Radziszów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Radziszów
Herb
Herb Radziszowa
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Radziszowie
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Radziszowie
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Skawina
Liczba ludności (2013) 3261
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-052[1]
Tablice rejestracyjne KRA
SIMC 0335396
Położenie na mapie gminy Skawina
Mapa lokalizacyjna gminy Skawina
Radziszów
Radziszów
Położenie na mapie powiatu krakowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krakowskiego
Radziszów
Radziszów
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Radziszów
Radziszów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Radziszów
Radziszów
Ziemia49°56′17″N 19°48′37″E/49,938056 19,810278
Strona internetowa miejscowości

Radziszów (dawniej Radzieszów, Radessow, Radeszew) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Skawina[2].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Radziszów[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0335404 Brzegi część wsi
0335410 Podlesie część wsi
0335427 Rozparka część wsi
0335433 Wyszczyczek część wsi
0335440 Zadworze część wsi
0335456 Zawodzie część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki w dokumencie legata papieskiego Idziego z 1229 roku. W 1250 r. książę opolski Władysław nadał w darze wieś Radeszew opatowi tynieckiemu. Dokument ten potwierdził w 1519 r. król Zygmunt I Stary. Wieś była dostawcą miodu i zwierzyny łownej dla klasztoru. Wieś opactwa benedyktynów tynieckich w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[5].

W czasach księstwa oświęcimskiego rzeka Skawinka podzieliła wieś na dwie części: polską i śląską – podległą królowi czeskiemu, gdyż władca tego księstwa uznał się lennikiem Jana Luksemburskiego. Książę oświęcimski Władysław sprzedał wieś sołtysowi Janowi Radziszowskiemu. Ten za udział w buncie krakowskim przeciwko królowi Władysławowi Łokietkowi utracił posiadłość, którą król ponownie przekazał opactwu tynieckiemu. W II połowie XVIII w. wraz z sąsiednią Wolą Radziszowską przeszedł w dożywotnie użytkowanie prymasa Podolskiego.

W 1781 r; po przejęciu tych dóbr przez władze austriackie, znalazły się w rządowym funduszu religijnym. W 1790 r. Radziszów zakupiła rodzina Dzieduszyckich herbu Sas. Podczas rzezi galicyjskiej w 1846 mieszkańcy obronili Dzieduszyckich przed rabunkiem staczając bitwę z mieszkańcami Woli Radziszowskiej koło kładki na rzece Skawince. Wdzięczni Dzieduszyccy obdarowali mieszkańców wsi zbożem i ufundowali cztery dzwony do kościoła (zrabowane przez Austriaków podczas I wojny światowej).

Po nich dobrami radziszowskimi władali Orzechowscy, hrabina Róża de Bassano, hrabina Wiktoria Dębińska. Od początku XX w. właścicielami byli: W. Lisowski, S. Kirchmayer oraz W. Schmidt i Marek Jaskuła. Dobra Radziszowa zostały rozparcelowane przed II wojną światową.

W latach 1934–1937 w Radziszowie wybudowano powiatowe dziecięce sanatorium.

Od 1934 roku istniała zbiorowa gmina Radziszów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Podczas powodzi w 2010 woda zalała miejscowość.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Kapela ludowa[edytuj | edytuj kod]

Kapela Ludowa z Radziszowa została założona w 1980 roku[6]. Reprezentuje typowy folklor krakowski (nie stylizowany). Zdobywcy w 1999 głównych nagród:

  • „Wstążki Krakowskiej" na Wojewódzkim Przeglądzie Kapel, Instrumentalistów i Śpiewaków Ludowych, który odbył się w Radziszowie;
  • „Baszty" na Ogólnopolskim Przeglądzie w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą.

Kapela działa pod opieką Centrum Kultury i Sportu w Skawinie, Rady Sołeckiej w Radziszowie, opiekę merytoryczną sprawuje Małopolski Ośrodek Kultury w Krakowie. Ma za sobą liczne wyjazdy m.in. do Niemiec, Bułgarii, Danii, Słowacji, Francji. Na swoim koncie ma płytę Hej, od Krakowa jadę.

Orkiestra dęta „Sygnał"[edytuj | edytuj kod]

Orkiestra dęta „Sygnał" z Radziszowa została założona pod koniec 1949 roku[7]. W 1969 r. zdobyła pierwsze miejsce na Festiwalu Amatorskich Orkiestr Dętych Polski Południowej w Kozienicach, a w 1987 trzecie miejsce na pierwszym Wojewódzkim Przeglądzie Orkiestr Dętych w Dobczycach. Od 24 lat bierze udział w przeglądach i festiwalach orkiestr dętych zdobywając czołowe miejsca, wyróżnienia i nagrody.

Osoby związane z Radziszowem[edytuj | edytuj kod]

  • Na miejscowym cmentarzu, w rodzinnym grobowcu, spoczywają matka i siostry (Anna i Ewa) generała broni Józefa Hallera, a w miejscowym kościele znajduje się obraz Matki Bożej „Hallerowskiej".
  • Miejsce urodzenia Henryka Jaskuły, pierwszego Polaka i trzeciego żeglarza w historii, który bez zawijania do portów okrążył Ziemię (1979–1980).
  • W Radziszowie zmarł Mikołaj Bołoz Antoniewicz – poeta, dramatopisarz, tłumacz i oficer kawalerii Wojsk Polskich w powstaniu listopadowym 1830–1831.
  • Miejsce urodzenia Antoniny Chmielarczyk, polskiej spadochroniarki, reprezentantki Polski i wicemistrzyni świata[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-10].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 102.
  6. www.naszradziszow.com
  7. www.naszradziszow.com
  8. Lidia Kosk–Antonina Chmielarczyk ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]