Ulica Pawła Stalmacha w Katowicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
herb Katowic Katowice
ulica Pawła Stalmacha
Śródmieście
Długość: 369 m[1]
zabytkowy budynek na rogu ulic M. Skłodowskiej-Curie i P. Stalmacha
zabytkowy budynek na rogu ulic M. Skłodowskiej-Curie i P. Stalmacha
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg 0m ul. Mikołowska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 140m ul. Jana Kilińskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 250m ul. Marii Skłodowskiej-Curie
Ikona ulica koniec T.svg 369m ul. Michała Drzymały
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
ulica Pawła Stalmacha
ulica Pawła Stalmacha
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Pawła Stalmacha
ulica Pawła Stalmacha
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
ulica Pawła Stalmacha
ulica Pawła Stalmacha
Ziemia50°15′12,1″N 19°00′46,9″E/50,253366 19,013021
"Willa Kocura" przy ul. Pawła Stalmacha 17
Budynek konsulatu czeskiego pod numerem 21

Ulica Pawła Stalmacha w Katowicach − jedna z ulic w katowickiej dzielnicy Śródmieście. Ulica rozpoczyna swój bieg od skrzyżowania z ulicą Mikołowską. Następnie krzyżuje się z ul. Jana Kilińskiego i ul. Marii Skłodowskiej-Curie. Kończy swój bieg przy ulicy Michała Drzymały.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Przy ul. Pawła Stalmacha znajdują się obiekty, wpisane do rejestru zabytków[2];

  • Zabytkowy budynek mieszkalny − tzw. willa Adama Kocura (ul. P. Stalmacha 17)[3], wpisany do rejestru zabytków 5 sierpnia 1990 (nr rej.: A/1407/90[4]); został wzniesiony w 1924 r. przez mistrza murarskiego i ciesielskiego Antona Zimmermanna jako dom własny. Zbudowany został w stylu eklektyzmu, łączącego elementy historyzmu i modernizmu. W 1935 r. pierwszy właściciel budynku odsprzedał go władzom miasta. Po przebudowie, dokonanej kosztem 25 tys. ówczesnych złotych[5], w willi zamieszkał ówczesny prezydent Katowic − Adam Kocur. W czasie II wojny światowej mieściły się tu mieszkania dla funkcjonariuszy gestapo. W 1945 r. budynek przejął Urząd Bezpieczeństwa. Następnie administrowało nim Zjednoczenie Hutnictwa Żelaza i Stali, a willa pełniła funkcje rezydencji rządowej. Nocowali tu m.in. Konstanty Rokossowski, Nikita Chruszczow oraz Fidel Castro[6]. W tym czasie powstał schron, usytuowany na tyłach budynku i połączony z nim tunelem. Od 1980 r. przez niespełna dwa lata mieściła się tu siedziba śląskiej NSZZ „Solidarność”, a następnie kwaterowało tu ZOMO. W latach 90. ub. wieku budynek przejął Związek Górnośląski, który od 2014 r, prowadzi tu Dom Śląski[5].
  • Otoczenie willi (ul. P. Stalmacha 17), wpisane do rejestru zabytków 11 sierpnia 1992 (nr rej.: A/1484/92[4]); powstało około 1924 r., zostało później rozbudowane z inicjatywy Adama Kocura. Ogród posiada charakter ozdobno-użytkowy, znajdują się w nim drzewa owocowe, cisy i platany[6].

Przy ul. P. Stalmacha zlokalizowane są także inne historyczne obiekty[7]:

  • narożna kamienica mieszkalna (ul. P. Stalmacha 16, róg z ul. J. Kilińskiego);
  • kamienica mieszkalna (ul. P. Stalmacha 18);
  • kamienica mieszkalna (ul. P. Stalmacha 20);
  • willa z ogrodem − obecnie konsulat czeski (ul. P. Stalmacha 21), wybudowana w 1927 w stylu modernistycznym;
  • kamienica mieszkalna (ul. P. Stalmacha 22);
  • kamienica mieszkalna (ul. P. Stalmacha 23);
  • kamienica mieszkalna (ul. P. Stalmacha 26).

Przy ul. P. Stalmacha swoją siedzibę mają: Związek Górnośląski (założony w 1989), przedsiębiorstwa handlowo-usługowe, kancelarie prawnicze i radcowskie.

W dwudziestoleciu międzywojennym pod numerem 21 istniał konsulat szwedzki[8]. W 1939 w rejonie ulic P. Stamacha i J. Kilińskiego toczyły się walki między oddziałami polskimi a żołnierzami niemieckimi[9].

W okresie Rzeszy Niemieckiej (do 1922)[10] i w latach niemieckiej okupacji Polski (1939−1945)[11] ulica nosiła nazwę Lützowstraße[12][13][14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Urząd Miasta Katowice: Plan zimowego utrzymania dróg na sezon 2009/2010 (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-15].
  2. Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-08-15].
  3. Katarzyna Łakomy: Wille miejskie Katowic. Katowice: Muzeum Śląskie, 2011. ISBN 978-83-62593-06-4.
  4. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30. [dostęp 2011-08-15].
  5. a b Przybytek Justyna: Willa Kocura w panoramie 360 stopni, w: "Dziennik Zachodni 2017-02-17, s. 19
  6. a b Willa przy ul. Stalmacha (pol.). www.katowice.gazeta.pl. [dostęp 2011-08-15].
  7. Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-15].
  8. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 12. ISBN 978-83-7729-021-7.
  9. Wrzesień '39 w Katowicach. (pol.). www.dobroni.pl. [dostęp 2011-08-15].
  10. J. Lipońska-Sajdak, Katowice wczoraj. Kattowiz gestern, Gliwice 1995, s. 5.
  11. Plan Katowic z 1942 roku www.grytzka-genealogie.de [dostęp 2011-08-15]
  12. Straßenverzeichnis aller Straßen von Kattowitz (niem.). www.grytzka-genealogie.de. [dostęp 2011-08-15].
  13. Alle Straßen bzw. Straßennamen von Kattowitz Deutsch – Polnisch (niem.). www.grytzka-genealogie.de. [dostęp 2011-08-15].
  14. Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 385. ISBN 83-85831-35-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Katowice - Plan miasta, wyd. Demart SA Warszawa 2009/2010.
  • Katowice - Informator, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 10.