Włodzimierz Mozołowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Włodzimierz Mozołowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 28 maja 1895
Sanok
Data i miejsce śmierci 6 maja 1975
Gdańsk
Zawód, zajęcie biochemik
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor zwyczajny
Edukacja Państwowe Gimnazjum Męskie w Sanoku
Uczelnia Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie
Wydział Lekarski
Pracodawca Akademia Medyczna w Gdańsku
Rodzice Józef, Antonina
Małżeństwo Jadwiga, z d. Koehler
Dzieci Jan
Krewni i powinowaci Janina, Stefan, Stanisław (rodzeństwo), Bolesław (kuzyn), Andrzej (bratanek)
Włodzimierz Mozołowski
Ilustracja
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 28 maja 1895
Sanok
Data i miejsce śmierci 6 czerwca 1975
Gdańsk
Przebieg służby
Lata służby 1914–1921
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier,
Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie,
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 1 Pułk Piechoty,
5 Pułk Piechoty Legionów
Stanowiska dowódca Kompanii Przybocznej Naczelnego Wodza,
ordynator Oddziału Chorób Nowotworowych,
komendant Szpitala Wojennego Polskiego nr 504 w Tarnopolu
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-ukraińska (obrona Lwowa),
wojna polsko-bolszewicka (walki o Wilno, zajęcie Wilna),
II wojna światowa
Późniejsza praca profesor akademicki
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (nadany dwukrotnie) Warszawski Krzyż Powstańczy Medal 10-lecia Polski Ludowej
grób prof. Włodzimierza Mozołowskiego na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku

Włodzimierz Antoni Witold Mozołowski (ur. 8 maja 1895 w Sanoku, zm. 6 maja 1975 w Gdańsku) – polski doktor wszech nauk lekarskich, biochemik, profesor zwyczajny chemii fizjologicznej, chemii lekarskiej, patologii ogólnej, doktor honoris causa. Kapitan rezerwy piechoty Wojska Polskiego, uczestnik czterech wojen, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Włodzimierz Antoni Witold Mozołowski urodził się 8 maja 1895 w Sanoku[1][2][3]. Od dzieciństwa był wyznania greckokatolickiego[1]. Był wnukiem dr. Józefa Wienkowskiego (lekarz w Sanoku od 1870[4], zm. 1894[5]), synem Józefa (1858–1904, geodeta[6], c.k. prowadzący księgi gruntowe w sądzie w Sanoku[7][8], właściciel hotelu przy ulicy Jagiellońskiej w Sanoku[9]) i Antoniny z domu Fijałek (1872–1900)[10][3]. Miał rodzeństwo: Janinę Marię (ur. 1891, nauczycielka[11], zamężna z Henrykiem Grotowskim, urzędnikiem magistratu miasta Lwowa[12][13]), Aldonę (studiowała medycynę[14], po mężu Jakubowska, żona syna właściciela Bóbrki[15]), Stefana (1892–1940) i Stanisława (1894–1900, zmarł w dzieciństwie, miesiąc po matce). Rodzice zmarli, gdy był dzieckiem (matka 11 czerwca 1900, ojciec 11 września 1904), po czym wychowanie osieroconej trójki rodzeństwa przejął stryj Wiktor (ojciec Bolesława), zamieszkujący w Sanoku przy ul. Kolejowej 384[1], a wsparcia udzielał także brat matki, ks. prof. Jan Nepomucen Fijałek.

W 1913 zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Jan Ciałowicz, Jan Kuźnar, Franciszek Prochaska, Klemens Remer, Michał Terlecki – wszyscy także późniejsi oficerowie Wojska Polskiego)[2][16][3][17]. W czasie nauki szkolnej wraz z bratem Stefanem należał do Organizacji „Promień” (założył ją Kazimierz Świtalski, innymi aktywnymi działaczami byli Samuel Herzig, Ludwik Jus)[18], w roku szkolnym 1912/1913 był przewodniczącym Czytelni[19], a w jej ramach współtworzył „Kółko przyrodników”, w którym był sekretarzem (prezesem był Aleksander Ślączka, a wiceprezesem Kazimierz Piech)[20]. Był jednym z pierwszych członków ruchu skautowego w Sanoku, został członkiem tajnego „oddziału ćwiczebnego” im. Hetmana Stanisława Żółkiewskiego, założonego w listopadzie 1909 przez działaczy Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”, od 1911 działający jako jawna Drużyna Skautowa im. hetmana Stanisława Żółkiewskiego – Ex ossibus ultor[21][22] (innymi harcerzami byli wówczas m.in. Jan Bratro, Władysław Brzozowski, Tadeusz Piech, Tadeusz i Klemens Remerowie, Władysław Zaleski)[23]. Od 1913 był członkiem Związku Strzeleckiego[3].

W 1913 rozpoczął studia medyczne[2] na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie, przerwane przez wybuch I wojny światowej. Po pierwszym roku studiów wstąpił do Legionów Polskich. Służył w 1 pułku piechoty w ramach III Brygady do czasu kryzysu przesięgowego w 1917[3][24]. Od 1917 do 1918 służył w szeregach c. i k. armii na froncie włoskim[3]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego. W listopadzie 1918 brał udział podczas obrony Lwowa trwającej wojny polsko-ukraińskiej. Od 1919 do 1921 pełnił stanowisko dowódcy Kompanii Przybocznej Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego[3]. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, w tym w walkach o Wilno[3]. Decyzją dowództwa grupy gen. Edwarda Śmigłego-Rydza otrzymał prawo noszenia Odznaki Wilno. Został awansowany do stopnia kapitana rezerwy piechoty ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[25][26][3]. W 1923, 1924 był oficerem rezerwowym 5 pułku piechoty Legionów w garnizonie Wilno[27][28]. W 1934 jako kapitan rezerwy był w kadrze zapasowej 9 Szpitala Okręgowego w Brześciu i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto[29]. Działał w Kole Lekarzy Legionistów, był przewodniczącym sekcji pozastołecznej we Lwowie, w lipcu 1935 został wybrany członkiem zarządu głównego[30].

Studia medyczne w Zakładzie Chemii Lekarskiej pod kierunkiem Jakuba Parnasa[31] ukończył w 1922, uzyskując tytuł doktora wszech nauk lekarskich na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie[3]. Od tego czasu był pracownikiem Zakładu Chemii Lekarskiej na tej uczelni, jako demonstrator, młodszy asystent, starszy asystent, adiunkt[32][3]. Kształcił się także na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UJK oraz uzupełniająco na uniwersytecie we Frankfurcie i w Mannheim[3]. W 1929 uzyskał docenturę w zakresie chemii fizjologicznej uzyskując veniam legendi z chemii fizjologicznej, a w 1933 habilitował się. 26 września 1934 prezydent RP Ignacy Mościcki mianował go profesorem nadzwyczajnym chemii fizjologicznej i patologii ogólnej Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie[3]. 26 sierpnia 1935 został profesorem zwyczajnym chemii fizjologicznej na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie[3]. Jednocześnie był kierownikiem Zakładu Chemii Fizjologicznej na tej uczelni i pozostawał nim do 1939[3]. Na uczelni był wyznaczony kuratorem organizacji (samopomocy) żydowskiej[33]. 29 kwietnia 1934 został wybrany członkiem zarządu Związku Lekarzy Państwa Polskiego[34]. Do końca istnienia II RP był członkiem Polskiego Towarzystwa Chemicznego, Lwowskiego Towarzystwa Naukowego[3]. Do 1939 opublikował 37 większych prac naukowych w języku polskim i niemieckim na łamach czasopism „Przegląd Chirurgiczny”, „Przegląd Sportowo-Lekarski”, „Wiadomości Lekarskie”, „Praktyka Lekarska”, „Biochemische Zeitschrift”, „Zentralblatt für Chirurgie”, „Klinische Wochenschrift[3]. Pełnił funkcję prezesa zarządu Okręgu VI Związku Strzeleckiego we Lwowie[35][3].

Po wybuchu II wojny światowej był zaangażowany w ruchu oporu i tajnym nauczaniu w sferze uniwersyteckiej[36]. Pracował w laboratorium szpitala dziecięcego. Brał udział w powstaniu warszawskim[37]. Po zakończeniu wojny, w wyniku przymusowej „repatriacji” trafił z Wilna do Gdańska, gdzie od 1945 wraz z innymi profesorami współorganizował Zakład Chemii Lekarskiej w Akademii Lekarskiej w Gdańsku. 11 listopada 1945 przeprowadził pierwszy wykład dla studentów medycyny w Gdańsku[38]. 7 grudnia 1946 prezydent Krajowej Rady Narodowej wydał nadanie mu tytułu profesora zwyczajnego chemii lekarskiej na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Gdańsku. Ten urząd sprawował do 1950. Następnie w latach 1950–1960 był profesorem chemii fizjologicznej, w tym kierownikiem Katedry Chemii Fizjologicznej. W latach 1959–1962 był profesorem biochemii patologicznej Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, w tym od 1 października 1959 do 31 stycznia 1962 kierował Zakładem Chemii Biologicznej[39]. W 1965 przeszedł na emeryturę. W 1972 otrzymał doctor honoris causa Akademii Medycznej w Gdańsku[40]. Uchodzi za twórcę gdańskiej szkoły biochemicznej po II wojnie światowej[41].

Prowadził prace nad metabolizmem związków fosforowych mięśni, mechanizmem detoksykacji ustrojowej, białkami i związkami azotowymi krwi[42]. Po wojnie należał do towarzystw naukowych, m.in. zorganizował Gdańskie Towarzystwo Lekarskie i w 1965 został pierwszym honorowym członkiem Polskiego Towarzystwa Biochemicznego[43]. Działał w strukturach Polskiej Akademii Umiejętności (1948), Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1951). Został także honorowym członkiem Polskiego Towarzystwa Lekarskiego.

W latach 1954–1968 był redaktorem pierwszego polskiego pisma w dziedzinie biochemii pod nazwą Acta Biochimica Polonica. Publikował w zakresie dziedziny swojego pola naukowego, w tym prace naukowe i badawcze oraz skrypty i podręczniki do chemii lekarskiej, a także artykuły z zakresu historii medycyny. Jego publikacje ukazywały się w czasopismach naukowych polskich, francuskich, niemieckich. Wykłady przez niego prowadzone cieszyły się dużym uznaniem, nie tylko wśród studentów uczelni[44]. Jego powiedzeniem było: „Dobry nauczyciel to taki, który ma uczniów lepszych od siebie”[45]. W 1958 był przypisany do adresu ul. Józefa Hoene-Wrońskiego 12 w Gdańsku[46].

Jego żoną 27 lutego 1919 została Jadwiga z domu Koehler[3] (córka księgarza Stanisław Koehlera, po ojcu prowadząca księgarnię we Lwowie[47], działaczka społeczna, przed 1939 zastępca radnego Rady Miasta Lwowa[48]). Bliskie kontakty z urzędnikami Belwederu, w tym pochodzącym z Sanoka Kazimierzem Świtalskim i samym Marszałkiem, znalazły odzwierciedlenie w fakcie, że ojcem chrzestnym ich syna, Jana Józefa Zygmunta (ur. 9 grudnia 1919, późniejszy oficer, lotnik RAF, biorący udział w bitwie o Anglię 1940[49], zm. 22 listopada 1979[50]), został Józef Piłsudski, a podczas uroczystości chrztu św. 9 lipca 1920 w parafii Matki Boskiej Częstochowskiej uczestniczył także Bolesław Wieniawa-Długoszowski[51].

Włodzimierz Mozołowski zmarł 6 maja 1975 na dwa dni przed swoimi 80. urodzinami i został pochowany na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku 10 maja 1975 (rejon IX, kwatera profesorów, rząd 5, grób 22/23)[52][53].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Istota cukru krwi (1924)
  • Istota antypepsyny surowiczej (1925-1928)
  • Powstanie amoniaku krwi i mięśni (1927-1934)
  • Sprzężone związki kwasu glikuronowego (1937-1938)
  • Ćwiczenia z chemii nieorganicznej

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • W 1995 wydano książkę Włodzimierz Mozołowski, 1895-1975 w 100-lecie urodzin[59]. Od 1997 Polskie Towarzystwo Biochemiczne przyznaje Nagrodę im. Włodzimierza Mozołowskiego jako wyróżnienie młodych biochemików[60].
  • W obecnym Collegium Biomedicum w Gdańskim Uniwersytecie Medycznym utworzono salę im. prof. Włodzimierza Mozołowskiego[61].
  • W 1987 Gdański Oddział Polskiego Towarzystwa Biochemicznego i Gdańskie Towarzyst­wo Naukowe zapoczątkowały organizowanie w niej corocznego uroczystego wykładu imienia prof. Włodzimierza Mozołowskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1906/1907 (zespół 7, sygn. 42). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 266, 632.
  2. a b c XXXII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1912/13. Sanok: Fundusz Naukowy, 1913, s. 58.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 508.
  4. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku. zozsanok.pl. s. 29. [dostęp 2015-06-25].
  5. Księga zgonów Parafii Greckokatolickiej w Sanoku 1855-1909. s. 71 (poz. 2).
  6. Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Stefan Mozołowski. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2017-05-08].
  7. Kronika. Zmarli. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 211 z 15 września 1904. 
  8. Kronika. Nekrologia. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 38 z 18 września 1904. 
  9. Paweł Kosina: Helena Kosinówna. Rodzina i sanoccy przyjaciele. Sanok: Stowarzyszenie Przyjaciół Heleny Kosiny w Sanoku, 2006, s. 53. ISBN 83-92421-0-0.
  10. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 16.
  11. Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 317 (poz. 79).
  12. Księga małżeństw (1912–1924). Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. s. 4 (poz. 47).
  13. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1914. Lwów: 1914, s. 485.
  14. Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 317 (poz. 80).
  15. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 16-17, 23, 227. ISBN 83-909787-0-9.
  16. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 27 z 1 lipca 1913. 
  17. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2016-03-15].
  18. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 17, 23, 63. ISBN 83-909787-0-9.
  19. Józef Stachowicz: Gimnazjum Męskie w latach 1880–1958. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 49.
  20. Roman Ślączka: „Kółko przyrodników” przy Czytelni Gimnazjalnej w Sanoku w latach 1909/1913. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 204.
  21. Alojzy Zielecki. Polski ruch niepodległościowy w Sanoku i regionie na tle wydarzeń krajowych przełomu XIX i XX wieku. „Rocznik Sanocki”. IX, s. 199-200, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  22. Alojzy Zielecki, Rozwój ruchu niepodległościowego, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 474.
  23. Działalność sportowa Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. sokolsanok.pl. [dostęp 17 listopada 2014].
  24. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 18.
  25. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 478.
  26. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 418.
  27. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 138.
  28. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 134.
  29. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 215, 793.
  30. Koło lekarzy-legjonistów. „Kurier Warszawski”. 190, s. 10, 14 lipca 1935. 
  31. Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk. Historia (pol.). ibb.waw.pl. [dostęp 2013-07-30].
  32. Skład Uniwersytetu w roku akademickim 1927/1928. Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie. Lwów: 1927/1928, s. 40.
  33. Po plebiscycie akademików w Wilnie. Zamknięcie czasowe Uniwersytetu S. B.. „Warszawski Dziennik Narodowy”. 14B, s. 1, 14 stycznia 1937. 
  34. Walne zebranie Związku lekarzy. „Kurier Warszawski”. 118, s. 7, 1 maja 1934. 
  35. Włodzimierz Mozołowski. Przedwojenny i obecny Związek Strzelecki. „Jednodniówka A. O. Z. S.”, s. 22, 19 marca 1932. Akademicki Oddział Związku Strzeleckiego. 
  36. Wileńskie korzenie Collegium Medicum (II) (pol.). glos.umk.pl. [dostęp 2013-07-30].
  37. Nasi wybitni. Prof. Włodzimierz Mozołowski (pol.). g2zofia.prox.pl. [dostęp 2013-07-30].
  38. Leon Birn i Mariusz M. Żydowo, Pierwszy wykład dla studentów medycyny w Gdańsku w języku polskim wygłoszony 11 listopada 1945 roku, Gazeta AMG 3/2006, s. 12-14. wersja cyfrowa
  39. Katedra i Zakład Biochemii Farmaceutycznej. Trochę historii (pol.). biochemiafarmaceutyczna.gumed.edu.pl. [dostęp 2013-07-30].
  40. HONORIS CAUSA Doctors (ang.). mug.edu.pl. [dostęp 2013-07-30].
  41. Romuald Pruszyński, Golgota Wschodu, Gazeta AMG 11/2010, s. 37 wersja cyfrowa
  42. Mozołowski Włodzimierz Antoni Witold, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2013-07-30].
  43. Członkowie Honorowi. ptbioch.edu.pl. [dostęp 2017-01-14].
  44. Złoty jubileusz pierwszego rocznika studentów medycyny w Gdańsku (pol.). old.amg.gda.pl. [dostęp 2013-07-30].
  45. Przemówienie prof. Czesława Stoby (pol.). ptchd.pl. [dostęp 2013-07-30].
  46. Zofia Bandurka: Wykaz imienny zaproszonych i obecnych na Zjeździe – przygotowała mgr Zofia Bandurkówna. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 136 oraz Errata.
  47. Andrzej Skrzypczak: Z dziejów księgarstwa lwowskiego. Ulica Batorego. lwow.com.pl. [dostęp 2016-12-12].
  48. Oficjalne wyniki wyborów do Rady Miejskiej we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 130 z 31 maja 1934. 
  49. Jan Józef Zygmunt Mozołowski. listakrzystka.pl. [dostęp 2015-08-17].
  50. Jan Mozołowski. cmentarze-gdanskie.pl. [dostęp 2018-01-04].
  51. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 23-24.
  52. Włodzimierz Mozołowski. Nekrologi. „Dziennik Bałtycki”. Nr 105, s. 2, 8 maja 1975. 
  53. Włodzimierz Mozołowski. cmentarze-gdanskie.pl. [dostęp 2018-01-04].
  54. Dekrety Wodza Naczelnego. Odznaczenia. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 1722, Nr 43 z 27 grudnia 1912. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  55. M.P. z 1931 r. nr 296, poz. 391 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  56. M.P. z 1956 r. nr 39, poz. 490 „za zasługi położone w pracy nad organizacją i rozwojem Akademii Medycznej w Gdańsku”.
  57. M.P. z 1932 r. nr 65, poz. 85 „za zasługi na polu wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego”.
  58. M.P. z 1954 r. nr 103, poz. 1311 „za zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej w dziedzinie medycyny”.
  59. Włodzimierz Mozołowski 1895-1975 w 100-lecie urodzin (ang.). worldcat.org. [dostęp 2013-07-30].
  60. Nagroda im. Włodzimierza Mozołowskiego (pol.). ptbioch.edu.pl. [dostęp 2013-07-30].
  61. GUMed otwiera drzwi (pol.). gumed.edu.pl, 2013-03-08. [dostęp 2013-07-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]