2018-05-27] (ang.).
  39. Frank Decaro, STYLE OVER SUBSTANCE; Got You Babe: Cher Reclaims Her History, „The New York Times”, 31 maja 1998, ISSN 0362-4331 [dostęp 2018-05-27] (ang.).
  40. Bego, Mark., Cher : if you believe, „45-54”, 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  41. Academy Awards: The 10 most memorable Best Song nominees that didn't win the Oscar, „cleveland.com” [dostęp 2018-05-27] (ang.).
  42. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 55-56, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  43. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 31, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  44. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 54, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  45. 3614 Jackson Highway - Cher | Songs, Reviews, Credits | AllMusic, AllMusic [dostęp 2018-05-29].
  46. Sonny on Cher, „PEOPLE.com” [dostęp 2018-05-29] (ang.).
  47. 'I'm saving up to buy a penis': Chaz Bono wants the added appendage to complete his sex change, „Mail Online” [dostęp 2018-05-29].
  48. Chastity.
  49. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 31-32, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  50. Cher facts, information, pictures | Encyclopedia.com articles about Cher, www.encyclopedia.com [dostęp 2018-05-29] (ang.).
  51. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 33, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  52. The Sonny & Cher Comedy Hour, Television Academy [dostęp 2018-05-31] (ang.).
  53. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 33-34, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  54. Mansour, David, From Abba to Zoom : a pop culture encyclopedia of the late 20th century, Kansas City, MO: Andrews McMeel Pub, 2005, s. 450, ISBN 978-0-7407-9307-3, OCLC 776997651.
  55. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 76-78, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  56. a b Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 68-72, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  57. Cher's 'Gypsys, Tramps & Thieves': Why It's One of the 20th Century's Greatest Songs, „Billboard” [dostęp 2018-05-31].
  58. Cher | Biography, Albums, Streaming Links | AllMusic, AllMusic [dostęp 2018-05-31].
  59. Bronson, Fred., The Billboard book of number one hits, wyd. Rev. and updated 4th ed, New York: Billboard Books, 1997, s. 301, ISBN 0-8230-7641-5, OCLC 37801406.
  60. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 81, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  61. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 81, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  62. Bronson, Fred., The Billboard book of number one hits, wyd. Rev. and updated 4th ed, New York: Billboard Books, 1997, s. 345, ISBN 0-8230-7641-5, OCLC 37801406.
  63. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 81-82, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  64. Bronson, Fred., The Billboard book of number one hits, wyd. Rev. and updated 4th ed, New York: Billboard Books, 1997, s. 345, ISBN 0-8230-7641-5, OCLC 37801406.
  65. a b Bronson, Fred., The Billboard book of number one hits, wyd. Rev. and updated 4th ed, New York: Billboard Books, 1997, s. 359, ISBN 0-8230-7641-5, OCLC 37801406.
  66. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 2 listopada 1974 [dostęp 2018-05-31] (ang.).
  67. Larkin, Colin., The Encyclopedia of Popular Music., wyd. 5th ed, London: Music Sales, 2011, s. 2999, ISBN 978-0-85712-595-8, OCLC 993081261.
  68. Crampton, Luke, Rock Stars Encyclopedia, Dorling Kindersley, s. 926.
  69. On the Record, „PEOPLE.com” [dostęp 2018-06-04] (ang.).
  70. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 35, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  71. Bono, Sonny., And the beat goes on, New York: Pocket Books, 1992, s. 4, ISBN 0-671-69367-0, OCLC 26048577.
  72. The Operator, archive.nytimes.com [dostęp 2018-06-04].
  73. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 97-98, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  74. Hyatt, Wesley., Short-lived television series, 1948-1978 : thirty years of more than 1,000 flops, Jefferson, N.C.: McFarland & Co, 2003, s. 231, ISBN 978-1-4766-0515-9, OCLC 606977128.
  75. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 101, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  76. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 36, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  77. Steven M. Fountain, Donald S. Johnson, La Salle: A Perilous Odyssey from Canada to the Gulf of Mexico. New York: Cooper Square Press, 2002. xxvii + 262 pp. ISBN 0-8154-1240-1., „Itinerario”, 28 (01), 2004, s. 78–79, DOI10.1017/s0165115300019197, ISSN 0165-1153.
  78. Cher marries Greg Allman - Jun 30, 1975 - HISTORY.com, „HISTORY.com” [dostęp 2018-06-04].
  79. Cher marries Greg Allman - Jun 30, 1975 - HISTORY.com, „HISTORY.com” [dostęp 2018-06-04].
  80. Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 42, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  81. Cher marries Greg Allman - Jun 30, 1975 - HISTORY.com, „HISTORY.com” [dostęp 2018-06-04].
  82. Pitts, Michael R., Hollywood songsters : singers who act and actors who sing : a biographical dictionary, wyd. 2nd ed, New York: Routledge, 2003, ISBN 0-415-93775-2, OCLC 50748059.
  83. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 116, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  84. Turning Back Time, „tribunedigital-chicagotribune” [dostęp 2018-06-04] (ang.).
  85. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 44, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  86. a b Gold & Platinum - RIAA, „RIAA” [dostęp 2018-06-09] (ang.).
  87. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 124, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  88. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 45, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  89. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 45-46, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  90. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 272, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  91. a b CHER: Back To The Dance Floor!, 18 września 2005 [dostęp 2018-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2005-09-18].
  92. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 139, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  93. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 46-47, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  94. Cher facts, information, pictures | Encyclopedia.com articles about Cher, www.encyclopedia.com [dostęp 2018-06-09] (ang.).
  95. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 47, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  96. Dead Ringer For Love - Meat Loaf | Song Info | AllMusic, AllMusic [dostęp 2018-06-09].
  97. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 159, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705.
  98. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 49, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  99. a b c d e Pitts, Michael R., Hollywood songsters : singers who act and actors who sing : a biographical dictionary, wyd. 2nd ed, New York: Routledge, 2003, s. 151, ISBN 0-415-93775-2, OCLC 50748059.
  100. Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 54, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  101. Silkwood.
  102. Maska / Mask.
  103. Mask (1985) - Weekend Box Office Results - Box Office Mojo, www.boxofficemojo.com [dostęp 2018-06-12] (ang.).
  104. Talking Shop: Designer Bob Mackie, 18 marca 2010 [dostęp 2018-06-12] (ang.).
  105. Kevin Sessums, Cher: Starred and Feathered, „HWD” [dostęp 2018-06-12] (ang.).
  106. a b Late Night Letterman, „PEOPLE.com” [dostęp 2018-06-12] (ang.).
  107. Sonny & Cher reunite for the last time to sing 'I Got You Babe' on Letterman (1987). CherFanClub 2017-07-08.
  108. Bono, Sonny., And the beat goes on, New York: Pocket Books, 1992, s. 118, ISBN 0-671-69367-0, OCLC 26048577.
  109. Dotson Rader, Cher: 'Famous People Pay a Price', „Parade” [dostęp 2018-06-12] (ang.).
  110. Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 59-63, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  111. Berman, Connie., Cher, Philadelphia, PA: Chelsea House, 2001, s. 68-72, ISBN 978-1-4381-2419-3, OCLC 647831018.
  112. a b CHER: Back To The Dance Floor!, 18 września 2005 [dostęp 2018-06-15] [zarchiwizowane z adresu 2005-09-18].
  113. Cher Today, „PEOPLE.com” [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  114. Bill Roedy, What Makes Business Rock: Building the World's Largest Global Networks, John Wiley & Sons, 12 kwietnia 2011, ISBN 978-1-118-08293-5 [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  115. Tannenbaum, Rob., I want my MTV : the uncensored story of the music video revolution, New York: Dutton, 2011, ISBN 978-1-101-52456-5, OCLC 773693570.
  116. Elisa Roche, Cher turns back time at MTV Awards, „Express.co.uk”, 14 września 2010 [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  117. Matthew Jacobs, A Look At 33 Years' Worth Of Controversial Videos On MTV, „Huffington Post”, 6 sierpnia 2014 [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  118. Cher's 20 Biggest Billboard Hits, „Billboard” [dostęp 2018-06-15].
  119. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 217, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033.
  120. John J. O'Connor, Review/Television; A Potpourri Of Cher's Mood Swings [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  121. John J. O'Connor, Review/Television; A Potpourri Of Cher's Mood Swings [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  122. Syreny / Mermaids.
  123. Mermaids - Original Soundtrack | Songs, Reviews, Credits | AllMusic, AllMusic [dostęp 2018-06-15].
  124. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 18 maja 1996 [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  125. a b All The Official Albums Chart Number 1s [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  126. Crampton i inni, Rock stars encyclopedia, wyd. New rev., 1st American ed, New York: DK Pub, 1999, s. 194, ISBN 0-7894-4613-8, OCLC 41137541.
  127. Cher's Greatest Hits: 1965-1992 - Cher | Songs, Reviews, Credits | AllMusic, AllMusic [dostęp 2018-06-15].
  128. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 30 maja 1992 [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  129. a b Cher plots her next comeback, „EW.com” [dostęp 2018-06-29] (ang.).
  130. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 71, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705 [dostęp 2018-06-29].
  131. Sonneborn, Liz., A to Z of American women in the performing arts, New York: Facts on File, 2002, s. 40, ISBN 978-1-4381-0790-5, OCLC 234079206 [dostęp 2018-06-29].
  132. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 73, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705 [dostęp 2018-06-29].
  133. a b The Beat Doesn't Go On: Where The Heck Is Cher?, „tribunedigital-orlandosentinel” [dostęp 2018-06-29] (ang.).
  134. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 238, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033 [dostęp 2018-06-29].
  135. Cher: Is her movie career dead?, „EW.com” [dostęp 2018-06-29] (ang.).
  136. Pitts, Michael R., Hollywood songsters : singers who act and actors who sing : a biographical dictionary, wyd. 2nd ed, New York: Routledge, 2003, s. 152, ISBN 0-415-93775-2, OCLC 50748059 [dostęp 2018-06-29].
  137. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 253, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033 [dostęp 2018-06-29].
  138. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 1 kwietnia 1995 [dostęp 2018-06-29] (ang.).
  139. Cher: Is her movie career dead?, „EW.com” [dostęp 2018-06-29] (ang.).
  140. a b Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 82, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705 [dostęp 2018-06-29].
  141. Stephen Holden, POP/JAZZ;Queen of the Comeback, Cher Tries Yet Again [dostęp 2018-06-29] (ang.).
  142. Cher | full Official Chart History | Official Charts Company, www.officialcharts.com [dostęp 2018-06-29] (ang.).
  143. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 259, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033 [dostęp 2018-06-29].
  144. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 83-84, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705 [dostęp 2018-06-29].
  145. Janet Maslin, FILM REVIEW;A Feuding Couple Relies On Hit-Man Diplomacy [dostęp 2018-06-29] (ang.).
  146. Negra, Diane, 1966-, Off-white Hollywood : American culture and ethnic female stardom, London: Routledge, 2001, s. 176-177, ISBN 0-415-21677-X, OCLC 46732554 [dostęp 2018-06-29].
  147. Reopening The X-Files: “The Post-Modern Prometheus”, „Tor.com”, 23 sierpnia 2012 [dostęp 2018-06-29] (ang.).
  148. Lawrence Journal-World - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2018-07-01].
  149. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 281, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033 [dostęp 2018-07-01].
  150. Sonny & Cher | Hollywood Walk of Fame, 8 marca 2016 [dostęp 2018-07-01] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-08].
  151. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 90, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705 [dostęp 2018-07-01].
  152. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 91, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705 [dostęp 2018-07-01].
  153. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 283, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033 [dostęp 2018-07-01].
  154. a b BBC - Press Office - World Service world's favourite song result, www.bbc.co.uk [dostęp 2018-07-01].
  155. Complex Presents: The 25 Greatest Auto-Tune Songs | Complex, 31 stycznia 2016 [dostęp 2018-07-01] [zarchiwizowane z adresu 2016-01-31].
  156. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 5 lutego 2000 [dostęp 2018-07-01] (ang.).
  157. Cher | full Official Chart History | Official Charts Company, www.officialcharts.com [dostęp 2018-07-01] (ang.).
  158. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 25 grudnia 1999 [dostęp 2018-07-01] (ang.).
  159. Billboard Hot 100 Chart 50th Anniversary, 13 kwietnia 2012 [dostęp 2018-07-01] [zarchiwizowane z adresu 2012-04-13].
  160. Cher - Chart history | Billboard, www.billboard.com [dostęp 2018-07-01] (ang.).
  161. A Reason To Believe, „tribunedigital-sunsentinel” [dostęp 2018-07-01] (ang.).
  162. Cher - Star-Spangled Banner (Live at Super Bowl XXXIII, 1999). CherFanClub 2017-12-03.
  163. Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 286, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033 [dostęp 2018-07-01].
  164. a b Bego, Mark., Cher : if you believe, wyd. 1st Cooper Square Press ed, New York: Cooper Square Press, 2001, s. 290, ISBN 0-8154-1153-7, OCLC 45805033 [dostęp 2018-07-01].
  165. Cher's HBO Concert Nabs 7 Emmy Noms | Billboard, „archive.is”, 18 stycznia 2013 [dostęp 2018-07-01].
  166. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 22 stycznia 2000 [dostęp 2018-07-01] (ang.).
  167. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 5 lutego 2000 [dostęp 2018-07-01] (ang.).
  168. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 22 maja 1999 [dostęp 2018-07-01] (ang.).
  169. Herbatka z Mussolinim / Tea with Mussolini.
  170. Berman, Connie., Cher, Philadelphia [PA]: Chelsea House Publishers, 2001, s. 86-87, ISBN 0-7910-5907-3, OCLC 47203705 [dostęp 2018-07-01].
  171. STEVE HOCHMAN, When Cher Titles an Album 'Not Commercial,' She Means It, „Los Angeles Times”, 24 września 2000, ISSN 0458-3035 [dostęp 2018-07-01] (ang.).
  172. Bega, Martin, Cher Win Top Echo Award Honors | Billboard.com, 24 kwietnia 2011 [dostęp 2018-07-01] [zarchiwizowane z adresu 2011-04-24].
  173. CHART BEAT BONUS, „Billboard” [dostęp 2018-07-06].
  174. Daniel Wheway, The Cher Bible: 2018 Ultimate Edition, Daniel Wheway, lipiec 2018, ISBN 978-0-463-77302-4 [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  175. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 12 stycznia 2002 [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  176. Cher - Song For The Lonely (Official Music Video). CherChannelHD 2012-09-05.
  177. Cher announces release date for new album, „EW.com” [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  178. Cher, Discogs [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  179. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 10 stycznia 2004 [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  180. Cher & Cyndi Lauper - If I Could Turn Back Time. MrRibeiroHr 2011-09-22.
  181. 2002 BILLBOARD MUSIC AWARDS, „Billboard” [dostęp 2018-07-06].
  182. In pictures: Cher empties wardrobe, 4 września 2006 [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  183. Retirements that didn't last, „EW.com” [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  184. a b Picks and Pans Review: Cher: the Farewell Tour, „PEOPLE.com” [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  185. Adobe - On the road with Cher, 22 grudnia 2015 [dostęp 2018-07-06] [zarchiwizowane z adresu 2015-12-22].
  186. Numbers: Apr. 21, 2003, „Time”, 21 kwietnia 2003, ISSN 0040-781X [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  187. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 27 grudnia 2003 [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  188. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 13 września 2003 [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  189. a b Cher's 'Farewell' Tour Beats On, „Billboard” [dostęp 2018-07-06].
  190. Cher's tour is the most successful ever by a woman, „EW.com” [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  191. Forbes Welcome, www.forbes.com [dostęp 2018-07-06] (ang.).
  192. Nielsen Business Media Inc, Billboard, Nielsen Business Media, Inc., 31 maja 2008 [dostęp 2018-07-07] (ang.).
  193. TINA TURNER and CHER -- Proud Mary -2008-. ByeBye966 2011-08-16.
  194. Jessica Salter, Cher 'to play Catwoman' in next Batman film, 24 sierpnia 2008, ISSN 0307-1235 [dostęp 2018-07-07] (ang.).
  195. Cher - The Ellen DeGeneres Show (2008) Part 1, cherlove.net [dostęp 2018-07-07] (ang.).
  196. Cher and Cristina Aguilera Working Together? - E! Online, 21 maja 2009 [dostęp 2018-07-07] [zarchiwizowane z adresu 2009-05-21].
  197. Cher - Welcome To Burlesque. cherpolishfansite 2011-02-07.
  198. Burlesque Cher - You Haven't Seen The Last Of Me. Mika Hovhannisyan 2011-02-10.
  199. The 68th Annual Golden Globe Awards NOMINATIONS - GOLDEN GLOBE AWARDS, „archive.is”, 12 stycznia 2013 [dostęp 2018-07-07].
  200. Burlesque (2010) - Financial Information, „The Numbers” [dostęp 2018-07-07].
  201. Cher Immortalized in Cement | News | The Advocate, 24 listopada 2011 [dostęp 2018-07-07] [zarchiwizowane z adresu 2011-11-24].
  202. Cher, Janet Jackson & Julia Roberts Hit Glamour 's Women Of The Year Awards (PHOTOS), „Huffington Post”, 9 listopada 2010 [dostęp 2018-07-07] (ang.).
  203. Zookeeper (2011).
  204. Cher Closer To The Truth Chart History, „Billboard” [dostęp 2018-07-07].
  205. Cher's album release postponed - Yahoo!7, „archive.is”, 12 kwietnia 2013 [dostęp 2018-07-07].
  206. Cher - Woman's World (HD) (live at the Voice Final 18.06.13).
  207. Cher To Headline NYC's Pride Dance On The Pier, „Huffington Post”, 18 czerwca 2013 [dostęp 2018-07-07] (ang.).
  208. Cher performs Believe on Dancing With The Stars (DWTS) 2013. HeyItsRhett 2013-11-11.
  209. Cher I Hope You Find It DWTS 17. dancingbiz 2013-11-04.
  210. Cavan Sieczkowski: Cher Talks Chaz Bono’s Transitioning: ‘It’s A Strange Change For A Mother To Go Through’ (ang.). www.huffingtonpost.com. [dostęp 2016-10-22].
  211. Cher – WALLS (alternative version video). Cher Now 2017-10-08.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]