Stanisław Krzysik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Marian Krzysik
podpułkownik dyplomowany piechoty podpułkownik dyplomowany piechoty
Data urodzenia 8 grudnia 1895
Data i miejsce śmierci 1 lutego 1930
Kołomyja
Przebieg służby
Lata służby 1914-1930
Siły zbrojne cesarska i królewska Armia Wojsko Polskie
Jednostki Oddział IV SG
15 Dywizja Piechoty
4 Dywizja Piechoty
Inspektorat Armii Nr 3
Inspektorat Armii
Dowództwo Okręgu Korpusu Nr III
49 Pułk Piechoty
Stanowiska kierownik referatu
szef wydziału
szef sztabu dywizji
referent
oficer sztabu
szef sztabu okręgu korpusu
zastępca dowódcy pułku
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Złoty Krzyż Zasługi

Stanisław Marian Krzysik (ur. 8 grudnia 1895, zm. 1 lutego 1930 w Kołomyi) – polski hydrobiolog, doktor filozofii, podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj]

W czasie I wojny światowej walczył w Legionach Polskich. Był oficerem 4 pułku piechoty Legionów. Ciężko ranny w bitwie pod Jastkowem (31 lipca-3 sierpnia 1915 roku). 1 listopada 1916 roku awansował na chorążego. Wiosną 1917 roku pełnił służbę w Krajowym Inspektoracie Zaciągu[1]. 27 czerwca 1917 roku generał piechoty Hans Hartwig von Beseler zwolnił go z Legionów Polskich i oddał do dyspozycji c. i k. Wojskowego Sądu Obwodowej w Piotrkowie[2].

19 sierpnia 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu kapitana, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich. Pełnił wówczas służbę w Głównym Kwatermistrzostwie Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego[3]. We wrześniu 1921 roku, po ukończeniu I Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie i otrzymaniu „pełnych kwalifikacji do pełnienia służby na stanowiskach Sztabu Generalnego”, został przydzielony do Oddziału IV Sztabu Generalnego w Warszawie na stanowisko kierownika Referatu Materiałowego Zaopatrywania[4][5]. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 440. lokatą w korpusie oficerów piechoty[6]. W 1923 roku pełnił służbę na stanowisku szefa wydziału w Oddziale IV Sztabu Generalnego[7]. 15 października 1923 roku został wyznaczony na stanowisko szefa sztabu 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty w Bydgoszczy[8]. W tym samym roku został współautorem, opublikowanej przez Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, pracy „Almanach oficerski na rok 1923/24”[9]. 18 czerwca 1925 roku został przeniesiony do Dowództwa 4 Dywizji Piechoty w Toruniu na stanowisko szefa sztabu[10]. Pełniąc służbę sztabową pozostawał oficerem nadetatowym 28 Pułku Strzelców Kaniowskich w Łodzi[11]. 11 stycznia 1926 roku został przydzielony do Inspektoratu Armii Nr 3 w Toruniu na stanowisko III referenta[12].

W maju 1926 roku, w czasie zamachu stanu, razem z pułkownikiem Stanisławem Sołłohub-Dowoyno wystąpił po stronie Józefa Piłsudskiego starając się powstrzymać wysłanie „pomorskich” pułków piechoty do Warszawy, na pomoc oddziałom Wojska Polskiego wiernym legalnym władzom RP. Akcja obu oficerów została spacyfikowana przez ówczesnego dowódcę Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu, generała dywizji Jana Hubischtę, a oni sami zostali z rozkazu generała aresztowani. Pułkownik dyplomowany pilot Marian Romeyko wspominał: „opowiadał mi mój przyjaciel, major Sztabu Generalnego D. Kajzer, że przy aresztowaniu majora Krzysika znaleziono u niego pieczątki z napisem «Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych» itp.” i dalej „krążyły podówczas plotki, jakoby część oficerów legionistów, znanych z przekonań lewicowych, a wciągniętych do spisku, lecz nie znających właściwych intencji Piłsudskiego, skłonna była oczekiwać po przewrocie majowym bynajmniej nie «Nieświeża»[13].

14 października 1926 roku został przeniesiony do składu osobowego inspektora armii, generała dywizji Leonarda Skierskiego na stanowisko oficera sztabu[14]. 12 kwietnia 1927 roku został awansowany na podpułkownika ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 roku i 44. lokatą w korpusie oficerów piechoty[15]. Pomimo tego, że zajmował mało eksponowane stanowisko wywierał duży wpływ na inspektora armii, generała Skierskiego. Powołując się na dyrektywy z Warszawy chciał uchodzić za najważniejszą osobę na terenie Pomorza. Z tego powodu popadł w konflikt z ówczesnym dowódcą Okręgu Korpusu Nr VIII, generałem dywizji Leonem Berbeckim[16]. Konflikt zakończył się 5 maja 1927 roku przeniesieniem pułkownika do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie na stanowisku szefa sztabu[17][18]. 12 marca 1929 roku otrzymał przeniesienie do 49 pułku piechoty Strzelców Kresowych w Kołomyi na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[19]. Dowódcą tego oddziału był również legionista, pułkownik dyplomowany Maksymilian Milan-Kamski. 27 kwietnia 1929 roku pułkownik Milan-Kamski otrzymał przeniesienie do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, a pułkownik Krzysik zaczął pełnić obowiązki dowódcy pułku. 6 lipca 1929 roku na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony pułkownik Kazimierz Rybicki, wywodzący się z byłej armii rosyjskiej.

Pułkownik Krzysik zmarł 1 lutego 1930 roku w Kołomyi[20]. Czy była to śmierć naturalna, czy też gwałtowna?

Z notatki prasowej opublikowanej 5 lutego 1930 roku w „Gazecie Lwowskiej” wynika, że był to „tragiczny wypadek, który wydarzył się po godz. 2-giej w koszarach 49 pp. Śmiertelnemu wypadkowi z bronią uległ ppłk dr Stanisław Krzysik, pełniący od roku zastępczo obowiązki komendanta 49 pułku piechoty w Kołomyi. Manipulując rewolwerem mołokalibrowym, spowodował wystrzał: kula przeszedłszy wzdłuż prawego uda, przebiła oponę brzuszną i naruszywszy narządy wewnętrzne, utkwiła w kręgosłupie. Ś.p. Krzysik miał jeszcze na tyle siły, że wyszedł z fajeczką w ustach na korytarz i kazał nadbiegłemu na odgłos strzału sierżantowi Simowi zawezwać pomocy lekarskiej, która też przybyła natychmiast. Okazała się ona jednak daremna. Nastąpił krwotok wewnętrzny i ppłk Krzysik w ciągi 10 minut zakończył życie”[21].

Generał broni Leon Berbecki w „Pamiętnikach ...”, opierając się na relacji generała Skierskiego, napisał, że „Krzysik skończył samobójstwem[22].

Pułkownik dyplomowany pilot Marian Romeyko wspominał: „dowiedzieliśmy się o tajemniczej śmierci ppłk. Krzysika. Twierdzono, że popełnił on samobójstwo, co zostało przyjęte dość podejrzliwie, Krzysik bowiem był żywym, pełnym humoru starszym oficerem”[23].

Pułkownik Konrad Bugajak, opracowując wspomnienia Mariana Romeyko stwierdził, że „o przyczynach jego [Stanisława Krzysika] śmierci krążyły dwie wersje: jedna mówiła o samobójstwie, druga - o nieszczęśliwym wypadku z bronią. Trudno jest dziś ustalić stan faktyczny. Za nieszczęśliwym wypadkiem przemawiał fakt, iż zwłoki były przebite kulą pistoletową jakoby w sposób, który wskazywał, iż strzał padł z pistoletu przypadkiem upuszczonego na podłogę”[24].

Działalność naukowa[edytuj]

Po ukończeniu studiów przyrodniczych i uzyskaniu doktoratu filozofii na Uniwersytecie Warszawskim, służbę wojskową łączył z badaniami naukowymi z dziedziny hydrobiologii[25]. W szczególności zajmował się gąbkami słodkowodnymi, mszywiołami, wypławkami i rakami obunogami. Był wówczas w Polsce jedynym specjalistą z tej dziedziny. Badania prowadził na Pojezierzu Pomorskim, w okolicach Warszawy, na Wigrach, na jeziorach Trockich, w dorzeczu Dniestru i Prutu oraz w Rumunii[26].

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 31.
  2. Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I. 120.1.453, s. 135-173 [1].
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 32 z 25 sierpnia 1920 roku, poz. 789.
  4. Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 37 z 24 września 1921 roku, s. 32, 718.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 38 z 8 października 1921 roku, poz. 1816. Regina Czarnecka, Organizacja oraz zadania Oddziału IV i Wojskowej Służby Komunikacyjnej Sztabu Głównego (Generalnego) WP w latach 1921-1939, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 24 z 2001 roku.
  6. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 31, tu jako datę urodzenia podano 8 grudnia 1891 roku.
  7. Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 11, 206, 403.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 63 z 27 września 1923 roku, s. 584.
  9. W skład Komitetu Redakcyjnego „Almanachu oficerskiego na rok 1923/24”, poza Stanisławem Krzysikiem, wchodzili ówcześni oficerowie Sztabu Generalnego: pułkownik Tadeusz Kutrzeba, komandor podporucznik Karol Firich, major Leopold Stanisław Müller i major Józef Wiatr.
  10. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 65 z 18 czerwca 1925 roku, s. 328.
  11. Lista oficerów Sztabu Generalnego, Oddział V Sztabu Generalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych (stan z dnia 31 grudnia 1925 roku), Drukarnia Sztabu Generalnego, Warszawa 1926, s. 10.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 11 stycznia 1926 roku, s. 2.
  13. Marian Romeyko, Przed i po maju, przypis autorski na s. 300. Wymieniony przez pułkownika Romeyko „major Sztabu Generalnego D. Kajzer”, to podpułkownik dyplomowany artylerii Józef Kaiser (1897-1940), który na początku lat 20. XX wieku w ewidencji wojskowej figurował jako Józef de Kaiser. Wspomniany oficer razem z Marianem Romeyko ukończył II Kurs Normalny Wyższej Szkoły Wojennej.
  14. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 44 z 14 października 1926 roku, s. 355.
  15. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 20 kwietnia 1927 roku, s. 117.
  16. Leon Berbecki, Pamiętniki ..., s. 199-200.
  17. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 130.
  18. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 118, 167.
  19. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 90.
  20. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 124, Nr 8 z 31 marca 1930. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  21. Tragiczna śmierć ppłk. Krzysika. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 29 z 5 lutego 1930. 
  22. Leon Berbecki, Pamiętniki ..., s. 201. Autor pamiętników błędnie napisał, że „pułkiem, do którego został Krzysik przydzielony, dowodził pułkownik Bokszczanin, wilnianin i osobisty przyjaciel Piłsudskiego”. Generał Berbecki miał na myśli pułkownika piechoty Włodzimierza Bokszczanina, który od 31 marca 1927 roku był członkiem Oficerskiego Trybunału Orzekającego.
  23. Marian Romeyko, Przed i po maju, przypis autorski na s. 300.
  24. Marian Romeyko, Przed i po maju, przypis redakcyjny na s. 300
  25. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 173.
  26. T.J., Ś.p. Stanisław Marian Krzysik, „Ziemia” Dwutygodnik Krajoznawczy Ilustrowany Nr 4 z 15 lutego 1930 roku, s. 79.
  27. M.P. z 1931 r. Nr 18, poz. 31
  28. Rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych G.M.I.L. 1254 z 1926 r. (Dziennik Personalny z 1926 r. Nr 12, s. 70)

Bibliografia[edytuj]