Stara Wieś (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stara Wieś
Herb
Herb Starej Wsi
XVIII-wieczny budynek szkoły parafialnej prowadzonej przez kantora
XVIII-wieczny budynek szkoły parafialnej prowadzonej przez kantora
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat bielski
Gmina Wilamowice
Liczba ludności (2008) 1978
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 43-330
Tablice rejestracyjne SBI
SIMC 0076351
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Stara Wieś
Stara Wieś
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stara Wieś
Stara Wieś
Ziemia 49°54′18″N 19°06′53″E/49,905000 19,114722
Strona internetowa miejscowości

Stara Wieś (wil.: Wymysdiüf) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Wilamowice, która wchodzi w skład Euroregionu Beskidy.

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia sołectwa Stara Wieś wynosi 987,6 ha[1] a liczba ludności około 1998[2], co daje gęstość zaludnienia równą 202,3 os./km².

Granice sołectw[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975-1998 miejscowość Stara Wieś, wchodziła w skład administracyjny województwa bielskiego. Sołectwo Stara Wieś w województwie śląskim graniczy z miejscowością gminną Wilamowice, sołectwo Dankowice, sołectwo Pisarzowice, sołectwo Bestwina i sołectwem Janowice.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada wiejska założona została przez osadników przybyłych z Holandii (Fryzji wschodniej) około XII wieku, kilka lat po najeździe mongolskim na Polskę w 1241. Z powodu braku jednoznacznych źródeł nie wiadomo czy miało to związek z nadaniem przez księcia opolskiego Mieszka Otyłego pomiędzy 1243-1246 w kasztelanii oświęcimskiej 500 łanów ziemi (ok. 121 km²) cystersom z Lubiąża[3][4]. Osadnicy ci założyli następnie również pobliskie Wilamowice. Z analizy języka i stroju późniejszych mieszkańców Wilamowic (jako że mieszkańcy Starej Wsi ulegli wcześniej asymilacji) wywnioskować można, że wspomniani osadnicy wywodzili się z Fryzji i Flandrii, a z nazwy miejscowości, że jej zasadźcą był niejaki William, prawdopodobnie ze Szkocji[5]. Obie miejscowości po raz pierwszy wzmiankowano w 1326 w spisie świętopietrza pośród parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej, przy czym Stara Wieś pod nazwą Antiquo Willamowicz[6]. Jako Stara Wieś (niem. Altdorf) miejscowość występuje w dokumentach od 1444 roku[7]. W dokumencie sprzedaży księstwa oświęcimskiego Koronie Polskiej wystawionym przez Jana IV oświęcimskiego 21 lutego 1457 roku, obecna miejscowość wymieniona była jako Stara Wyesz[8].

Stara Wieś i jej podział[edytuj | edytuj kod]

Do 1377 wspólnym właścicielam Starych i Nowych Wilamowic był niejaki Zdzisław z Nowych Wilamowic. Po Zdzisławie z Nowych Wilamowic, osada wiejska nazywana Starymi Wilamowicami, została zajęta przez rycerzy została własnością Bibersteinów, którzy z biegiem czasu przyjęli nazwisko na Starowieyscy[9]. W 1522 roku Krzysztof Biberstein-Starowiejski, wybudował stojący do dziś drewniany kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Według wizytacji kościelnej z 1598 roku w miejscowości Stara Wieś, funkcjonowała przy kościelna szkoła parafialna (Schola cantorum). Po roku 1522 nastąpił rozłam osadników w Starej Wsi na dwie części – górną i dolną. Jeden z kolejnych właścicieli górnej części osady Starej Wsi, Jan Przypkowski samowolnie uwolnił (wasali) w 1572 chłopów od poddaństwa osobistego, uczynił to bez prawnego aktu potwierdzenia. W 1599 roku, Jan Przypkowski sprzedał swoją część górnej wsi właścicielowi części dolnej, Andrzejowi Biberstein–Starowieyskiemu, który przywrócił poddaństwo (wasalstwo), doprowadziło to buntu chłopów, którzy dokonali samosądu i zamordowali właściciela Andrzeja Biberstein-Starowieyskiego w Starej Wsi w roku 1600[10].

Szwedzi w Starej Wsi[edytuj | edytuj kod]

W czasie potopu szwedzkiego nacierające z północy na południe zagony szwedzkie około 20 lutego 1656 roku splądrowały Starą Wieś, paląc kilka chłopskich domów, rabując dwór i zabierając monstrancję z drewnianego kościoła.

Rozbiór Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Po I rozbiorze Polski (1772) miejscowość Stara Wieś, weszła w skład terenów podległych austriackiej Galicji. W 1787 powstała pierwsza szkoła podstawowa w której nauczano po austriacku i po polsku, pierwszym nauczycielem i zarazem dyrektorem (kierownikiem) był Błażej Wesołowski. Rdzenni mieszkańcy Starej Wsi pod zaborem austriackim mieli nieco większe swobody narodowościowe do tworzenia kultury i zwyczajów ludowych a niżeli w innych zaborach niemieckim czy rosyjskim[11].

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Przez miejscowość Stara Wieś, przepływa rzeka Skowronka. W części dolnej Starej Wsi, w tzw.: dolinie znajduje się ciąg połączonych stawów rybnych: karpia. Na górnym obszarze Starej Wsi znajduje się kilka punktów widokowych, z których rozpościera się pejzaż okolicy, jak i pobliskiego Beskidu Małego i Śląskiego. Głównym punktem obserwacyjnym i spotkań młodzieży jest położona na wysokości 306 m n.p.m. tzw. „Biała Glina” na której od roku 2000 ustawiony pozostał, krzyż jubileuszowy (drugiego milenium) o wysokości 33 m.

W miejscowości Sołeckiej Stara Wieś, znajduje się architektura zabytkowa i sakralna oraz współczesna.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie (parafii Podwyższenia Krzyża Świętego) w Starej Wsi działalność duszpasterską prowadzi ksiądz Grzegorz Then z Kościoła rzymskokatolickiego.

Urodzeni w Starej Wsi[edytuj | edytuj kod]

Znani ludzie związani ze Starą Wsią[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Gmina Wilamowice: Strategia rozwoju Gminy Wilamowice do 2015. W: bip.wilamowice.pl [on-line]. 2007-01-17. [dostęp 2010-12-07].
  2. Gmina Wilamowice: Liczba mieszkańców – osoby zameldowane na stałe. W: www.gmina.wilamowice.pl [on-line]. 2009-01-01. [dostęp 2010-12-07].
  3. Jerzy Rajman. Mieszko II Otyły książę opolsko-raciborski (1239-1246). „Kwartalnik Historyczny”. R. 100 nr 3, s. 22, 1993. Kraków. 
  4. Wojciech Janusz: 725 lat Jawiszowic. Panorama najdawniejszych dziejów miejscowości na pograniczu śląsko-małopolskim. Jawiszowice: 2010, s. 15.
  5. Julian Zinkow: Oswięcim i okolice. Przewodnik monograficzny. Oświęcim: Wydawnictwo „PLATAN“, 1994, s. 188. ISBN 83-7094-002-1.
  6. Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 147-150.
  7. J. Zinkow, 1994, s. 189.
  8. Krzysztof Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 978-8388857-31-2.
  9. Zinkow J., 1994, s. 190.
  10. J. Zinkow, 1994, s. 190.
  11. Wroczyński R., (1987), Dzieje oświaty polskiej 1795-1945. Wyd. 2, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 374.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]