Stefan Mozołowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stefan Mozołowski
Ilustracja
pułkownik lekarz pułkownik lekarz
Data i miejsce urodzenia 19 lutego 1892
Sanok
Data i miejsce śmierci wiosna 1940
Charków
Przebieg służby
Lata służby 1918-1940
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie,
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 1 Pułk Piechoty,
1 Batalion Sanitarny,
Szkoła Podchorążych Sanitarnych,
Centrum Wyszkolenia Sanitarnego
Stanowiska ordynator,
kierownik naukowy,
komendant szpitala
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa (kampania wrześniowa)
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941) Srebrny Krzyż Zasługi
Stefan Mozołowski
Zawód lekarz
Narodowość  Polska
Tytuł naukowy doktor nauk medycznych
Edukacja C. K. Gimnazjum Męskie w Sanoku
Alma Mater Uniwersytet Lwowski
Rodzice Józef, Antonina
Małżeństwo Jadwiga
Dzieci Anna, Andrzej
Krewni i powinowaci Janina, Włodzimierz, Stanisław (rodzeństwo)
Stefan Mozołowski w mundurze oficera Legionów Polskich
Kamień przy Dębie Pamięci honorującym Stefana Mozołowskiego w Sanoku

Stefan Andrzej Mozołowski (ur. 19 lutego 1892 w Sanoku, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – polski lekarz neurolog, doktor nauk medycznych, pułkownik lekarz Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Stefan Andrzej Mozołowski urodził się 19 lutego 1892 w Sanoku jako syn Józefa (1858–1904, c.k. prowadzący księgi gruntowe w Sanoku[1][2], właściciel hotelu przy ulicy Jagiellońskiej w Sanoku[3]) i Antoniny z domu Fijałek (1872–1900)[4]. Jego dziadek dr Józef Wienkowski był lekarzem w sanockim szpitalu od 1870[5]. Ojciec był geodetą, prowadził księgi gruntowe. Miał rodzeństwo: Janinę (ur. 1891, po mężu Grotowska), (1895–1975), Aldonę (po mężu Jakubowska, żona syna właściciela Bóbrki[6]), Włodzimierz (1895–1975) i Stanisława (1894–1900, zmarł w dzieciństwie, miesiąc po matce). Rodzice zmarli, gdy był dzieckiem (matka 11 czerwca 1900, ojciec 11 września 1904), po czym wychowanie osieroconej trójki rodzeństwa przejął stryj Wiktor, a wsparcia udzielał także brat matki, ks. prof. Jan Nepomucen Fijałek. W latach 1902–1910 Stefan Mozołowski uczył się w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku, w którym w 1910 ukończył 8. klasę z wynikiem chlubnym i zdał egzamin dojrzałości z odznaczeniem (w jego klasie byli m.in. Józef Hukiewicz, Bronisław Prugar-Ketling, Władysław Kubala, Antoni Nahurski, a także brat stryjeczny Zdzisław Mozołowski)[7][8][9][10][11]. W czasie szkolnym wraz z bratem, Włodzimierzem należał do Organizacji „Promień” (założył ją Kazimierz Świtalski, innymi aktywnymi działaczami był Samuel Herzig, Ludwik Jus)[12]. Był harcerzem[13]. W tym okresie był wyznania greckokatolickiego[9]. W okresie gimnazjalnym był związany z obozem tzw. „Promieniowców”, związanych ideowo z socjalistycznym i ugrupowaniem PPS, zaś sanockie środowisko orientacji skupiało się wokół jego rodziny[14]. W 1910 rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie.

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich. Służył w 1 pułku piechoty w ramach I Brygady. Pełnił funkcję chorążego oddziału sanitarnego III Brygady Legionów. 9 sierpnia 1915 został awansowany na chorążego, a 1 grudnia 1916 na podporucznika sanitarnego[15].

1 września 1917 uzyskał tytuł doktora na Uniwersytecie we Lwowie[16]. Otrzymał dyplom lekarza w specjalności neurologia. Po studiach był zatrudniony w Klinice Chirurgicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, a potem od 1917 do końca 1918 pracował na stanowisku asystenta-neurologa na Oddziale Neurologii w Szpitalu Powszechnym we Lwowie.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego. W 1919 przeniósł się do Warszawy, gdzie od 1919 pracował jako asystent na oddziale neurologicznym Szpitala Szkolnego Ujazdowskiego. Uczestniczył w wojnie z bolszewikami. Po zakończeniu działań wojennych pracował jako starszy lekarz Szkoły Podchorążych w Warszawie (1923[17], 1924[18]). 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów sanitarnych[19][20][21]. W 1923, 1924 pozostawał oficerem nadetatowym 1 batalionu sanitarnego[22][23]. W latach 30. był w kadrze oficerskiej Szkoły Podchorążych Sanitarnych[24][25]. Został awansowany do stopnia podpułkownika lekarza ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930[26]. W 1932 był w kadrze oficerskiej Centrum Wyszkolenia Sanitarnego[27].

W 1931 został wybrany członkiem Izby Lekarskiej Warszawsko-Białostockiej na trzechletnią kadencję 1932–1934[28]. Na przełomie lat 20./30. był członkiem zarządu i sekretarzem Naczelnej Izby Lekarskiej[29][30]. W latach 30. był wiceprezesem Zrzeszenia Lekarzy Kasy Chorych[31]. Był współzałożycielem w 1933 i działaczem Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, którego był sekretarzem i prezesem[32][33]. Przeprowadził ankietę dotyczącą potrzeb neurologii polskiej, której wyniki przedstawił 5 czerwca 1937 podczas I Zjazdu Neurologów Polskich we Lwowie. Aktywnie uczestniczył w pracy wojskowych komisji poborowych dokładając wyższy poziom obiektywnej kwalifikacji przyszłych rekrutów. Prowadził Biuro Propagandy Medycyny Polskiej zagranicą.

12 kwietnia 1935, po usunięciu płk. lek. dr. Marcina Woyczyńskiego, został mianowany przybocznym lekarzem Józefa Piłsudskiego. W tym czasie, podczas śmiertelnej choroby marszałka był w składzie stałej komisji lekarskiej czuwającej nad jego zdrowiem (byli w niej także gen. dr Stanisław Rouppert jako kierownik oraz mjr dr Henryk Cianciara i mjr dr Felicjan Tukanowicz)[34]. Był przy Piłsudskim w chwili jego śmierci 12 maja 1935[35][36] oraz sporządził akt zgonu Marszałka, a następnie pełnił asystę podczas transportu jego mózgu do Wilna[37]. Prowadził badania nad mózgiem człowieka wraz z niemieckim lekarzem Ottonem Vogtem z Uniwersytetu Berlińskiego[38]. 19 marca 1937 awansowany do stopnia pułkownika w korpusie oficerów zdrowia, grupa lekarzy. W 1939 roku był kierownikiem naukowym Oddziału Nerwowego Szpitala Szkolnego Centrum Wyszkolenia Sanitarnego w Warszawie.

Po wybuchu II wojny światowej w czasie kampanii wrześniowej 1939 był komendantem Szpitala Wojennego nr 504 w Tarnopolu (w tej funkcji pozostawał jeszcze pod koniec września[39]). Po agresji ZSRR na Polskę dokonanej 17 września 1939 został aresztowany przez Sowietów w Tarnopolu. Był przetrzymywany w obozie w Starobielsku[40]. Stamtąd wysłał dwa listy do siostry Janiny Grotowskiej z 27 listopada 1939 i 31 stycznia 1940[41]. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie i pogrzebany w Piatichatkach. Od 17 czerwca 2000 spoczywa na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie.

Stefan Mozołowski był żonaty z Jadwigą, lekarzem medycyny, specjalistą chorób wenerycznych (zm. 1986). Mieli córkę Annę (ur. 1925, po mężu Zaniewska i syna Andrzeja (1925-1997, żołnierz, dziennikarz, pisarz)[42][43][44]. Zamieszkiwali w warszawskiej kamienicy przy ulicy Aleja Szucha 16.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

W latach 30. był redaktorem „Dziennika Urzędowego Izb Lekarskich”. Ponadto publikował w czasopismach-miesięcznikach fachowych „Lekarz Polski”, „Lekarz Wojskowy”, „Neurolog Polski”.

Odniesienia i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Osoba Stefana Mozołowskiego pojawiła się w publikacji pt. Piekło kobiet Tadeusza Boya-Żeleńskiego, według którego doktor określił proponowane przepisy karzące dokonywanie aborcji w Polsce jako bezsilne i szkodliwe[46].

Podczas „Jubileuszowego Zjazdu Koleżeńskiego b. Wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej Matury” 21 czerwca 1958 jego nazwisko zostało wymienione w apelu poległych w obronie Ojczyzny w latach 1939-1945[47] oraz na ustanowionej w budynku gimnazjum tablicy pamiątkowej poświęconej poległym i pomordowanym absolwentom gimnazjum[48].

Stefan Mozołowski został upamiętniony inskrypcją symboliczną na grobowcu na Cmentarzu Stare Powązki w Warszawie, gdzie zostali pochowani jego żona Jadwiga (zm. 1986), syn Andrzeja (1925-1997) oraz Julia Świtalska (zm. 1986, pierwsza żona Kazimierza Świtalskiego[49].

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie do stopnia generała brygady[50]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości "Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów".

Stefan Mozołowski został upamiętniony przez Dęby Pamięci zasadzone 18 kwietnia 2009 na Cmentarzu Centralnym w Sanoku (zasadzenia dokonał Edward Zając)[51][52][53][54] oraz 25 kwietnia 2010 w Starych Babicach[55].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kronika. Zmarli. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 211 z 15 września 1904. 
  2. Kronika. Nekrologia. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 38 z 18 września 1904. 
  3. Paweł Kosina: Helena Kosinówna. Rodzina i sanoccy przyjaciele. Sanok: Stowarzyszenie Przyjaciół Heleny Kosiny w Sanoku, 2006, s. 53. ISBN 83-924210-0-0.
  4. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 16.
  5. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku. zozsanok.pl. s. 29. [dostęp 2015-06-25].
  6. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 16-17, 23, 227. ISBN 83-909787-0-9.
  7. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 11 z 10 lipca 1910. 
  8. XXIX. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1909/10. Sanok: Fundusz Naukowy, 1910, s. 67.
  9. a b Promieniowcy i Tekowcy w Sanoku (1905–1907). W: Franciszek Bielak: Z odległości lat. Wspomnienia i sylwetki. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979, s. 68. ISBN 83-08-00193-9.
  10. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2016-03-21].
  11. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 17.
  12. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 17, 23, 63. ISBN 83-909787-0-9.
  13. Krystyna Chowaniec: Wypominki harcerskie. braterstwo.zhp.pl, 2009-11-15. [dostęp 2015-08-18].
  14. Promieniowcy i Tekowcy w Sanoku (1905–1907). W: Franciszek Bielak: Z odległości lat. Wspomnienia i sylwetki. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979, s. 69-70, 74. ISBN 83-08-00193-9.
  15. Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 56.
  16. Adam Bednarski: Rzut oka na pierwsze ćwierćwiecze istnienia Wydziału Lekarskiego Lwowskiego. 1920, s. 26.
  17. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1606.
  18. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1369.
  19. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1199.
  20. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1081.
  21. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 728.
  22. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1124.
  23. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1018.
  24. a b Szkoła podchorążych. „Kurier Warszawski”. 183, s. 3, 2 lipca 1925. 
  25. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 711.
  26. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 323.
  27. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 826.
  28. Izba lekarska warszawsko-białostocka. „Kurier Warszawski”. 325, s. 3, 27 listopada 1931. 
  29. Z naczelnej izby lekarskiej. „Kurier Warszawski”. 110, s. 4, 23 kwietnia 1929. 
  30. Tadeusz Boy-Żeleński: Piekło kobiet. Warszawa: 1930, s. 51.
  31. Zakończenie arbitrażu. „Kurier Warszawski”. 13, s. 22, 14 stycznia 1934. 
  32. Polskie Towarzystwo neurologiczne. „Kurier Warszawski”. 294, s. 4, 24 października 1933. 
  33. Człowiek na rozdrożu. „Kurier Warszawski”. 339, s. 9, 8 grudnia 1933. 
  34. Marszałek Piłsudski nie żyje. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 109 z 14 maja 1935. 
  35. Henryk Cepnik: Józef Piłsudski, twórca Niepodległego Państwa Polskiego. Zarys życia i działalności. Warszawa: Instytut Propagandy PaństwowoTwórczej, 1936, s. 219.
  36. Felicjan Sławoj Składkowski. Śmierć Komendanta. „W Służbie Penitencjarnej”. 2, s. 10, 12, 12 maja 1936. 
  37. Maria Magdalena Blombergowa. Uczeni polscy rozstrzelani w Katyniu, Charkowie i Twerze. „Analecta”, s. 51, R. 9 Z. 2 (18) / 2000. 
  38. Sanoczanie zamordowani w Katyniu (I), Tygodnik Sanocki, nr 11 (749) z 17 marca 2006, s. 10.
  39. Potwierdza to list wysłany przez Stefana Mozołowskiego w tym czasie do siostry Janiny.
  40. Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 330. ISBN 83-7001-294-9.
  41. Edward Zając. 55. rocznica mordu oficerów polskich w Katyniu, Charkowie i Miednoje. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 16 (180) z 21 kwietnia 1995. 
  42. Stanisław Podemski: Andrzej Mozołowski (1925-97). wyborcza.pl, 1998-08-27. [dostęp 2016-12-10].
  43. Stanisław Ilnicki. O braciach Mozołowskich. „Gazeta AMG”. 4, s. 42, 2016. 
  44. Alina Jasińska-Matuszewska: Alina Jasińska-Matuszewska. 1944.pl. [dostęp 2016-12-10].
  45. Przed zgonem Marszałka Józefa Piłsudskiego / Stefan Mozołowski. icm.edu.pl. [dostęp 28 lutego 2014].
  46. Tadeusz Boy-Żeleński: Piekło kobiet. Warszawa: 1930, s. 51, 122.
  47. Józef Stachowicz: Diariusz zjazdu. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 68.
  48. Zjazd w fotografii. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 231.
  49. Cmentarz Stare Powązki. Mozołowscy. cmentarze.um.warszawa.pl. [dostęp 2016-12-10].
  50. M.P. z 2007 r. Nr 85, poz. 885
  51. Uroczystości Dnia Katyńskiego w Sanoku (pol.). ko.rzeszow.pl. [dostęp 2013-07-25].
  52. Krystyna Chowaniec. Uroczystości dnia Katyńskiego w Sanoku. „Góra Przemienienia”, s. 4-13, Nr 17 (299) z 26 kwietnia 2009. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. 
  53. Marian Struś. Sanok nie zapomni. „Tygodnik Sanocki”, s. 1, 6, Nr 17 (911) z 24 kwietnia 2009. 
  54. Krystyna Chowaniec: Dęby Pamięci. Sanok: Komenda Hufca ZHP Ziemi Sanockiej im. ks. hm. Zdzisława Peszkowskiego, 2010, s. 47. ISBN 978-83-931109-3-3.
  55. Aleja Dębów Katyńskich (pol.). babice-stare.waw.pl. [dostęp 2013-07-25].
  56. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 9, s. 109, 19 marca 1934. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]