Dystrykt lubelski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dystrykty w składzie Generalnego Gubernatorstwa
Dystrykt krakowski, warszawski, radomski i lubelski 1941–1945
Polscy rolnicy wysiedlani z Zamojszczyzny, zima 1942/1943
Eksploatacja gospodarcza wsi lubelskiej – kontrola drogowa w celu przeciwdziałania nielegalnemu ubojowi zwierząt

Dystrykt lubelski (niem. Distrikt Lublin) – jednostka administracyjna Generalnego Gubernatorstwa od 26 października 1939 do 25 lipca 1944[1]. W 1940 roku zajmował obszar 26 848 km² a w 1942 – 26 560 km²[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dystrykt lubelski został utworzony 26 października 1939 roku:

W listopadzie 1939 roku utworzono powiat miejski (Stadtkreis) w Chełmie. 28 listopada 1939 wprowadzono rozporządzenie w sprawie administracji nad polską społecznością.

1 stycznia 1940 zatwierdzono status powiatowy miast Lublina i Chełma i podzielono obszar dystryktu lubelskiego na 10 starostw (Kreishauptmannschaften):

  • Kreishauptmannschaft Biala Podlaska (z powiatu bialskiego i północnej części powiatu włodawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Bilgoraj (z powiatu biłgorajskiego oraz części powiatów zamojskiego, jarosławskiego, łancuckiego i tarnobrzeskiego)
  • Kreishauptmannschaft Chelm (z powiatów chełmskiego i głównej części powiatu włodawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Hrubieszow (z powiatu hrubieszowskiego oraz części powiatów tomaszowskiego i sokalskiego)
  • Kreishauptmannschaft Janow Lubelski (z powiatu janowskiego oraz części powiatu tarnobrzeskiego)
  • Kreishauptmannschaft Krasnystaw (z powiatu krasnostawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Lublin-Land (z powiatu lubelskiego)
  • Kreishauptmannschaft Pulawy (z powiatu puławskiego oraz części powiatu garwolińskiego)
  • Kreishauptmannschaft Radzyn (z powiatów radzyńskiego, lubartowskiego i części powiatów łukowskiego i włodawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Zamosc (z głównej części powiatów zamojskiego i tomaszowskiego oraz części powiatów lubaczowskiego i rawskiego)

W maju 1940 roku włączono z powrotem Chełm do powiatu chełmskiego (którego nazwę zmieniono na Cholm 1 października 1941).

1 września 1941 część Kreishauptmannschaft Radzyn włączono do Kreishauptmannschaft Lublin-Land (obszar dawnego polskiego powiatu lubartowskiego bez gmin Czemierniki, Debowa, Lysobyki, Michow, Parczew i Wielki) oraz do Kreishauptmannschaft Pulawy (gminy Lysobyki, Michow i Wielki z byłego polskiego powiatu lubartowskiego)[3].

30 września 1942 zmieniono siedzibę powiatu janowskiego z Janowa do Kraśnika, a października 1942 nazwę starostwa na Kreishauptmannschaft Janow Lubelski in Krasnik.

30 września 1943 gminę Chodel wyłączono z Kreishauptmannschaft Lublin-Land i włączono do Kreishauptmannschaft Pulawy.

W Lubartowie utworzono komisariat ziemski starostwa powiatowego ziemskiego lubelskiego: Landeskomissariat Lubartow[4].

Według stanu z 1 stycznia 1944 roku dystrykt lubelski składał się z 11 powiatów (Stadt Lublin + 10 Kreishauptmannschaften).

Gubernatorzy dystryktu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy SS i Policji[edytuj | edytuj kod]

Komenda Sipo-SD[edytuj | edytuj kod]

Komendanci Sipo-SD:

  • SS-Stubaf dr Alfred Hasselberg (15 listopada 1939 – 25 grudnia 1939)
  • SS-Hstuf Huth (grudzień 1939 – styczeń 1940)
  • SS-Stubaf Walter Huppenkoten (luty – 19 lipca 1940)
  • SS-Hstuf Johann Schmer (sierpień – grudzień 1941)
  • SS-Ostubaf Johannes Müller (grudzień[5] 1940 – grudzień 1943)
  • SS-Stubaf/SS-Ostubaf dr Karl Pütz (grudzień 1943 – lipiec 1944)

Departamenty I (administracja) i II (organizacja)

  • Kierownik: SS-Hstuf Julius Cramer (1940 – lipiec 1944)

Departament III (wywiad)

  • Kierownicy: SS-Hstuf/SS-Stubaf Friedrich Buchardt (marzec 1940 – 17 stycznia 1943) i SS-Hstuf/SS-Stubaf dr Ewald Biegelmeyer (18 stycznia 1943 – lipiec 1944)[6]

Siedziba wywiadu SS na dystrykt znajdowała się w Lublinie początkowo przy pl. Marii Skłodowskiej-Curie 5[7].

Departament IV (Gestapo)

  • Kierownicy: SS-Hstuf Johann Schmer (listopad 1939 – grudzień 1941), SS-Hstuf Arnold Kirste (czerwiec - grudzień 1941) i SS-Hstuf/SS-Stubaf Walter Liska (styczeń 1942 – lipiec 1944)[8]

Siedziba hitlerowskiej tajnej policji i kontrwywiadu w Lublinie mieściła się razem z aresztem śledcznym przy ul. Uniwersyteckiej 3, w dawnym Urzędzie Ziemskim. Budynek zwano potocznie "Pod Zegarem". Obecnie mieści się tam Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem" (adres ul. Uniwersytecka 1)[9].

Departament V (Kripo)

  • Kierownik: SS-Hstuf Johann Kleyer (1942 – lipiec 1944)

Więzienie KdS Lublin

  • Naczelnik: SS-Ostuf Peter Paul Domnick (9 listopada 1939 – 22 lipca 1944)[10]

Więzienie dystryktowych Sicherheitspolizei i Sicherheitsdienst przez cały okres okupacji znajdowało się na lubelskim zamku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 25 lipca 1944 – data zajęcia Lublina przez Armię Czerwoną.
  2. Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku (rozdział II – Terytorium i podział administracyjny). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, 2005.
  3. Gminy Czemierniki, Debowa i Parczew i pozostały w Kreishauptmannschaft Radzyn.
  4. Search archives, www.szukajwarchiwach.pl [dostęp 2017-11-22] (ang.).
  5. Sicherheitspolizei (SiPo) und Sicherheitsdienst (SD) im Distrikt Lublin - Einheiten der Polizei und des SD - Forum der Wehrmacht, www.forum-der-wehrmacht.de [dostęp 2020-03-15] (ang.).
  6. Search archives, szukajwarchiwach.pl [dostęp 2020-07-23] (ang.).
  7. Posts by Minotauros - Forum der Wehrmacht, www.forum-der-wehrmacht.de [dostęp 2020-03-15] (ang.).
  8. Search archives, szukajwarchiwach.pl [dostęp 2020-07-23] (ang.).
  9. Areszt Urzędu Komendanta Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa dystryktu lubelskiego - ul. Uniwersytecka 3 | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2018-12-21] (pol.).
  10. Muzeum Lubelskie w Lublinie • Więzienie na Zamku Lubelskim •, www.muzeumlubelskie.pl [dostęp 2020-03-15] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]