Polacy w Czechach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Chór męski Gorol z Jabłonkowa podczas Jubileuszowego Festiwalu PZKO 2007 w Karwinie.
Czeska i polska nazwa ulicy w Czeskim Cieszynie
Odsetek Polaków w gminach (obec) okręgu Frydek-Mistek i Karwina na podstawie spisu powszechnego z 2011 r.
Odsetek Polaków w gminach (obec) okręgu Frydek-Mistek i Karwina na podstawie spisu powszechnego z 2001 r.
Odsetek osób używających języka polskiego jako potocznego w gminach Księstwa Cieszyńskiego w 1910 roku

Polska mniejszość narodowa/narodowościowa w Czechach jest w większości skoncentrowana na Zaolziu. Według spisu powszechnego z 2011 roku 39 269 osób zadeklarowało polską narodowość jako jedyną. Liczba Polaków wciąż się zmniejsza[1]. Najważniejszymi polskimi organizacjami w tym rejonie są Kongres Polaków w Republice Czeskiej oraz Polski Związek Kulturalno-Oświatowy (PZKO), a największą i jedyną gazetą ukazujący się dwa razy w tygodniu Głos oraz miesięcznik Zwrot.

Oprócz części autochtonicznych Polaków z Zaolzia[2], w kraju żyją również Polacy z Polski przybywszy za pracą. Od wielu lat podjęło pracę wielu Polaków w Czechach - duże skupisko w Ostrawie (np. pobliskie kopalnie), w zakładach Škody w Mladej Boleslavi, a także wielu robotników budowlanych w Pradze. W Pradze istnieje od 1990 r. rzymskokatolickie duszpasterstwo polskie przy dominikańskim kościele sv. Jiljí (św. Idziego – ul. Husova 8, na Starym Mieście).

Większość Polaków na Zaolziu jest wyznania katolickiego, jednak blisko połowę stanowią luteranie. Największy kościół luterański w Czechach (Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania) jest w znacznej mierze spolonizowany.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu I wojny światowej, odzyskaniu niepodległości przez Polskę i Czechosłowację oraz po wytyczeniu granic państwowych, liczbę Polaków w I Republice oceniano na przeszło 100 tysięcy. W okresie międzywojennym (rok 1929) było ich ok. 160 tys., z czego 50% stanowiła ludność od dawna tam osiadła. Koncentrowała się ona na czeskiej części Śląska Cieszyńskiego (Zaolziu) i stała na wysokim poziomie kulturalnym. Ludność ta trudniła się w niemal równej części pracą na roli i w przemyśle. Ważną rolę w tym środowisku odgrywał ruch spółdzielczy. Centralną organizacją był Związek Polskich Stowarzyszeń Spożywczych, liczący ok. 20 tys. członków. Podstawę Związku tworzyło Centralne Stowarzyszenie Spożywcze dla Śląska w Łazach, posiadające ponad 16 tys. członków. Stowarzyszenie posiadało 62 domy, największą wówczas europejską piekarnię parową w Łazach oraz własne sklepy prawie w każdej większej miejscowości Śląska. Istotną rolę odgrywał także Związek Spółek Zarobkowych i Gospodarczych, będący jedną z najważniejszych polskich organizacji gospodarczych. W Czechosłowacji istniało 78 polskich szkół publicznych, do których uczęszczało ok. 14 tys. dzieci. Macierz Szkolna, licząca przeszło 60 kół terenowych, dysponowała założonym w 1909 gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Orłowej oraz założyła 34 szkoły prywatne, do których uczęszczało ponad 3 tys. dzieci. W ocenie ogólnej szkolnictwo polskie stało na wysokim poziomie. Polską prasę reprezentował dziennik "Robotnik Śląski" oraz 12 tygodników i miesięczników. Istniały również liczne stowarzyszenia zawodowe, np. Związek Górników i Towarzystwo Nauczycieli Polskich. Działały również organizacje oświatowo-sportowe, jak Sokół i Siła. Ochroną praw ludności polskiej zajmowała się Wzajemna Pomoc. Napływowa ludność polska, pochodząca z zachodnich powiatów Małopolski, przedstawiała niższy poziom kulturalny i organizacyjny. Rekrutowała się ona z małorolnych i bezrolnych chłopów. W omawianym okresie oceniano, że życie polskie w Czechosłowacji rozwija się prawidłowo[3].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1991 r. podczas czechosłowackiego spisu powszechnego narodowość polską w Czechach zadeklarowało 59 383 osób[4][5][6].

W 2001 r. w spisie powszechnym wśród obywateli Czech – 51 968 osób zadeklarowało narodowość polską[7], najwięcej tj. 38 908 osób w kraju morawsko-śląskim[8], jest to 5,08‰ mieszkańców kraju i 5,17‰ wśród osób, które podały przynależność narodową[9].

W 2011 r. w spisie powszechnym wśród obywateli Czech – 39 269 osób zadeklarowało narodowość polską, najwięcej w kraju morawsko-śląskim 28 430 (wynik nie uwzględnia mieszanych deklaracji)[10], jest to 3,75‰ mieszkańców kraju i 5,12‰ wśród osób, które podały przynależność narodową (w trakcie spisu z 2011 r. nie ustalono narodowości dla 25,3% osób, zaś w trakcie spisu z 2001 r. nie ustalono narodowości dla 1,7% mieszkańców)[9].

Według wyników spisu powszechnego w 2011 r., Polacy stanowili w Czechach jedyną mniejszość narodowościową, w ramach której więcej niż połowa członków (56,9%) przyznawała się do wiary religijnej. Specyfiką Polaków w Czechach jest fakt, że duży odsetek (ok. 20%) z nich tworzą protestanci.[11]

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Polacy z Zaolzia są bardzo aktywnymi członkami wielu klubów, zespołów i stowarzyszeń działających w większości przy miejscowych kołach PZKO.

Zespoły[edytuj | edytuj kod]

  • Gorol
  • Chór Żeński Melodia
  • Błędowianie
  • Bystrzyca
  • Oldrzychowice
  • Olza
  • ZPiT Suszanie

Szkoły[edytuj | edytuj kod]

Fragment Gimnazjum Polskiego w Czeskim Cieszynie
  • Polskie Gimnazjum imienia Juliusza Słowackiego[a] z polskim językiem nauczania w Czeskim Cieszynie, popularnie znany jako Gimpel, kontynuujące tradycje gimnazjum orłowskiego z 1909. W szkole działa kółko fotograficzne, SZ.K.A.P.A. (Szkolne Kółko Alternatywnych Prezentacji Artystycznych), chór mieszany Collegium Iuvenum i Klub Sportowy Gimpel (koszykówka, piłka nożna, siatkówka, floorball, tańce nowoczesne).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. w czeskim szkolnictwie jest ono odpowiednikiem polskiego liceum

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jarosław jot-Drużycki, Hospicjum Zaolzie, 2014, wydawnictwo Beskidy (​​ISBN 978-80-87431-28-3​​)
  2. Poláci na Těšínsku, Czeski Cieszyn 2009
  3. Marek Żukow-Karczewski, Polonia zagraniczna w czasach II Rzeczypospolitej, "Życie Literackie", 20 VIII 1989 r., nr 33 (1952), s. 10.
  4. Základní informace o vývoji obyvatelstva, domácností, domů a bytů >> 5. Národnost a mateřský jazyk (cz.). W: Sčítání lidu, domů a bytů 2001 - Pramenné dílo, Kód: 4132-05 [on-line]. Český statistický úřad, 2005-12-13. s. 2 PDF. [dostęp 2010-11-26].
  5. Gabriela Šamanová: Národnost ve sčítání lidu v českých zemích (cz.). Centrum pro výzkum veřejného mínění, 2005. s. 10. [dostęp 2010-11-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-19)].
  6. Gabriela Šamanová: Nationality in the census in Czech lands (ang.). Public Opinion Research Centre, Institute of Sociology of the Academy of Sciences of the Czech Republic, 2005. s. 10. [dostęp 2010-11-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-25)].
  7. Data za ČR, NUTS 4: CZ0000 (cz.). W: Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 [on-line]. Český statistický úřad, 2005. [dostęp 2010-11-25].
  8. Data za Moravskoslezský kraj, NUTS3: CZ081 (cz.). W: Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 [on-line]. Český statistický úřad, 2005. [dostęp 2010-11-25].
  9. a b Národnostní struktura obyvatel (30.6.2014)
  10. Wyniku spisu z 2011
  11. Český statistický úřad | ČSÚ, www.czso.cz [dostęp 2018-01-13] (cz.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]