Przejdź do zawartości

Gubernia lubelska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Gubernia lubelska
Люблинская губерния
gubernia
1837–1915
Ilustracja
Gmach Rządu Gubernialnego w Lublinie
Herb
Herb
Państwo

 Królestwo Polskie

Siedziba

Lublin

Powierzchnia

16 831,7 km²

Populacja (1910)
• liczba ludności


1 511 700[1]

• gęstość

93 os./km²

Szczegółowy podział administracyjny
Plan guberni lubelskiej
Liczba powiatów

10

Położenie na mapie Królestwa Polskiego
Położenie na mapie
51°13′59,8800″N 22°34′00,1200″E/51,233300 22,566700

Gubernia lubelska (ros. Люблинская губерния) – jednostka administracyjna Królestwa Polskiego, a następnie Generał-gubernatorstwa Warszawskiego (po upadku powstania styczniowego i faktycznej likwidacji Królestwa Polskiego oraz włączeniu jego ziem do Cesarstwa Rosyjskiego). Powstała w 1837, w wyniku przekształcenia województwa lubelskiego. Obszar guberni, której stolicą był Lublin, był identyczny z obszarem dawnego województwa.

Podobny był także podział na jednostki administracyjne niższego szczebla, z tym, że dotychczasowe obwody przemianowano na powiaty. W skład guberni lubelskiej wchodziło ich początkowo 10: biłgorajski (od 1867 r.), chełmski, hrubieszowski, janowski, kaźmierski (do 1842 r.), krasnostawski, lubartowski, lubelski, puławski (od 1842: nowoaleksandryjski), tarnogrodzki (do 1842 r.), tomaszowski i zamojski.

Reforma administracyjna z 1844 połączyła gubernię lubelską z podlaską, co trwało do kolejnej reformy z roku 1867, która te zmiany anulowała. W 1912 obszar guberni okrojono, przyłączając wydzielone obszary do utworzonej wówczas guberni chełmskiej. Rozporządzeniem z 18 września 1915, w poszczególnych obwodach dawnych rosyjskich guberni lubelskiej i chełmskiej utrzymano granice, które istniały przed utworzeniem guberni chełmskiej w 1912 roku. Oznaczało, że nowy podział obwodów tych guberni, którego i tak w praktyce dotychczas w życie nie wprowadzono, austriacki Zarząd Wojskowy odtąd nie uwzględniał[2]. W myśl rozporządzenia z 12 sierpnia 1916, okupant niemiecki gubernię chełmską uznał za część Królestwa Polskiego[3].

W czasie powstania styczniowego Rząd Narodowy dnia 28 marca 1863 r. ogłosił Regulamin władz administracyjnych w byłym Królestwie Kongresowym. Według regulaminu zniesiono podział administracyjny na gubernie, a zamiast tego byłe Królestwo Kongresowe podzielono na osiem województw w granicach z 1816 r. Na terenach obejmujących gubernię lubelską przywrócono województwo lubelskie oraz województwo podlaskie[4].

W guberni przeważała ludność etnicznie polska, a wyznaniowo – katolicka. Oficjalnie, nieco poniżej 200 tysięcy osób zaliczano do Małorusów (Ukraińców), 155 tysięcy do Żydów, a 26 tysięcy – do Niemców. Na terenie guberni działała jedna uczelnia wyższa (w Nowej Aleksandrii).

Podział administracyjny

[edytuj | edytuj kod]

Gminy wiejskie

[edytuj | edytuj kod]
Wykaz gmin guberni lubelskiej wg stanu z 1867 roku[5]
Lp. Gmina Liczba

wsi

Liczba

dymów

Liczba

dusz

Powiat
Nazwa rosyjska Nazwa polska
2 Александровъ Aleksandrów 8 411 3401 biłgorajski
7 Бабице Babice 13 578 5287 biłgorajski
44 Бища Biszcza 9 680 5154 biłgorajski
108 Бѣлгорай Biłgoraj 15 340 2439 biłgorajski
172 Воля-Роженецкая Wola Różaniecka 8 458 3224 biłgorajski
289 Гутта-Кшешовская Huta Krzeszowska 15 561 4427 biłgorajski
473 Кжешовъ Krzeszów 15 555 3985 biłgorajski
556 Коцудза Kocudza 10 598 4595 biłgorajski
578 Ксенжполь Księżpol 17 649 5599 biłgorajski
635 Липины Lipiny 17 759 6150 biłgorajski
654 Лукова Łukowa 11 541 4770 biłgorajski
701 Майдаиъ-Сопотскій Majdan Sopocki 13 513 3742 biłgorajski
1103 Соль Sól 23 635 5921 biłgorajski
98 Буково Bukowa 18 416 2930 chełmski
181 Войславице Wojsławice 18 541 3808 chełmski
350 Дорогускъ Dorohusk 31 539 4109 chełmski
386 Жмудь Żmudź 21 575 3717 chełmski
619 Ланцухово Łańcuchów 17 424 3440 chełmski
641 Лишно Liszno 20 406 3387 chełmski
810 Ольховцы Olchowiec 17 529 3891 chełmski
957 Раколупы Rakołupy 17 521 3882 chełmski
1034 Сверже Świerże 14 463 3821 chełmski
1125 Столпе Stołpie 27 531 4281 chełmski
1154 Сѣдлище Siedliszcze 16 454 3878 chełmski
1224 Холмъ Chełm 27 479 3691 chełmski
1249 Цыцово Cyców 28 562 3578 chełmski
1319 Яровецъ (Райовецъ) Rejowiec (Jarowiec) 23 431 2902 chełmski
139 Вербковице Werbkowice 13 564 4059 hrubieszowski
269 Грабовецъ Grabowiec 26 554 3125 hrubieszowski
281 Грубешовъ Hrubieszów 11 676 3807 hrubieszowski
515 Козодавы Kozodawy 9 447 3173 hrubieszowski
576 Крыловъ Kryłów 8 445 2965 hrubieszowski
709 Ментке Miętkie 10 373 3043 hrubieszowski
713 Міончинъ Miączyn 11 564 3619 hrubieszowski
722 Мирче Mircze 6 416 2998 hrubieszowski
737 Молодятыче Mołodiatycze 11 547 3486 hrubieszowski
741 Монятыче Moniatycze 11 421 3147 hrubieszowski
1133 Стрижовъ Strzyżów 12 522 3714 hrubieszowski
1138 Стрѣльце Strzelce 19 606 4402 hrubieszowski
1320 Ярославецъ Jarosławiec 17 575 3705 hrubieszowski
42 Бжозувка Brzozówka 12 480 3572 janowski
151 Вильколазъ Wilkołaz 12 421 2713 janowski
265 Госцѣрадовъ Gościeradów 11 329 2416 janowski
315 Дзѣржковице Dzierzkowice 9 434 2792 janowski
403 Закшувекъ Zakrzówek 11 606 3863 janowski
421 Здзиловице Zdziłowice 6 420 2961 janowski
423 Здзѣховице Zdziechowice 4 303 2276 janowski
435 Зофіанка Zofianka 16 1006 6969 janowski
733 Модлибожице Modliborzyce 14 262 1935 janowski
807 Ольбенцинъ Olbięcin 17 472 3098 janowski
830 Островъ Ostrów 5 202 1776 janowski
907 Потокъ-Велькій Potok Wielki 24 300 1909 janowski
964 Раховъ Rachów 9 352 2240 janowski
1039 Свѣцѣховъ Świeciechów 6 262 1865 janowski
1137 Стружа Stróża 8 344 2565 janowski
1233 Хржановъ Chrzanów 8 362 2185 janowski
1316 Янишовъ Janiszów 2 147 807 janowski
203 Высокое Wysokie 14 443 3652 krasnostawski
258 Горшково Gorzków 21 506 3623 krasnostawski
387 Жолкевка Żółkiewka 17 470 3493 krasnostawski
411 Запустъ (Закшевъ) Zakrzew (Zapust) 17 459 3036 krasnostawski
561 Красничинъ Kraśniczyn 16 430 3426 krasnostawski
564 Красноставъ Krasnystaw 13 339 3056 krasnostawski
646 Лопенникъ Łopiennik 10 408 4061 krasnostawski
1005 Рудникъ Rudnik 23 459 2999 krasnostawski
1158 Сѣнница-Розовая Siennica Różana 19 482 4200 krasnostawski
1162 Тарногоры Tarnogóra 15 373 3023 krasnostawski
1187 Туробинъ Turobin 19 511 3717 krasnostawski
1210 Файславице Fajsławice 11 286 2732 krasnostawski
1260 Частый-Боръ[6] Częstoborowice 19 500 3789 krasnostawski
30 Береіовъ Berejów 10 370 2773 lubartowski
134 Бельке Wielkie 12 293 2482 lubartowski
174 Воля-Скромовская Wola Skromowska 17 323 2739 lubartowski
175 Воля-Сырницкая Wola Syrnicka 9 323 2290 lubartowski
194 Вулька-Завѣпржицкая Wólka Zawieprzycka 9 191 1582 lubartowski
393 Завѣпржице Zawieprzyce 10 310 2592 lubartowski
514 Козловка Kozłówka 7 192 1871 lubartowski
626 Ленчна Łęczna 15 243 2035 lubartowski
657 Луцкая Łucka 14 335 2793 lubartowski
767 Насутовъ Nasutów 17 368 3077 lubartowski
833 Острувекъ Ostrówek 9 215 1728 lubartowski
1007 Рудно Rudno 19 317 2350 lubartowski
1121 Старосцинъ Starościn 23 333 2613 lubartowski
1238 Худоволя Chudowola 23 231 1803 lubartowski
1262 Чемерники Czemierniki 13 277 2224 lubartowski
27 Бельжице Bełżyce 16 377 2573 lubelski
43 Бискушще Biskupice 14 316 2295 lubelski
101 Быстреевице Bystrzejowice 9 272 2075 lubelski
105 Быхава Bychawa 14 234 2219 lubelski
229 Глускъ Głusk 18 514 4107 lubelski
530 Конопница Konopnica 8 200 1567 lubelski
606 Кщоновъ Krzczonów 17 415 3172 lubelski
658 Лущовъ Łuszczów 16 302 2314 lubelski
705 Мелгевъ Mełgiew 12 311 2472 lubelski
776 Неджвица Niedrzwica 13 403 2893 lubelski
849 Паликіе Palikije 8 235 1606 lubelski
869 Петрковъ Piotrków 6 506 3559 lubelski
936 Пяски Piaski 12 181 1368 lubelski
961 Ратошинъ Ratoszyn 15 322 2323 lubelski
1079 Славинъ Sławin 15 184 1242 lubelski
1132 Стрижовице Strzyżewice 13 247 1722 lubelski
1164 Татары Tatary 18 324 2643 lubelski
1173 Томашевице Tomaszowice 16 291 1963 lubelski
1192 Тушовъ Tuszów 11 234 1805 lubelski
1328 Ястковъ Jastków 14 288 1633 lubelski
14 Барановъ Baranów 16 215 1844 nowoaleksandryjski
189 Вроновъ Wronów 19 209 1424 nowoaleksandryjski
213 Гарбовъ Garbów 13 448 2998 nowoaleksandryjski
236 Годовъ Godów 16 306 2183 nowoaleksandryjski
307 Джевце Drzewce 15 274 2384 nowoaleksandryjski
382 Жиржинъ Żyrzyn 12 311 3017 nowoaleksandryjski
414 Застовъ Zastów 11 297 2024 nowoaleksandryjski
441 Ивановское-Село Iwanowskie Sioło 29 617 5280 nowoaleksandryjski
456 Камень Kamień 18 509 3392 nowoaleksandryjski
466 Карчмиска Karczmiska 14 339 2671 nowoaleksandryjski
500 Коваля Kowala 17 408 3078 nowoaleksandryjski
590 Куровъ Kurów 22 413 3450 nowoaleksandryjski
788 Ново-Александрія Nowa Aleksandria 23 1091 8973 nowoaleksandryjski
821 Ополе Opole 19 361 2467 nowoaleksandryjski
1240 Целеевъ Celejów 13 333 2737 nowoaleksandryjski
1295 Щекарковъ Szczekarków 25 422 2939 nowoaleksandryjski
1303 Юзефовъ Józefów 23 463 3453 nowoaleksandryjski
338 Долгобычевъ Dołhobyczów 11 522 3766 tomaszowski
519 Комарове Komarów 13 456 2887 tomaszowski
554 Котлицы Kotlice 11 456 3637 tomaszowski
569 Криницы Krynice 16 414 2986 tomaszowski
621 Лащовъ Łaszczów 12 481 3495 tomaszowski
700 Майданъ-Горный Majdan Górny 10 418 3217 tomaszowski
909 Потуржинъ Poturzyn 7 323 3343 tomaszowski
963 Рахань Rachanie 10 498 4041 tomaszowski
986 Рогужно Rogoźno 16 572 4083 tomaszowski
1161 Тарноватка Tarnawatka 11 494 3540 tomaszowski
1166 Телятинъ Telatyn 10 563 3757 tomaszowski
1198 Тышовицы Tyszowce 11 306 2597 tomaszowski
1321 Ярчевъ Jarczów 11 467 2977 tomaszowski
1 Абрамовъ Abramów 8 202 1348 zamojski
115 Бялобжеги Białobrzegi 10 456 3447 zamojski
409 Замостье-Казенное Zamość Państwowy 15 448 3545 zamojski
420 Звѣрннецъ Zwierzyniec 11 569 4199 zamojski
533 Конты Kąty 13 414 2762 zamojski
567 Красный-Бродъ Krasnobród 12 464 3227 zamojski
610 Лабунь Łabunie 8 433 3183 zamojski
638 Липско Lipsko 12 550 4378 zamojski
938 Радечница Radecznica 13 499 3494 zamojski
1010 Руское-Песочное Ruskie Piaski 15 495 3349 zamojski
1063 Скербѣшовъ Skierbieszów 18 454 2914 zamojski
1117 Старое-Замостье Stary Zamość 18 606 4568 zamojski
1150 Суховоля Suchowola 11 465 3256 zamojski
1165 Творичевъ Tworyczów 15 581 4319 zamojski
1167 Терешполь Tereszpol 5 426 3235 zamojski

Gubernatorzy

[edytuj | edytuj kod]

Galeria

[edytuj | edytuj kod]
Herb guberni w latach 1837–1844
Herb guberni w latach 1845–1866
Udział ludności ukraińskojęzycznej w powiatach guberni lubelskiej według spisu powszechnego z 1897 r.
Miejscowości według narodowości we wschodniej części guberni, z zaznaczoną granicą projektowanej guberni chełmskiej


Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN, 2005, s. 18. ISBN 83-87954-66-7.
  2. ↑ Rozporządzenie c. i k. Naczelnej Komendy Armii (Naczelnej Komendy Etapowej) z 18 września 1915 r. M. No. 83974 (Dziennik rozporządzeń c i k. Jenerealnego Gubernatorstwa wojskowego dla austryacko-węgierskiego obszaru okupowanego w Polsce, Lublin, No. 1 z 9 października 1915 r.)
  3. ↑ Dziennik Rozporządzeń dla Jenerał Gubernatorstwa Warszawskiego z 3 listopada 1916, nr 51 poz. 175, cz. A
  4. ↑ Dorota Lewandowska: Organizacja Narodowa Powstania Styczniowego z lat 1861-1864. Archiwum Główne Akt Dawnych. [dostęp 2016-10-29].
  5. ↑ Алфавитный список сельских гмин Царства Польского : [2-е изд.] / сост. в канцелярии Учредит. Ком. – Варшава : Тип. Варш. жандарм. округа, 1867. – IX, 94 с.
  6. ↑ Alt. Ченстоборовице
  7. ↑ Urzędnicy Królestwa Polskiego [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2019-10-31].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]