Dystrykt lubelski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dystrykty w składzie Generalnego Gubernatorstwa
Dystrykt krakowski, warszawski, radomski i lubelski 1941–1945
Polscy rolnicy wysiedlani z Zamojszczyzny, zima 1942/1943
Eksploatacja gospodarcza wsi lubelskiej – kontrola drogowa w celu przeciwdziałania nielegalnemu ubojowi zwierząt

Dystrykt lubelski, okręg lubelski (niem. Distrikt Lublin) – jednostka administracyjna Generalnego Gubernatorstwa od 26 października 1939[1] do 25 lipca 1944[2]. W 1940 roku zajmował obszar 26 848 km² a w 1942 – 26 560 km²[3][4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dystrykt lubelski został utworzony 26 października 1939 roku:

W listopadzie 1939 roku utworzono powiat miejski (Stadtkreis) w Chełmie. 28 listopada 1939 roku wprowadzono rozporządzenie w sprawie administracji nad polską społecznością.

1 stycznia 1940 zatwierdzono status powiatowy miast Lublina i Chełma i podzielono obszar dystryktu lubelskiego na 10 starostw (Kreishauptmannschaften):

  • Kreishauptmannschaft Biala Podlaska (z powiatu bialskiego i północnej części powiatu włodawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Bilgoraj (z powiatu biłgorajskiego oraz części powiatów zamojskiego, jarosławskiego, łancuckiego i tarnobrzeskiego)
  • Kreishauptmannschaft Chelm (z powiatów chełmskiego i głównej części powiatu włodawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Hrubieszow (z powiatu hrubieszowskiego oraz części powiatów tomaszowskiego i sokalskiego)
  • Kreishauptmannschaft Janow Lubelski (z powiatu janowskiego oraz części powiatu tarnobrzeskiego)
  • Kreishauptmannschaft Krasnystaw (z powiatu krasnostawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Lublin-Land (z powiatu lubelskiego)
  • Kreishauptmannschaft Pulawy (z powiatu puławskiego oraz części powiatu garwolińskiego)
  • Kreishauptmannschaft Radzyn (z powiatów radzyńskiego, lubartowskiego i części powiatów łukowskiego i włodawskiego)
  • Kreishauptmannschaft Zamosc (z głównej części powiatów zamojskiego i tomaszowskiego oraz części powiatów lubaczowskiego i rawskiego)

W maju 1940 roku włączono z powrotem Chełm do powiatu chełmskiego (którego nazwę zmieniono na Cholm 1 października 1941).

1 września 1941 roku część Kreishauptmannschaft Radzyn włączono do Kreishauptmannschaft Lublin-Land (obszar dawnego polskiego powiatu lubartowskiego bez gmin Czemierniki, Debowa, Lysobyki, Michow, Parczew i Wielki) oraz do Kreishauptmannschaft Pulawy (gminy Lysobyki, Michow i Wielki z byłego polskiego powiatu lubartowskiego)[5].

30 września 1942 roku zmieniono siedzibę powiatu janowskiego z Janowa do Kraśnika, a października 1942 roku nazwę starostwa na Kreishauptmannschaft Janow Lubelski in Krasnik.

30 września 1943 roku gminę Chodel wyłączono z Kreishauptmannschaft Lublin-Land i włączono do Kreishauptmannschaft Pulawy.

W Lubartowie utworzono komisariat ziemski starostwa powiatowego ziemskiego lubelskiego: Landeskomissariat Lubartow[6].

Według stanu z 1 stycznia 1944 roku dystrykt lubelski składał się z 11 powiatów (Stadt Lublin + 10 Kreishauptmannschaften).

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Lista stu największych miejscowości w dystrykcie lubelskim w 1943 roku[7].

100 największych miejscowości
Miejscowość Status Liczba mieszkańców

1.III.1943

Powiat Gmina
Lublin miasto 95596 Lublin-Stadt Lublin-Stadt
Cholm miasto 25838 Cholm Cholm
Zamość miasto 22456 Zamość Zamość
Biala-Podlaska miasto 19520 Biala-Podlaska Biala-Podlaska
Pulawy miasto 14679 Pulawy Pulawy
Kraśnik miasto 11682 Kraśnik Kraśnik
Łuków miasto 11554 Radzyń Łuków
Hrubieszów miasto 10280 Hrubieszów Hrubieszów
Krasnystaw miasto 10149 Krasnystaw Krasnystaw
Międzyrzec Podlaski miasto 9105 Radzyń Międzyrzec Podlaski
Dęblin wojskowy wieś 6348 Pulawy Irena
Parczew miasto 6314 Radzyń Parczew
Tomaszów Lubelski miasto 6208 Zamość Tomaszów Lubelski
Lubartów miasto 5696 Lublin-Land Lubartów
Trawniki wieś 5476 Lublin-Land Jaszczów
Radzyń miasto 5252 Radzyń Radzyń
Szczebrzeszyn miasto 5091 Bilgoraj Szczebrzeszyn
Bilgoraj miasto 4746 Bilgoraj Bilgoraj
Irena wieś 4615 Pulawy Irena
Urzędów wieś 4411 Kraśnik Urzędów
Włodawa miasto 4317 Cholm Włodawa
Bełżec wieś 4260 Zamość Bełżec
Kazimierz Dolny miasto 3979 Pulawy Kazimierz Dolny
Janów Lubelski miasto 3828 Kraśnik Janów Lubelski
Łukowa wieś 3593 Bilgoraj Łukowa
Ryki wieś 3533 Pulawy Ryki
Godziszów wieś 3355 Kraśnik Kawęczyn
Ostrów Lubelski miasto 3274 Lublin-Land Ostrów Lubelski
Opole wieś 3238 Pulawy Opole
Aleksandrów wieś 3098 Bilgoraj Aleksandrów
Tarnogród wieś 3034 Bilgoraj Tarnogród
Janów Podlaski wieś 2933 Biala-Podlaska Janów Podlaski
Gołąb wieś 2779 Pulawy Gołąb
Bełz wieś 2741 Hrubieszów Bełz
Cieplice wieś 2724 Bilgoraj Cieplice
Zaklików wieś 2644 Kraśnik Zaklików
Kocudza wieś 2629 Bilgoraj Kocudza
Piaski wieś 2606 Lublin-Land Piaski
Rycice wieś 2576 Pulawy Irena
Wojsławice wieś 2560 Cholm Wojsławice
Bełżyce wieś 2532 Lublin-Land Bełżyce
Kock miasto 2524 Radzyń Kock
Zamch wieś 2481 Bilgoraj Babice
Pysznica wieś 2476 Kraśnik Pysznica
Kurów wieś 2452 Pulawy Kurów
Czechów wieś 2449 Lublin-Land Konopnica
Terespol n/Bugiem wieś 2441 Biala-Podlaska Terespol
Wohyń wieś 2403 Radzyń Wohyń
Cewków wieś 2360 Bilgoraj Dzików Stary
Jastkowice wieś 2329 Kraśnik Pysznica
Piskorowice wieś 2300 Bilgoraj Cieplice
Lubliniec Nowy wieś 2285 Zamość Cieszanów
Goraj wieś 2263 Bilgoraj Goraj
Mierzwiączka wieś 2263 Pulawy Irena
Niedrzwica Duża wieś 2256 Lublin-Land Niedrzwica
Zdziłowice wieś 2243 Kraśnik Batorz
Kamionka wieś 2200 Lublin-Land Kamionka
Łęczna miasto 2191 Lublin-Land Łęczna
Majdan Sieniawski wieś 2169 Bilgoraj Wola Różaniecka
Różaniec wieś 2165 Bilgoraj Wola Różaniecka
Biszcza wieś 2152 Bilgoraj Biszcza
Rejowiec wieś 2149 Cholm Rejowiec
Sawin wieś 2126 Cholm Bukowa
Kodeń wieś 2111 Biala-Podlaska Kodeń
Ulanów I miasto 2085 Kraśnik Ulanów I
Swaty wieś 2083 Pulawy Ryki
Piszczac wieś 2071 Biala-Podlaska Piszczac
Czemierniki wieś 2060 Radzyń Czemierniki
Zdziechowice wieś 2060 Kraśnik Zaklików
Zakrzówek os. wieś 2050 Kraśnik Zakrzówek
Ułazów wieś 2036 Bilgoraj Dzików Stary
Horodło wieś 2030 Hrubieszów Horodło
Bodaczów wieś 2010 Zamość Sułów
Zarzecze wieś 1999 Kraśnik Pysznica
Małaszewicze Duże wieś 1992 Biala-Podlaska Terespol
Niemce wieś 1990 Lublin-Land Niemce
Dubienka wieś 1987 Hrubieszów Dubienka
Stężyca wieś 1982 Pulawy Stężyca
Dzików Stary wieś 1981 Bilgoraj Dzików Stary
Krzemień wieś 1955 Kraśnik Kawęczyn
Michów wieś 1940 Pulawy Michów Lubartowski
Tarnogóra wieś 1936 Krasnystaw Tarnogóra
Rudka wieś 1922 Bilgoraj Zwierzyniec
Deszkowice wieś 1916 Zamość Sułów
Pilaszkowice wieś 1907 Krasnystaw Rybczewice
Wola Przybysławska wieś 1864 Pulawy Markuszów
Biała Ordynacka wieś 1817 Kraśnik Kawęczyn
Wirkowice wieś 1805 Zamość Nielisz
Kłyżów wieś 1768 Kraśnik Pysznica
Potok Górny wieś 1736 Bilgoraj Potok Górny
Karczmiska Posiółek wieś 1736 Pulawy Karczmiska
Strzyżów wieś 1735 Hrubieszów Horodło
Huta Krzeszowska wieś 1732 Bilgoraj Huta Krzeszowska
Klementowice wieś 1729 Pulawy Celejów
Boratyn wieś 1724 Hrubieszów Krystynopol
Adamów wieś 1721 Radzyń Gułów
Sól wieś 1719 Bilgoraj Sól
Rzeczyca wieś 1715 Hrubieszów Tarnoszyn
Ostrów wieś 1715 Hrubieszów Krystynopol
Suchowola wieś 1710 Zamość Suchowola
Dys wieś 1708 Lublin-Land Niemce

Gubernatorzy dystryktu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy SS i Policji[edytuj | edytuj kod]

Komenda Sipo-SD[edytuj | edytuj kod]

Komendanci Sipo-SD:

  • SS-Stubaf dr Alfred Hasselberg (15 listopada 1939 – 25 grudnia 1939)
  • SS-Hstuf Huth (grudzień 1939 – styczeń 1940)
  • SS-Stubaf Walter Huppenkoten (luty – 19 lipca 1940)
  • SS-Hstuf Johann Schmer (sierpień – grudzień 1941)
  • SS-Ostubaf Johannes Müller (grudzień[8] 1940 – grudzień 1943)
  • SS-Stubaf/SS-Ostubaf dr Karl Pütz (grudzień 1943 – lipiec 1944)

Departamenty I (administracja) i II (organizacja)

  • Kierownik: SS-Hstuf Julius Cramer (1940 – lipiec 1944)

Departament III (wywiad)

  • Kierownicy: SS-Hstuf/SS-Stubaf Friedrich Buchardt (marzec 1940 – 17 stycznia 1943) i SS-Hstuf/SS-Stubaf dr Ewald Biegelmeyer (18 stycznia 1943 – lipiec 1944)[9]

Siedziba wywiadu SS na dystrykt znajdowała się w Lublinie początkowo przy pl. Marii Skłodowskiej-Curie 5[10].

Departament IV (Gestapo)

  • Kierownicy: SS-Hstuf Johann Schmer (listopad 1939 – grudzień 1941), SS-Hstuf Arnold Kirste (czerwiec – grudzień 1941) i SS-Hstuf/SS-Stubaf Walter Liska (styczeń 1942 – lipiec 1944)[9]

Siedziba hitlerowskiej tajnej policji i kontrwywiadu w Lublinie mieściła się razem z aresztem śledczym przy ul. Uniwersyteckiej 3, w dawnym Urzędzie Ziemskim. Budynek zwano potocznie „Pod Zegarem”. Obecnie mieści się tam Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem” (adres ul. Uniwersytecka 1)[11].

Departament V (Kripo)

  • Kierownik: SS-Hstuf Johann Kleyer (1942 – lipiec 1944)

Więzienie KdS Lublin

  • Naczelnik: SS-Ostuf Peter Paul Domnick (9 listopada 1939 – 22 lipca 1944)[12]

Więzienie dystryktowych Sicherheitspolizei i Sicherheitsdienst przez cały okres okupacji znajdowało się na lubelskim zamku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Verordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete = Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla Okupowanych Polskich Obszarów / hrsg. vom Amt des Generalgouverneurs. 1939, Nr 1 (26 October) - Nr 15 (31 Dezember)
  2. 25 lipca 1944 – data zajęcia Lublina przez Armię Czerwoną.
  3. Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku (rozdział II – Terytorium i podział administracyjny). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, 2005.
  4. Gemeindeverzeichnis : Distrikt Lublin
  5. Gminy Czemierniki, Debowa i Parczew i pozostały w Kreishauptmannschaft Radzyn.
  6. Search archives, www.szukajwarchiwach.pl [dostęp 2017-11-22] (ang.).
  7. Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG
  8. Sicherheitspolizei (SiPo) und Sicherheitsdienst (SD) im Distrikt Lublin - Einheiten der Polizei und des SD - Forum der Wehrmacht, www.forum-der-wehrmacht.de [dostęp 2020-03-15] (ang.).
  9. a b Search archives, szukajwarchiwach.pl [dostęp 2020-07-23] (ang.).
  10. Posts by Minotauros - Forum der Wehrmacht, www.forum-der-wehrmacht.de [dostęp 2020-03-15] (ang.).
  11. Areszt Urzędu Komendanta Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa dystryktu lubelskiego - ul. Uniwersytecka 3 | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2018-12-21] (pol.).
  12. Muzeum Lubelskie w Lublinie • Więzienie na Zamku Lubelskim •, www.muzeumlubelskie.pl [dostęp 2020-03-15] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]