Polacy w Rosji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Polacy w Rosji – jedna z mniejszości narodowych, zamieszkujących Federację Rosyjską. Rosję zamieszkuje około 73 tys. Polaków z czego 47 tys. to osoby polskojęzyczne. Setki tysięcy kolejnych mieszkańców Rosji posiada polskie korzenie. W Rosji działa szereg organizacji polonijnych, do najznaczniejszych należy Federalna Polska Autonomia Narodowo-Kulturalna „Kongres Polaków w Rosji”, wydawane są także czasopisma polonijne, publikowane polskie książki i prowadzone polskojęzyczne strony internetowe. W Rosji działają tzw. polskie domy, polskie kościoły i odbywają się polskojęzyczne nabożeństwa.

Historia Polaków na ziemiach rosyjskich sięga początków państwowości rosyjskiej. Wielu wybitnych przedstawicieli kultury rosyjskiej jak i najwyższych władz było polskiej narodowości i odegrało znaczącą rolę w historii państwa rosyjskiego. Część Polaków to także potomkowie carskich lub radzieckich zesłańców z XIX i pierwszej połowy XX wieku. Wielu Polaków pochodzących najczęściej z byłych republik radzieckich osiedliło się w Rosji dopiero po 1991 roku.

Liczebność i rozmieszczenie na obszarze kraju[edytuj]

Według danych rosyjskiego spisu powszechnego z roku 2002, polską narodowość zadeklarowało 73 001 (0,05%) mieszkańców kraju, jednak według niektórych polskich szacunków, liczba Polaków w Rosji może dochodzić nawet do 300 tys. osób. Zgodnie z wynikami spisu z 2002 roku Polacy w Rosji zamieszkiwali wówczas przede wszystkim wielkie miasta: Moskwę (4456 osób), Petersburg (4451 osób), w dalszej kolejności obwody kaliningradzki (3918 osób) i tiumeński (3427 osób), Republikę Karelii (3022 osób) i Kraj Krasnodarski (2958 osób).


Liczba osób deklarujących polską narodowość w spisach powszechnych Rosyjskiej FSRR i Rosji od 1926 roku
Rok 1926
spis[1]
1939
spis[2]
1959
spis[3]
1970
spis[4]
1979
spis[5]
1989
spis[6]
2002
spis
Populacja 197 827 147 545 118 422 107 084 99 733 94 594 73 001
Odsetek 0,19% 0,13% 0,1% 0,08% 0,07% 0,06% 0,05%
W 1926 roku Rosyjska FSRR obejmowała także terytorium dzisiejszych: Kazachstanu, Kirgistanu, Krymu, wschodniej Białorusi i część Uzbekistanu.

W 1939 roku Rosyjska FSRR obejmowała także terytorium Krymu.

Konsulat Polski w Smoleńsku
Ambasada Polski w Moskwie


Polacy w wybranych obwodach europejskiej części Rosji na podstawie spisu powszechnego z 2010 roku
Obwód Liczba Polaków  % Polaków
Obwód kaliningradzki 2788 0,30%
Obwód murmański 652 0,08%
Obwód leningradzki 1028 0,06%
Obwód smoleński 466 0,05%
Obwód pskowski 359 0,05%
Obwód nowogrodzki 232 0,04%
Obwód moskiewski 1987 0,03%
Obwód rostowski 1074 0,03%
Obwód samarski 917 0,03%
Obwód wołgogradzki 764 0,03%
Obwód saratowski 678 0,03%
Obwód orenburski 525 0,03%
Obwód archangielski 390 0,03%
Obwód kałuski 352 0,03%
Obwód woroneski 373 0,02%
Obwód włodzimierski 304 0,02%
Obwód tulski 269 0,02%
Obwód wołogodzki 249 0,02%
Obwód briański 197 0,02%
Obwód niżnonowogrodzki 378 0,01%
Polacy w obwodach azjatyckiej części Rosji na podstawie spisu powszechnego z 2010 roku
Obwód Liczba Polaków  % Polaków
Obwód omski 2231 0,11%
Obwód tiumeński 2418 0,07%
Obwód tomski 750 0,07%
Obwód magadański 111 0,07%
Obwód irkucki 1364 0,06%
Obwód sachaliński 227 0,05%
Obwód amurski 368 0,04%
Obwód swierdłowski 1449 0,03%
Obwód czelabiński 1185 0,03%
Obwód nowosybirski 816 0,03%
Obwód kemerowski 750 0,03%
Obwód kurgański 303 0,03%
Polacy w wybranych republikach Rosji na podstawie spisu powszechnego z 2010 roku
Republika Liczba
Polaków
% Polaków
Karelia 1849 0,29%
Komi 843 0,09%
Chakasja 273 0,05%
Jakucja 297 0,03%
Udmurcja 235 0,02%
Baszkiria 504 0,01%
Tatarstan 443 0,01%

Historia[edytuj]

Polacy w Carstwie Rosyjskim[edytuj]

Poszczególni Polacy byli obecni na ziemiach rosyjskich od zarania państwowości rosyjskiej, jednak trwała polska diaspora w Rosji została ukształtowana w okresie od XVII do XX wieku. Początków trwałej diaspory można dopatrywać się w polskiej kolonizacji wschodnich ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego, które następnie zostały w XVI i XVII wieku wcielone do państwa rosyjskiego. Znalazłsza się pod rosyjskim panowaniem szlachta polska na ogół przyjmowała poddaństwo rosyjskie wraz z prawosławiem i nie powracała już do Korony. Najznaczniejszym przykładem jest rosyjska gałąź rodu Glinków herbu Trzaska pochodzących z Ziemi Łomżyńskiej. Po utracie Smoleńska przez Polskę w 1654 roku Glinkowie pozostali w smoleńskim majątku, przyjmując poddaństwo rosyjskie i prawosławie. Carskie władze zachowały im w zamian przywileje szlacheckie w tym herb Trzaska oraz nadania królewskie[7]. Wywodzący się z tejże rodziny Michaił Glinka uważany jest za twórcę narodowej opery rosyjskiej. W rezultacie około dwustu herbów rosyjskich posiada polskie i litewskie korzenie. Część z herbów było używanych w niezmienionej lub tylko nieznacznie zmienionej formie i nadal wyglądały tak samo jak te polskie[8].

Polacy w Imperium Rosyjskim[edytuj]

Polacy osiedlali się na ziemiach dzisiejszej Rosji dobrowolnie lub pod przymusem – na skutek carskich zsyłek w XIX wieku. Polacy o wysokich kwalifikacjach, jak naukowcy, technicy, niektórzy urzędnicy, artyści, aktorzy osiedlali się najczęściej w metropoliach. Zesłańcy tymczasem byli osiedlani przymusowo w słabo zaludnionych regionach, szczególnie na północy i wschodzie kraju w celu ich zagospodarowania.

Polacy w Rosyjskiej FSRR[edytuj]

W XX wieku liczebność polskiej diaspory w ZSRR zmniejszała się wskutek akcji repatriacyjnych – po wybuchu rewolucji październikowej, w pierwszych latach powojennych i po odwilży politycznej roku 1956. Wielu Polaków zostało przymusowo przesiedlonych przez władze radzieckie w głąb ZSRR w latach 1939-1941.

Czynione są starania[kto?][kiedy?] o sprowadzenie do kraju rodaków żyjących w najtrudniejszych warunkach we wschodnich rejonach Rosji i w Kazachstanie.[potrzebny przypis]

Religia[edytuj]

W Rosji w okresie carskim powstało wiele katolickich kościołów wybudowanych m.in. na potrzeby polskiej diaspory. Do najzanczniejszych należą realizacje zamieszkałego w Moskwie polskiego architekta Tomasza Bohdanowicza-Dworzeckiego: Katedra Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Moskwie (1899-1911) i Kościół Polski pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa w Samarze (1902-1906).

W 1909 roku Andrzej Gwoździowski zaprojektował kościół Najświętszej Maryi Panny w Władywostoku pozostający do 2001 roku największą świątynią katolicką na wschód od Uralu. W 1923 roku kościół zyskał status katedry nowo utworzonej katolickiej diecezji władywostockiej. Pierwszym biskupem diecezji został Karol Śliwowski. W 1991 roku diecezja władywostocka została zniesiona i przyłączona do diecezji Świętego Józefa w Irkucku.

Do wpsółczesnych realizacji należy Katedra Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny w Irkucku (2000). Projektantami katedry są architekci: A. Chwalibóg, D. Łuniewski, J. Zalewska i M. Matyszczyk, autorem wnętrz i rzeźb jest Wincenty Kućma.

Organizacje polonijne[edytuj]

Dom Polski w Wierszynie

Regionalne organizacje polonijne powstały w wielu miastach Rosji, w tym w Abakanie, Barnaule, Bijsku, Władykaukazie, Wołgogradzie, Władywostoku, Jekaterynburgu, Kazaniu, Jarosławiu, Kaliningradzie, Krasnodarze, Mineralnych Wodach, Nalczyku, Nowosybirsku, Orenburgu, Permie, Penzie, Rostowie nad Donem, Petersburgu, Samarze, Smoleńsku, Saratowie, Tomsku, Togliattim, Tiumeni, Ufie i Ułan Ude.

Organizacje polonijne powołały w roku 1992 Federalną Polską Autonomię Narodowo-Kulturalną „Kongres Polaków w Rosji” i utrzymują więź ze Stowarzyszeniem Wpólnota Polska. Obywatele Rosji narodowości polskiej mogą otrzymać Kartę Polaka.

Media polskie w Rosji[edytuj]

W Rosji ukazują się czasopisma w języku polskim: „Rodacy” (Abakan), „Gazeta Petersburska” (Petersburg), „Wiadomości Polskie” (Krasnodar) i „Głos znad Pregoły” (Kaliningrad). Do stałych rubryk miesięcznika „Głos znad Pregoły” należą "Słynni Polacy w Rosji", "We Wspólnocie Kultury Polskiej" oraz "Polskie drogi", gdzie drukuje się wspomnienia Polaków z Kaliningradu. „Gazeta Petersburska” i „Głos znad Pregoły” posiadają ponadto własne strony internetowe w językach polskim i rosyjskim.

Niemal w całej Rosji oprócz części Syberii i Dalekiego Wschodu można oglądać polską telewizję TVP Polonia za pomocą sygnału z satelity Eutelsat Hotbird 13C[9]. W Rosji są dostępne wszystkie polskie strony internetowe, wtym internetowe serwisy informacyjne, poza treściami chronionymi prawami autorskimi i możliwymi do udostępnienia tylko na terenie Polski. Można także zaprenumerować wszystkie polskie czasopisma, które możliwość taką udostępniają.

Przypisy

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]