Werbkowice (gmina)

Werbkowice
	gmina wiejska
	; Urząd Gminy Werbkowice
Herb	Flaga
Państwo	Polska
Województwo	lubelskie
Powiat	hrubieszowski
TERC	0604082
Siedziba	Werbkowice
Wójt	Monika Podolak
Powierzchnia (31.12.2024)	187,2 km²
Populacja (31.12.2021); • liczba ludności	; 9011
• gęstość	51 os./km²
Urbanizacja	0%
Nr kierunkowy	84
Tablice rejestracyjne	LHR
	Adres urzędu:ul. Zamojska 1; 22-550 Werbkowice
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba sołectw	29
Liczba miejscowości	26
	Położenie na mapie województwa;
	50°45′06″N 23°46′57″E/50,751667 23,782500
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa
	Biuletyn Informacji Publicznej

Werbkowice – gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie zamojskim.

Siedziba urzędu gminy znajduje się Werbkowicach.

Według danych z 31 grudnia 2021 roku^[4] gminę zamieszkiwało 9011 osób.

Historia

Po III rozbiorze (1795) tereny obecnej gminy Werbkowice znalazły się w granicach monarchii habsburskiej, w tzw. Nowej Galicji^[5]. Po wojnach napoleońskich i utworzeniu Księstwa Warszawskiego (1807) Lubelszczyzna, w tym okolice Werbkowic, została włączona do tego nowego organizmu państwowego. Po kongresie wiedeńskim (1815) obszar ten wszedł w skład Królestwa Polskiego, podporządkowanego Imperium Rosyjskiemu. Dekrety z 1818 roku usankcjonowały istnienie gmin wiejskich jako podstawowych jednostek administracyjnych. Gminy obejmowały wsie liczące co najmniej 10 dymów (gospodarstw), a wójtami mogli być właściciele ziemscy lub ich zastępcy. W drugiej połowie XIX wieku wprowadzano dalsze reformy – w 1859 roku określono minimalną liczbę dymów (50) i utworzono rady gminne wybierane przez mieszkańców. W latach 1866–1867 wydano akt o podziale Królestwa Polskiego na gubernie, powiaty i gminy, co dało początek funkcjonowaniu gminy Werbkowice w strukturze powiatu hrubieszowskiego^[6].

Pod koniec XIX wieku gmina Werbkowice obejmowała 20 037 mórg i liczyła 6690 mieszkańców, z czego 5758 stanowili unici, 820 rzymscy katolicy, a 118 Żydzi. W jej skład wchodziły wsie i folwarki: Alojzów (folwark), Biała (osada), Dąbrowa (osada), Elżbiecin (folwark), Gozdów, Gołota (osada), Karcz, Hostynne, Kotorów, Leopoldów (folwark), Łotów, Łysa Góra (folwark), Majdan, Krynki, Malice, Podhorce, Podhoryszów (osada), Strzyżewice, Terebiń, Terebiniec, Teofilówka oraz Werbkowice^[7]. Sąsiednimi jednostkami były m.in. gminy Miętkie, Kotlice i Mołodiatycze.

Z „Pamiatnych Kniżek Guberni Lubelskiej” wynika, że w latach 1890–1912 funkcję wójta Werbkowic pełnili: Michał Panasiuk (1890 i 1892), Jan Godlewski (1893–1898), Antoni Hawryluk (1899–1907), Maksym Szczur (1908–1910) oraz Iwan Łuczuk (1911–1912)^[8].

W latach 1914–1918 obszar gminy znalazł się w strefie okupacji austro-węgierskiej. Gminy funkcjonowały nadal, lecz ich głównym zadaniem było wykonywanie zarządzeń władz okupacyjnych, zwłaszcza dotyczących kontyngentów. Po raz pierwszy akta prowadzono w języku polskim^[9]. W 1919 roku Werbkowice znalazły się w powiecie hrubieszowskim województwa lubelskiego^[10]. W latach 1919–1927 wójtem Werbkowic był Józef Gnasiuk, za którego kadencji wzniesiono nowy gmach urzędu gminy^[11]. Kolejnymi wójtami byli Józef Hołubik (1927–1931), Paweł Koźluk oraz ponownie Józef Gnasiuk. Od 1934 roku urząd ten sprawował Karol Suszyna, a po jego odwołaniu w 1936 roku funkcję objął Robert Krzaczek, który sprawował urząd aż do wybuchu II wojny światowej^[12].

W okresie międzywojennym gmina Werbkowice liczyła kilkanaście sołectw, a jej mieszkańcy byli zróżnicowani narodowościowo – dominowali Ukraińcy (rusini) oraz Polacy. Zachowały się liczne akta dotyczące sołtysów i radnych, m.in. dla miejscowości Gozdów, Hostynne, Kotorów, Łysa Góra, Malice, Podhorce i Terebiń.

Po kampanii wrześniowej 1939 roku teren gminy został zajęty najpierw przez wojska sowieckie, a następnie niemieckie. W czasie okupacji działały zarówno polskie struktury konspiracyjne, jak i administracja okupacyjna. Po 1944 roku przejęły władzę tymczasowe władze Polski Ludowej. W latach 1944–1954 działały Gminne Rady Narodowe, następnie utworzono gromady (1954–1972), m.in. Hostynne, Terebiniec, Turkowice i Werbkowice.

W 1973 roku reaktywowano gminę Werbkowice w jej współczesnym kształcie administracyjnym^[5]. Po reformie administracyjnej z 1975 roku gmina weszła w skład województwa zamojskiego, a od 1999 roku należy ponownie do województwa lubelskiego.

Wójtowie gminy^[13]

1990–1994 – Piotr Wiśniewski
1994–1998 – Andrzej Barczuk
1998–2006 – Marek Zygmunt
2006–2018 – Lech Bojko
2018–2024 – Agnieszka Skubis-Rafalska
od 2024 – Monika Podolak

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002^[14] gmina Werbkowice ma obszar 187,2 km², w tym:

użytki rolne: 83%
użytki leśne: 7%

Gmina stanowi 14,83% powierzchni powiatu.

Demografia

Demografia współczesna – dane z 30 czerwca 2004^[15]:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	10 731	100	5436	50,66	5295	49,34
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	54,2

Populacja gminy Werbkowice w latach 1995–2020^[1].

Piramida wieku mieszkańców gminy Werbkowice w 2020 roku^[1].

Sołectwa

Adelina, Alojzów, Dobromierzyce, Gozdów, Honiatycze, Honiatycze-Kolonia, Honiatyczki, Hostynne, Hostynne-Kolonia, Konopne, Kotorów, Łotów, Łysa Góra, Malice, Peresołowice, Podhorce, Sahryń, Sahryń-Kolonia, Strzyżowiec, Terebiniec, Terebiń (Terebiń, Terebiń-Kolonia, Terebiń-Zady), Turkowice, Werbkowice, Wilków (Wilków, Wilków-Kolonia), Wronowice, Zagajnik^[2].

Sąsiednie gminy

Hrubieszów, Miączyn, Mircze, Trzeszczany, Tyszowce

Przypisy

↑ ^a ^b ^c Gmina Werbkowice w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-03-14] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
↑ ^a ^b Strona gminy, sołectwa
↑ ^a ^b Urząd Statystyczny w Lublinie
↑ Gmina Werbkowice w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2022-11-26] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
↑ ^a ^b LeszekL. Zugaj LeszekL., Historia administracji w Gminie Werbkowice [online], Gmina Werbkowice, 17 października 2017 [dostęp 2025-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-22] (pol.).
↑ Dziennik Praw Królestwa Polskiego, 1866, nr 219, s. 279 i n.
↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Wawelski, t. XIII, Warszawa 1880–1902, s. 217.
↑ Pamjatnaja kniżka liublinskoj guberni na god 1912, s. 154.
↑ M. Bandurka, Zmiany administracyjne i terytorialne ziem województwa łódzkiego w XIX i XX wieku, Łódź 1995, s. 67.
↑ Dziennik Praw Państwa Polskiego, 1919, nr 65, poz. 395.
↑ Archiwum Państwowe w Lublinie (dalej: APL), Starostwo Powiatowe w Hrubieszowie, sygn. 663, k. 9.
↑ APL, Wydział Powiatowy w Hrubieszowie, sygn. 76, k. 127.
↑ Wójt [online], Gmina Werbkowice, 9 listopada 2016 [dostęp 2025-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2025-08-05] (pol.).
↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
↑ Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).

[populacja2016-1] Gmina Werbkowice w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-03-14] , liczba ludności na podstawie danych GUS.

[sol-2] Strona gminy, sołectwa

[us-3] Urząd Statystyczny w Lublinie

[4] Gmina Werbkowice w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2022-11-26] , liczba ludności na podstawie danych GUS.

[zugaj-5] LeszekL. Zugaj LeszekL., Historia administracji w Gminie Werbkowice [online], Gmina Werbkowice, 17 października 2017 [dostęp 2025-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-22] (pol.).

[6] Dziennik Praw Królestwa Polskiego, 1866, nr 219, s. 279 i n.

[7] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Wawelski, t. XIII, Warszawa 1880–1902, s. 217.

[8] Pamjatnaja kniżka liublinskoj guberni na god 1912, s. 154.

[9] M. Bandurka, Zmiany administracyjne i terytorialne ziem województwa łódzkiego w XIX i XX wieku, Łódź 1995, s. 67.

[10] Dziennik Praw Państwa Polskiego, 1919, nr 65, poz. 395.

[11] Archiwum Państwowe w Lublinie (dalej: APL), Starostwo Powiatowe w Hrubieszowie, sygn. 663, k. 9.

[12] APL, Wydział Powiatowy w Hrubieszowie, sygn. 76, k. 127.

[13] Wójt [online], Gmina Werbkowice, 9 listopada 2016 [dostęp 2025-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2025-08-05] (pol.).

[autonazwa1-14] Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).

[15] Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).

[a-16] w 1940 pozbawione praw miejskich przez okupanta, w 1945 nie uznane za miasto przez władze polskie

[b-17] 1951 w ZSRR

[c-18] większa część przeszła do ZSRR

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[A]

[B]

[C]

Wsie	Adelina Alojzów Dobromierzyce Gozdów Honiatycze Honiatycze-Kolonia Honiatyczki Hostynne Konopne Kotorów Łotów Łysa Góra Malice Peresołowice Podhorce Sahryń Sahryń-Kolonia Strzyżowiec Terebiń Turkowice Werbkowice Wilków Wronowice
Kolonie	Hostynne-Kolonia Terebiniec Zagajnik
Integralne części wsi	Adamówka Bormańce Brzezina Dąbrówka Darmocha Dobromierzyce-Kolonia Górny Śląsk Haczyska Kamień Karczunek Kolonia Gozdów Kolonia Malice Kolonia Terebiń Kolonia Wilków Konopnisko Kożuchy (Malice) Kożuchy (Wronowice) Krynki Mogiła Niemirówka Paprzyca Pasieka Podhorce-Kolonia Podlasie Pułanki Sahryń Teofilówka Turkowice Wygon Wypalanka Zady Zagrobla

Miasta	Hrubieszów
Gminy miejskie	Hrubieszów
Gminy wiejskie	Dołhobyczów Horodło Hrubieszów Mircze Trzeszczany Uchanie Werbkowice

Przynależność wojewódzka	gubernia lubelska (1867−1912) gubernia chełmska (1912−15) gubernia lubelska (1915−1918) woj. lubelskie (II RP) (1919−39) dystrykt lubelski (1939−44) woj. lubelskie (PRL) (1944−75)
Miasta	Bełz (← 1940^[A]^[B]) Dubienka (do 1939^[A]) Grabowiec (do 1870) Horodło (do 1870) Hrubieszów Kryłów (do 1870) Uchanie (do 1870)
Gminy wiejskie (1867−1954 i 1973−75)	Bełz (← 1940−51^[C]) Białopole (od 1877) Chłopiatyn (1951−54) Chorobrów (← 1940−51 →) Dołhobyczów (← od 1905) Dubienka (od 1939) Dziekanów (1918−1936) Grabowiec Horodło (od 1877) Hrubieszów (do 1918) Hrubieszów (od 1973) Hulcze (1951−54) Jarosławiec (do 1925) Kozodawy (do 1877) Kryłów (do 1954) Krystynopol (← 1940−51 →) Miączyn Mieniany (1877−1954) Miętkie (do 1954) Mircze (do 1936 i od 1973) Mołodiatycze (do 1954) Moniatycze (do 1954) Ornatowice (do 1868) Poturzyn ← 1940–44 → Strzelce (do 1877) Strzyżów (do 1877) Tarnoszyn (← 1940–45 →) Telatyn ← 1940–44 → Trzeszczany (od 1973) Uchanie (od 1925) Waręż (← 1940−51^[C]) Werbkowice
Gromady (1954−72)	Białopole (1954−72) Chłopiatyn (1954−61) Czerniczyn (1954−72) Dołhobyczów (1954−72) Drohiczany (1954−59) Dubienka (1954−72) Dziekanów (1954−72) Gdeszyn (1954−61) Gozdów (1954−68) Grabowiec (1954−72) Horodło (1954−72) Horyszów (1954−61) Hostynne (1954−72) Hulcze (1954−72) Jarosławiec (1954−61) Kopyłów (1954−61) Kozodawy (1954−59) Kryłów (1954−72) Małków (1956−59) Matcze (1954−59) Miączyn (1954−72) Miętkie (1954−61) Mircze (1954−72) Modryń (1954−59) Mojsławice (1954−59) Mołodiatycze (1954−68) Mołożów (1956−61) Moniatycze (1954−72) Nieledew (1954−68) Oszczów (1954−59) Raciborowice (1954−61) Rogatka (1954−59) Siedliszcze (1954−61) Skomorochy Małe (1954−68) Skryhiczyn (1954−61) Stara Wieś (1962−72) Stefankowice (1954−68) Strzyżów (1954−72) Szychowice (1954−56) Szystowice (1954−59) Ślipcze (1954−61) Świdniki (1954−61) Teptiuków (1954−61) Teratyn (1954−68) Terebiniec (1954−59) Trzeszczany (1954−61) Trzeszczany (1969−72) Tuczapy (1954−56) Tuczępy (1954−59) Turkowice (1954−72) Uchanie (1954−72) Werbkowice (1954−72) Wiszniów (1954−61) Zawalów (1954−59) Zosin (1954−59) Żniatyn (1954−59)