Dubienka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne znaczenia.
Dubienka
Herb
Herb Dubienki
Kościół Trójcy Przenajświętszej
Kościół Trójcy Przenajświętszej
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat chełmski
Gmina Dubienka
Liczba ludności (2011) 967[1]
Strefa numeracyjna (+48) 82
Kod pocztowy 22-145
Tablice rejestracyjne LCH
SIMC 0103131
Położenie na mapie gminy Dubienka
Mapa lokalizacyjna gminy Dubienka
Dubienka
Dubienka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dubienka
Dubienka
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Dubienka
Dubienka
Położenie na mapie powiatu chełmskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu chełmskiego
Dubienka
Dubienka
Ziemia51°02′54″N 23°53′41″E/51,048333 23,894722
Strona internetowa miejscowości

Dubienka – dawne miasto (1588-1939[2]), obecnie wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie chełmskim, w gminie Dubienka. Leży w Obniżeniu Dubieńskim (Polesie Wołyńskie), nad Wełnianką (lewy dopływ Bugu), w pobliżu granicy Strzeleckiego Parku Krajobrazowego, 967 mieszkańców (Narodowy Spis Powszechny: III 2011 r.)[1], liceum ogólnokształcące.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie chełmskim. Była miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3]. Miasto królewskie Dubno lokowane w 1588 roku położone było w XVI wieku w województwie bełskim[4] Wchodziła w skład starostwa dubieńskiego w XVIII wieku[5]. Dubienka została zdegradowana w 1945 roku[6]. Miejscowość jest siedzibą gminy Dubienka i jej największą miejscowością[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza źródłowa informacja o istnieniu miejscowości pochodzi z roku 1472. Miasto 1588–1939 na dawnym szlaku handlowym z Wielkopolski i Mazowsza przez Chełm do Kijowa, zw. Drogą Królewską; w XVI i XVII w. ośrodek handlu (spław drewna oraz zboża Bugiem) i szkutnictwa; port rzeczny. Dubienka zwana niegdyś Dębnem lub Dubnem była miastem królewskim i ma bogatą przeszłość historyczną. Korzystne położenie przy szlaku wodnym sprawiło, że w 10 lutego 1588 otrzymała ona przywilej lokacyjny od króla Zygmunta III Wazy. Miasto otrzymało szereg przywilejów, oraz w użytkowanie okoliczne łąki, lasy i wody. Szybko się rozwijało, słynęło z handlu i szkutnictwa. W 1592 starosta horodelski, wojewoda podolski Jan Sienieński uposażył kościół parafialny w Dubnej pw. św. Trójcy, a w 1599 – cerkiew, prawdopodobnie prawosławną[7]. Świątynia ta przyjęła następnie unię. W XVIII w. w Dubience znajdowała się parafia unicka z drewnianą cerkwią[8] W 1648 dotarli do Dubna Tatarzy, którzy spalili miasto, w tym także ratusz ze wszystkimi księgami miejskimi. Pomimo, że miasto było silnie obwarowane, w połowie XVIII wieku zrujnowały je wojny kozackie i dopiero pod koniec wieku nastąpił jego kolejny rozkwit. W tym też czasie utrwaliła się nowa nazwa – Dubienka. W mieście czterokrotnie bawił król Stanisław August Poniatowski. Podczas podróży z Warszawy na Podole w 1781 król zatrzymał się 13 października i 3 grudnia w drodze powrotnej. Kolejna podróż z Warszawy do Kaniowa odbywała się w 1787. W czasie tej podróży król zatrzymał się w Dubience dnia 5 marca i 3 czerwca w drodze powrotnej. W 1789 r. Dubienka została stolicą województwa bełskiego i powiatu dubienieckiego.

Mogiła żołnierzy 42 Białostockiego Pułku Piechoty poległych pod Dubienką w 1920

W okolicy znajduje się pole bitwy stoczonej 18 lipca 1792 przez Tadeusza Kościuszkę. Została ona upamiętniona w 1861 usypaniem kopca ziemnego na południowym skraju wsi Uchańka. W 1964 został on odnowiony i częściowo zrekonstruowany, obecnie ma wys. 10 m, a na szczycie trzy maszty. Od 1795 w zaborze austriackim, od 1806 w Księstwie Warszawskim, od 1815 w Królestwie Polskim. W 1830 stacjonował tu 3 szwadron 4 Pułku Ułanów. W XIX wieku nastąpiło zahamowanie rozwoju miasta, co spowodowane było m.in. budową linii kolejowej, która ominęła Dubienkę. W 1875, wskutek likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, parafia unicka w Dubience przeszła do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Od 1878 przy prawosławnej cerkwi działała szkoła[9]. W końcu XIX w. świątynia prawosławna spłonęła, toteż w 1908 na jej miejscu wystawiony został nowy sakralny budynek murowany[10].

Pomnik-czołg w Dubience

W 1920 pod Dubienką stoczono jedną z bitew wojny polsko-bolszewickiej.

W czasie okupacji hitlerowskiej osada była silnym ośrodkiem ruchu oporu. W 1942 Niemcy utworzyli getto (ok. 3 tys. osób, większość zginęła w Sobiborze). 21 lipca 1944 wojska radzieckie po sforsowaniu Bugu zdobyły Dubienkę. 23 lipca do Dubienki weszły oddziały 2 dywizji piechoty WP im. J. H. Dąbrowskiego (w 30. rocznicę tego wydarzenia ustawiony został pomnik - czołg)[11]. Do 1951 w okolicy aktywnie działały oddziały UPA, WiN i NSZ.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Z obiektów zabytkowych zachował się neobarokowy kościół i cerkiew.

Dubienka dzisiaj[edytuj | edytuj kod]

Drewniane domy przy ul. 3 Maja

Wędkarze łowią na rzece Bug, jeziorach Deusze i Łukowo oraz licznych starorzeczach. W wodach rzek i jezior występują m.in. szczupaki, sandacze, karpie, liny, leszcze, płocie, okonie, bolenie, tołpygi i wiele innych gatunków ryb. Na Bugu łowione są rekordowe okazy suma. W zasobach łowisk leśnych występuje zwierzyna gruba, głównie jeleń, sarna, dzik i łoś. Wśród zwierzyny drobnej poluje się na lisy, zające, bażanty i kuny. Nad jeziorem Łukowo czynne jest kąpielisko i plaża. Zlokalizowanych jest tu kilka ośrodków wypoczynkowych.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Dubience[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Podział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej: Praca zespołowa pod redakcją prof. Stanisława Srokowskiego. Warszawa: Biblioteka Samorządowca Nr 77, 1948, s. 84
  3. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  4. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 173.
  5. Wiesław Bondyra, Własność ziemska w województwie bełskim w czasach saskich, Lublin 2015, s. 37.
  6. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 28-29.
  7. Andrzej Gil, Chełmska diecezja unicka 1596-1810. Dzieje i organizacja, Lublin: Towarzystwo Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, 2005, s. 54, ISBN 83-85854-85-1, OCLC 69308844.
  8. K. Wróbel-Lipowa: Kultura materialna miast królewskich województwa bełskiego w XVIII w. Dubienka, Grabowiec, Horodło, Tyszowce. Lublin: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 1986, s. 77-78. ​ISBN 83-227-0045-8​.
  9. A. Krochmal, Działalność prawosławnego duchowieństwa w diecezji chełmsko-warszawskiej w latach 1875–1905, "Roczniki Humanistyczne", Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, t. XLI, z.2, 1993, s.171
  10. G. Rąkowski: Polska egzotyczna. Cz. II. Przewodnik. Pruszków: Rewasz, 2003, s. 203-204. ​ISBN 978-83-62460-26-7​.
  11. ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945” Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 140

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]