Peter Falk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Peter Falk
Ilustracja
Peter Falk jako porucznik Columbo (1973)
Imię i nazwisko

Peter Michael Falk

Data i miejsce urodzenia

16 września 1927
Nowy Jork

Data i miejsce śmierci

23 czerwca 2011
Los Angeles

Zawód

aktor, producent, reżyser, scenarzysta

Współmałżonek

Alyce Mayo
(1960–1976; rozwód)
Shera Danese
(1977–2011; jego śmierć)

Lata aktywności

1956–2008

podpis
Pomnik Petera Falka w Budapeszcie
Peter Falk w serialu Decoy, 1958

Peter Michael Falk[1][2] (ur. 16 września 1927 w Nowym Jorku, zm. 23 czerwca 2011 w Los Angeles) – amerykański aktor. Odtwórca tytułowej roli porucznika w serialu kryminalnym Columbo (1968–1978, 1989–2003), za którą otrzymał cztery nagrody Emmy (1972, 1975, 1976, 1990) i Złoty Glob dla najlepszego aktora w serialu dramatycznym (1973)[3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w jako syn Madeline (z domu Hochhauzer) i Michaela Falka[4]. Jego rodzice byli Żydami i urodzili się w Nowym Jorku[5]. Jego przodkami ze strony ojca byli żydowscy emigranci z Rosji, natomiast matki z Polski, Czech i Węgier[6]. Według miejskiej legendy pradziadkami aktora był budapeszteński dziennikarz Miksa Falk i polityk, redaktor naczelny Pester Lloyd, jednakże według badaczy genealogii Miksa Falk nie był przodkiem aktora[7].

Gdy miał trzy lata, z powodu siatkówczaka usunięto mu prawe oko. Przez resztę życia nosił szklaną protezę. Mając 12 lat na obozie letnim wziął udział w inscenizacji Piraci z Penzance[8]. Uczęszczał do Ossining High School[9]. W latach licealnych był wzorowym uczniem i wybitnym sportowcem[8]. Po ukończeniu studiów służył w marynarce handlowej[8]. Później studiował w Hamilton College w Clinton w stanie Nowy Jork, zanim rozpoczął naukę w New School for Social Research, gdzie uzyskał tytuł licencjata w dziedzinie nauk politycznych i w 1953 na Syracuse University, gdzie uzyskał tytuł magistra administracji publicznej[10]. Następnie zaczął pracować jako kucharz. Po nieudanych próbach podjęcia pracy w CIA, pełnił funkcję kierownika budżetu w Connecticut. Realizował jednocześnie swoje ambicje aktorskie, występując z Mark Twain Maskers w Hartford[8].

Kariera[edytuj | edytuj kod]

W 1956 zadebiutował na Broadwayu w roli angielskiego żołnierza w przedstawieniu Święta Joanna[11] z Johnem Cullumem, a także wystąpił w produkcjach off-BroadwayowskichZimna śmierć nadchodzi Eugene’a O’Neilla, Wystarczająca głupota u każdego mędrca Aleksandra Ostrowskiego i Fioletowy pył Seána O’Caseya[12].

Występował gościnnie w wielu serialach, w tym Pułapka (Decoy, 1958) z Beverly Garland, Nietykalni (1960–1961), Alfred Hitchcock przedstawia (1961), Spotkanie z Alfredem Hitchcockiem (1962) i Doktor Kildare (1963). Po raz pierwszy zagrał na kinowym ekranie postać Shorty’ego Waltersa w biograficznym dramacie kryminalnym Pretty Boy Floyd (1960) u boku Johna Ericsona. Za rolę Abe’a Relesa, nowojorskiego żydowskiego gangstera, który był płatnym zabójcą dla Murder, Inc. w biograficznym dramacie kryminalnym Stuarta Rosenberga Murder, Inc. (1960)[13] otrzymał swoją pierwszą nominację do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego[14]. Drugą nominację otrzymał rok później za drugoplanową rolę Joy Boya w komediodramacie Franka Capry Arystokracja podziemi (1961) z Bette Davis.

Aż dziesięć razy był nominowany do nagrody Emmy za rolę porucznika Columbo (czterokrotnie otrzymał tę nagrodę). Za tę samą rolę był także nominowany dziewięć razy do Złotego Globu, otrzymał go jedynie raz, w 1973[15].

Ogromna popularność serialu Columbo zapewniła mu mocną pozycję w Hollywood, umożliwiającą wybór ambitniejszych ról. Miał na koncie wiele interesujących filmowych kreacji. Zagrał w kilku filmach swego przyjaciela Johna Cassavetesa: Mężowie (1970), Kobieta pod presją (1975), Premiera (1977) i Wielki kłopot (1986). U Wima Wendersa zagrał w Niebie nad Berlinem i kontynuacji tego filmu pt. Tak daleko, tak blisko (1993). W 1990 zagrał tytułowego skrybę w filmie Ciotka Julia i skryba w reż. Jona Amiela[16].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był dwukrotnie żonaty: z Alice Mayo (od 1960 do 1976, rozwód), z którą miał dwie adoptowane córki[17], Catherine i Jackie. Drugą żoną Falka była Shera Danese (od 1977 do jego śmierci w 2011), która wystąpiła w sześciu odcinkach „Columbo”, w tym trzykrotnie jako główna podejrzana, a także w kilku innych serialach.

Jego hobby było m.in. palenie cygar, gra w golfa (osiągnął handicap 14) i malarstwo, w szczególności akty i architektura[18].

W 2009 popadł w demencję[19], cierpiał także na chorobę Alzheimera[19]. Stan aktora pogorszył się po szeregu operacji dentystycznych pod koniec 2007, przy czym nie jest jasne czy powodem było znieczulenie czy inne reakcje okołooperacyjne. W czerwcu 2008 poddał się operacji biodra, po tym zabiegu demencja oraz inne objawy choroby Alzheimera się pogłębiły. Lekarz prowadzący, Stephen Read powiedział, że aktor nie pamiętał już swoich ról filmowych, w tym roli porucznika Columbo[19] a żona, Shera Danese, w wydanym dla mediów oświadczeniu oznajmiła, że została wyznaczona przez sąd jego pełnomocnikiem i kuratorem oraz poprosiła o uszanowanie prywatności[20]. 23 czerwca 2011, w wieku 83 lat, zmarł w swoim domu[21], w dzielnicy Beverly Hills w Los Angeles[22][23].

Jednym z jego zainteresowań była gra w szachy. W 1983 pojawił się, w roli kibica, na ostatniej rundzie rozgrywanego w Pasadenie turnieju US Open i uczestniczył w analizie partii zwycięzcy zawodów Wiktora Korcznoja z Yasserem Seirawanem. Również w jednym z odcinków serialu Columbo pojawił się fragment rozgrywki szachowej[24].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Personalidade: Peter Falk (EUA) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2018-06-22].
  2. Peter Falk (ang.). Listal. [dostęp 2018-06-22].
  3. Peter Falk Awards (ang.). AllMovie. [dostęp 2020-07-05].
  4. Peter Falk Biography (1927-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2018-06-22].
  5. Peter Falk What Nationality Ancestry Race (ang.). Ethnicity of Celebs. [dostęp 2022-07-05].
  6. People Profile: Peter Falk (ang.). Cigar Aficionado. [dostęp 2018-06-22].
  7. Tamás Székely (2016-06-02): Hungarian Roots: Peter Falk, World-Famous American Actor Known As Lieutenant Columbo (ang.). Hungary Today. [dostęp 2017-05-28].
  8. a b c d Peter Falk (1927–2011) (ang.). Find a Grave. [dostęp 2022-07-05].
  9. Peter Falk Trivia (ang.). FamousFix. [dostęp 2020-07-05].
  10. Artista: Peter Falk (16 de Setembro de 1927) (port.). Filmow. [dostęp 2018-06-22].
  11. Peter Falk (ang.). Internet Broadway Database. [dostęp 2022-07-05].
  12. Peter Falk (ang.). Internet Off-Broadway Database. [dostęp 2022-07-05].
  13. Jason Ankeny: Peter Falk Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2020-07-05].
  14. Peter Falk Awards (ang.). FamousFix. [dostęp 2020-07-05].
  15. Brian Baxter (2011-06-26): Peter Falk obituary. US actor whose success as the scruffy TV detective Columbo was complemented by a wide range of stage and screen roles (ang.). „The Guardian”. [dostęp 2013-01-08].
  16. Peter Falk (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2022-07-05].
  17. Victoria Kim (2009-05-28): Relatives fight for conservatorship of ‘Columbo’ star Peter Falk (ang.). Los Angeles Times. [dostęp 2013-02-20].
  18. Victoria Kim (2009-05-28): Interview with Shera Danese – Peter Falks Wife (ang.). Columbo Site. [dostęp 2013-02-20].
  19. a b c Anthony McCartney (2009-06-02): 'Columbo' Actor Peter Falk Placed In Conservatorship (ang.). The Huffington Post. [dostęp 2013-02-20].
  20. Shera Danese Falk (2009-06-09): Oświadczenie na stronie oficjalnej aktora (ang.). peterfalk.com. [dostęp 2013-02-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-21)].
  21. Bruce Weber (2011-06-24): Peter Falk, Rumpled and Crafty Actor in Television’s ‘Columbo,’ Dies at 83 (ang.). The New York Times. [dostęp 2013-01-08].
  22. Anthony McCartney (2009-06-02): ‘Columbo’ Star Peter Falk Dies, report (ang.). The Baltimore Sun. [dostęp 2013-02-20].
  23. Cynthia Littleton, Richard Natale (2011-06-24): 'Columbo' star Peter Falk dies at 83 (ang.). Variety. [dostęp 2013-02-20].
  24. Peter Falk – death of a chess player (ang.). ChessBase. [dostęp 2011-07-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Peter Falk. T. 13: Kolekcja Alfred Hitchcock Przedstawia. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., październik 2009, s. 12. ISBN 978-83-252-0753-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]