Ulica Dyrekcyjna w Katowicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Dyrekcyjna
Śródmieście
Ilustracja
ulica Dyrekcyjna w latach międzywojennych
Państwo  Polska
Miejscowość Katowice
Długość 184 m[1]
Przebieg
Ikona deptak poczatek T.svg 0 m Znak A-21.svg ul. Warszawska
Ikona deptak deptak.svg 100 m ul. Staromiejska
Ikona deptak koniec T.svg 184 m ul. Dworcowa
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
ulica Dyrekcyjna
ulica Dyrekcyjna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Dyrekcyjna
ulica Dyrekcyjna
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
ulica Dyrekcyjna
ulica Dyrekcyjna
Ziemia50°15′31,6″N 19°01′23,7″E/50,258771 19,023246

Ulica Dyrekcyjna w Katowicach (do 1922[2] Direktionstraße[3], po wojnie Ignacego Daszyńskiego, 1980−1990 Wojciecha Korfantego) − jeden z najbardziej znanych deptaków w katowickiej dzielnicy Śródmieście (obok ul. Staromiejskiej i ul. Stawowej). Nazwa ulicy pochodzi od Dyrekcji Okręgu Kolei Królewskich, która miała tu swoją siedzibę od 1895.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Rozpoczyna swój bieg obok Hotelu Monopol i starego dworca kolejowego − skrzyżowanie z ul. Dworcową. Następnie krzyżuje się z ul. Staromiejską (również deptak), kończy bieg przy skrzyżowaniu z ulicą Warszawską, niedaleko Teatru Śląskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Skrzyżowanie ul. Dyrekcyjnej i ul. Warszawskiej na pocztówce z pocz. XX w.
ul. Dyrekcyjna (widok od strony ul. Dworcowej)
Herb Katowic na kamienicy przy ul. Dyrekcyjnej 10 (zbud. w 1906 według projektu Ignatza Grünfelda)
Wlot w ul. Dyrekcyjną obok Hotelu Monopol (widok z ul. Dworcowej)

Ulica do 1922 i w latach 1939−1945 nosiła nazwę Direktionstraße, w dwudziestoleciu międzywojennym Dyrekcyjna, od 11 października 1946 Ignacego Daszyńskiego, od 1980 Wojciecha Korfantego[4]. Uchwałą Rady Miasta Katowice z 8 października 1990 przywrócono nazwę Dyrekcyjna[5]. W1935 pod numerem 2 istniała drukarnia "Barbara" Haliny Czaplickiej (zlikwidowano ją w 1942). W latach międzywojennych pod numerem 1 mieściły się Wydziały Cywilne Sądu Okręgowego[6], pod numerem 4 − Szwajcer i Ska, oferująca wyroby czekoladowe, pod numerem 3 − biuro sprzedaży Fabryki Chemicznej Erich A. Kollontay[5], pod numerem 7 − sklep Wedla[7].

W sierpniu 1931 w "Miesięczniku Literackim" ukazał się reportaż pod tytułem Z Górnego Śląska, w którego fragmencie została opisana ulica Dyrekcyjna[8]:

Quote-alpha.png
Krótka i szeroka ulica − Dyrekcyjna, prowadząca od dworca na aleję Piłsudskiego, niby grobla dla wybranych, znaczonych klejnotem dolarowego szlachectwa. Ta grobla spręża się w jakiś most zwodzony, ujęty w złocone ramy kosztownych magazynów i wielkokawiarnianych jazzów, zalany jaskrawym światłem kinkietów, powolny setkom uprzywilejowanych, tratujących tę drogę, nawet środkiem jezdni, oporny dla fali pracy, omijającej − z dworca i na dworzec − szerokim łukiem bocznic promenadę. Śród nocy i chłodu widna, roztańczona i rozbawiona ulica−grobla pęcznieje użyciem i beztroską.

We wrześniu 1931 miesięcznik został przez władze zamknięty.

Zabytki i instytucje[edytuj | edytuj kod]

Przy ulicy Dyrekcyjnej znajdują się następujące historyczne obiekty[9]:

  • Kamienica mieszkalna (ul. Dyrekcyjna 1)[10].
  • Zabytkowa kamienica (nr rej.: 1526/93 z 30 kwietnia 1993) kompleksu Hotelu Monopol, wzniesiona około 1900 (ul. Dyrekcyjna 2)[11]. W latach międzywojennych w budynku swoją siedzibę miała kolektura W. Kaftal i Ska[5].
  • Kamienica mieszkalno-handlowa (ul. Dyrekcyjna 3)[10]; wzniesiona w 1905 według projektu powstałego w firmie budowlanej Ignatza Grünfelda, w stylu secesyjnym. Wybudowano ją na planie litery "U", zintegrowana została z tylną oficyną (razem tworzą czworobok zabudowy). Zwartą bryłę nakryto dachem dwuspadowym oraz zwieńczono szczytem ozdobnym usytuowanym na osi. Osie skrajne na ostatniej kondygnacji cofnięto w stosunku do lica budowli. W latach międzywojennych w budynku swoją siedzibę miała restauracja Urbach (później pod nazwą Rachela)[5].
  • Kamienica mieszkalna (ul. Dyrekcyjna 4)[10].
  • Narożna kamienica mieszkalna (ul. Dyrekcyjna 6, ul. Staromiejska 9)[10].
  • Zabytkowa kamienica (ul. Dyrekcyjna 9)[10], wzniesiona według projektu Ignatza Grünfelda. Przed 1913 w budynku istniał Kattowitzer Bank verein Gesellschaft, od 1925 do 1926 − bank francusko-polski (Banque Franco-Polonaise[12]) i Bank Udziałowy[5] oraz konsulat Francji[13].
  • Zabytkowa kamienica mieszkalna (ul. Dyrekcyjna 10, nr rej.: A/1566/94 z 30 grudnia 1994[14]), wzniesiona w 1906 prawdopodobnie według projektu budowniczego Ignatza Grünfelda, w stylu modernizmu z elementami secesji; została nadbudowana w latach 1935−1939[11] (jej właścicielem był kupiec Leopold Altmann). Wybudowano ją w stylu modernizmu z elementami secesji na nieregularnym planie zbliżonym do prostokąta. Bryła jest prosta urozmaicona narożnym wykuszem. Parter elewacji frontowej przebudowano i oblicowano piaskowcem. W latach międzywojennych w budynku swoją siedzibę posiadało towarzystwo "Katowicki Handel Żelaza"[5] i sklep z konfekcją męską Friemla[7].
  • Budynek Hotelu Monopol przy ul. Dworcowej 5, na rogu z ul. Dyrekcyjną (na jego miejscu istniał pierwszy budynek przy tej ulicy − willa Abrahama Ariana).
  • Budynek dawnej administracji kolei (ul. Dworcowa 3, róg z ul. Dyrekcyjną), wzniesiony w latach siedemdziesiątych XIX wieku w stylu późnego klasycyzmu, przebudowany w 1894[10].

Siedziby przy tej ulicy mają także Galeria Architektury SARP, Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna oraz "Klub Archibar".

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Urząd Miasta Katowice: Plan zimowego utrzymania dróg na sezon 2009/2010 (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-21].
  2. J. Lipońska-Sajdak, Katowice wczoraj. Kattowiz gestern, Gliwice 1995, s. 5.
  3. Alle Straßen bzw. Straßennamen von Kattowitz Deutsch – Polnisch (niem.). www.grytzka-genealogie.de. [dostęp 2011-08-21].
  4. Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 383. ISBN 83-85831-35-5.
  5. a b c d e f Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 74. ISBN 83-913341-0-4.
  6. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 69. ISBN 978-83-7729-021-7.
  7. a b Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 84. ISBN 978-83-7729-021-7.
  8. Wojciech Janota: Katowice w literaturze polskiej. Katowice: Biblioteka Śląska, Śląskie Towarzystwo Miłośników Książki i Grafiki, 2008, s. 15. ISBN 978-83-923385-2-9.
  9. Barbara Klajmon: Katowicka kamienica mieszczańska 1840−1918, wyd. I, Katowice 1997.
  10. a b c d e f Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-21].
  11. a b Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-08-21].
  12. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 51. ISBN 978-83-7729-021-7.
  13. Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 75. ISBN 83-913341-0-4.
  14. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30. [dostęp 2011-08-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • E. Wieczorek; Spacery po Katowicach, Urząd Miasta Katowice: Wydział Promocji i Współpracy z Zagranicą, Katowice Grudzień 2003, ​ISBN 83-918152-5-0​.
  • Katowice – Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 16.
  • K. Szaraniec, L. Szaraniec, K. Szarowski, Katowice i Górnośląski Okręg Przemysłowy, Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Katowice 1980, ss. 29, 55.
  • Katowice – Plan miasta, wyd. Demart SA, Warszawa 2009/2010.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]