Zbigniew Kuźmiński

Zbigniew Kuźmiński
	; Zbigniew Kuźmiński za kamerą, podczas pracy nad filmem Republika nadziei (1984)
Data i miejsce urodzenia	4 listopada 1921 ; Bydgoszcz
Data i miejsce śmierci	12 marca 2005 ; Gdańsk
Zawód	reżyser, scenarzysta
Lata aktywności	1947–1989
	Odznaczenia
	;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Zbigniew Kuźmiński (ur. 4 listopada 1921 w Bydgoszczy, zm. 12 marca 2005 w Gdańsku) – polski reżyser filmowy, telewizyjny i teatralny, scenarzysta.

Życiorys

Był absolwentem Gimnazjum Kupieckiego w Bydgoszczy (1937). W 1945 pracował jako referent w Zarządzie Kin w Szczecinie, w latach 1946-1950 był słuchaczem Kursu Przygotowania Filmowego w Krakowie. Od 1947 r. pracował jako asystent reżysera, m.in. przy filmie wojennym Aleksandra Forda Ulica Graniczna (1948) nagrodzonym Złotym Medalem rządu włoskiego na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji oraz Domu na pustkowiu (1949) Jana Rybkowskiego.

W 1950 debiutował jako reżyser filmów dokumentalnych, a od 1961 filmów fabularnych. W latach 1976−1980 pełnił funkcję dyrektora gdańskiego oddziału wytwórni TV Poltel^[1]. W latach 1957−1973 wyreżyserował kilkadziesiąt spektakli Teatru Telewizji^[2], reżyserował także w Teatrze Polskiego Radia^[2]. Spektakle teatralne reżyserował na deskach Teatru Ziemi Krakowskiej im. Ludwika Solskiego w Tarnowie (1970), Teatru im. Adama Mickiewicza w Częstochowie (1962), Teatru Dramatycznego w Gdyni (1977, 1988), Teatru Powszechnego w Łodzi (1988−1989)^[2].

Zyskał popularność głównie jako reżyser filmów Nad Niemnem (1987), Między ustami a brzegiem pucharu (1987), Agent nr 1 (1971) oraz seriali Republika Ostrowska (1985) i Gdańsk 39 (1989), jego ostatniej produkcji ukazującej losy polskich rodzin w Gdańsku opanowywanym przez hitlerowców. Wyreżyserował dwadzieścia pięć filmów, z których najbardziej znane to wspomniany już Agent nr 1 (oparty na historii działającego w Grecji asa wywiadu Jerzego Szajnowicza-Iwanowa) oraz Między ustami a brzegiem pucharu na podstawie prozy Marii Rodziewiczówny. Kuźmiński wielokrotnie współpracował przy swoich filmach z Barbarą Brylską, Leonem Niemczykiem, Januszem Zakrzeńskim, Jerzym Kamasem, Andrzejem Szczytką, Henrykiem Talarem oraz Jackiem Chmielnikiem.

17 marca 2005 mszę w intencji zmarłego odprawiono w gdańskim Kościele św. Stanisława Biskupa Męczennika, po południu w ostatniej drodze towarzyszyła mu rodzina, przyjaciele oraz aktorzy występujący w jego filmach^[3], został pochowany na cmentarzu Srebrzysko (rejon XI, kwatera TAR I-3-29/30)^[4] .

Filmografia

Ulica Graniczna (1948) – asystent reżysera
Dom na pustkowiu (1949) – asystent reżysera
Krzyżacy (1960) – II reżyser
Milczące ślady (1961)
Drugi brzeg (1962)
Mój drugi ożenek (1963)
Banda (1964)
Zejście do piekła (1966)
Zwariowana noc (1967)
Bariery dźwięku (1968)
Raj na ziemi (1970)
Agent nr 1 (1971) na podst. powieści S. Strumph-Wojtkiewicza
Ile jest życia (1974, serial telewizyjny)
Dźwig (1976)
Krótkie życie (1976)
Kapitan z „Oriona” (1977)
Sto koni do stu brzegów (1978) na podst. powieści K. Koźniewskiego
Struny (1978)
Krab i Joanna (1980)
Okolice spokojnego morza (1981)
Co dzień bliżej nieba (1983)
Republika Ostrowska (1985, serial telewizyjny)
Nad Niemnem (1986, serial telewizyjny) na podst. powieści E. Orzeszkowej
Nad Niemnem (1987)
Republika nadziei (1986)
Między ustami a brzegiem pucharu (1987) na podst. powieści M. Rodziewiczówny
Desperacja (1988)
Gdańsk 39 (1989, serial telewizyjny)

Ordery i odznaczenia

Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1975)^[5]
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1984)^[6]
Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1989)

Nagrody

1970: Nagroda Ministra Obrony Narodowej III stopnia za film Raj na ziemi;
1972: Nagroda Publiczności na Lubuskim Lecie Filmowym za film Agent nr 1
1984: Złoty Żagiel na Festiwalu Filmowym Ludzie i Morze w Trójmieście za film Okolice spokojnego morza
1987: Złoty Talar na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za film Między ustami a brzegiem pucharu
1987: Złoty Talar na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za film Nad Niemnem
1987: Nagroda Szefa Kinematografii za twórczość filmową w dziedzinie filmu fabularnego za rok 1986, za film Nad Niemnem
1987: Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za film Nad Niemnem
1987: Nagroda Artystyczna Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki za twórczość filmową, szczególnie reżyserię filmu Nad Niemnem^[7]
1988: Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji nagroda zespołowa, za film Nad Niemnem

Przypisy

↑ Gdańsk. Reżyser Zbigniew Kuźmiński nie żyje [online], www.e-teatr.pl [dostęp 2016-10-15] .
↑ ^a ^b ^c Zbigniew Kuźmiński (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2016-10-15] .
↑ Gdańsk. Pożegnanie Zbigniewa Kuźmińskiego [online], www.e-teatr.pl [dostęp 2016-10-15] .
↑ Zbigniew Kuźmiński. cmentarze-gdanskie.pl. [dostęp 2019-05-22].
↑ Święto polskiej kinematografii [online], Filmopedia [dostęp 2023-05-06] (pol.).
↑ Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 504–505. ISBN 83-223-2073-6.
↑ Miłosława Bukowska-Schielmann. Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1987. Różne wydarzenia i imprezy. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 12, s. 313, 1989. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. ISSN 0860-2492. [dostęp 2025-12-17].

Bibliografia

„Dobry adres - Gdańsk - Wrzeszcz, ul. Niemcewicza. Tu mieszkał reżyser filmowy Zbigniew Kuźmiński”, gdansk.naszemiasto.pl [1].

Linki zewnętrzne

Zbigniew Kuźmiński w bazie filmpolski.pl
Zbigniew Kuźmiński (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] .
Zbigniew Kuźmiński w bazie IMDb (ang.)
Zbigniew Kuźmiński w bazie Filmweb
Zbigniew Kuźmiński na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”

[1] Gdańsk. Reżyser Zbigniew Kuźmiński nie żyje [online], www.e-teatr.pl [dostęp 2016-10-15] .

[autonazwa1-2] Zbigniew Kuźmiński (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2016-10-15] .

[3] Gdańsk. Pożegnanie Zbigniewa Kuźmińskiego [online], www.e-teatr.pl [dostęp 2016-10-15] .

[4] Zbigniew Kuźmiński. cmentarze-gdanskie.pl. [dostęp 2019-05-22].

[5] Święto polskiej kinematografii [online], Filmopedia [dostęp 2023-05-06] (pol.).

[O-6] Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 504–505. ISBN 83-223-2073-6.

[:5-7] Miłosława Bukowska-Schielmann. Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1987. Różne wydarzenia i imprezy. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 12, s. 313, 1989. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. ISSN 0860-2492. [dostęp 2025-12-17].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

Lata 60.	Milczące ślady (1961) Drugi brzeg (1962) Mój drugi ożenek (1963) Banda (1964) Zejście do piekła (1966) Zwariowana noc (1967) Bariery dźwięku (1968)
Lata 70.	Raj na ziemi (1970) Agent nr 1 (1971) Dźwig (1976) Krótkie życie (1976) Kapitan z „Oriona” (1977) Sto koni do stu brzegów (1978) Struny (1978)
Lata 80.	Krab i Joanna (1980) Okolice spokojnego morza (1981) Co dzień bliżej nieba (1983) Republika nadziei (1986) Nad Niemnem (1987) Między ustami a brzegiem pucharu (1987) Desperacja (1988)
Seriale TV	Ile jest życia (1974) Republika Ostrowska (1985) Nad Niemnem (1986) Gdańsk 39 (1989)