(136108) Haumea
| (136108) Haumea | |
| Odkrywca | Mike Brown i in., José Ortiz i in. |
| Data odkrycia | 7 marca 2003 |
| Nr kolejny | 136108 |
| Charakterystyka orbity (J2000) | |
| Występowanie planetoidy |
Obiekt transneptunowy Rodzina planetoidy Haumea |
| Półoś wielka | 43,06[1] j.a. |
| Mimośród | 0,1952[1] |
| Peryhelium | 34,65[1] j.a. |
| Aphelium | 51,47[1] j.a. |
| Okres obiegu wokół Słońca |
ok. 283 lat |
| Śr. prędkość | ok. 4,5 km/s |
| Inklinacja | 28,19[1]° |
| Charakterystyka fizyczna | |
| Średnica | ok. 1150[2] km |
| Masa | (4,006 ± 0,040)[3] × 1021 kg |
| Średnia gęstość | 2,6 – 3,3 g/cm3 |
| Okres obrotu | 3,9154 h |
| Albedo | ok. 0,84 |
| Jasność absolutna | 0,0m |
| Satelity naturalne | 2 księżyce: Hi'iaka i Namaka |
(136108) Haumea – planeta karłowata z Pasa Kuipera, należąca do grupy plutoidów. Jej tymczasowe oznaczenie to 2003 EL61, a wcześniejsza nieoficjalna nazwa – „Santa” (Święty Mikołaj). Została odkryta 7 marca 2003.
Spis treści |
Odkrycie[edytuj]
Choć odkrycie ogłoszono 29 lipca 2005 roku, Haumea została sfotografowana już w 1955 roku i odnaleziona pół wieku później na kliszach z Obserwatorium Palomar. Odkrycie zostało zgłoszone przez grupę José L. Ortiza z Obserwatorium Sierra Nevada w Hiszpanii, chociaż obiekt był obserwowany niezależnie przez grupę Mike'a Browna z Caltech w Stanach Zjednoczonych. Początkowo Brown uznał pierwszeństwo Ortiza, lecz sprawa stała się kontrowersyjna, kiedy pojawiły się wątpliwości, czy Ortiz nie wykorzystał danych zebranych przez grupę z Caltechu[4].
Kontrowersje wokół odkrycia przyspieszyły ogłoszenie dwóch innych odkryć zespołu Mike'a Browna – Makemake, którego średnica wynosi około 3/4 średnicy Plutona, oraz ciała większego od Plutona – Eris.
17 września 2008 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna zakwalifikowała Haumeę jako planetę karłowatą i nadała jej obecną nazwę. Jej nazwa pochodzi od Haumei, bogini płodności i porodu w mitologii hawajskiej[5].
Orbita[edytuj]
(136108) Haumea obiega Słońce po orbicie o mimośrodzie 0,195 i nachyleniu do ekliptyki 28,2° w czasie ok. 283 lat. Średnia odległość tego ciała od naszej Dziennej Gwiazdy wynosi 43 j.a. Początkowo Haumea została zaklasyfikowana do klasycznych obiektów Pasa Kuipera (cubewano)[6], ale później została skreślona z tej listy[7]. Wyznaczona orbita wskazuje na słaby rezonans orbitalny piątego rzędu z Neptunem (7:12).
Rozmiary i właściwości fizyczne[edytuj]
Ciało to nie ma kształtu sferycznego, choć jego rozmiary i masa (ponad 30% masy (134340) Plutona) pozwalały, by w przeszłości uformowało się w obiekt prawie kulisty. Jednak bardzo szybki ruch obrotowy wokół najkrótszej osi (niespełna 4 godziny – jeden z najkrótszych spośród wszystkich ciał Układu Słonecznego o średnicach przekraczających 100 km) spowodował rozciągnięcie planetoidy. Według pomiarów przeprowadzonych za pomocą teleskopu Kecka miał to być obiekt o kształcie grubego cygara o rozmiarach ~1960×1518×996 (średnio 1500) km. Nowsze oszacowania mówią jednak o średnicy ok. 1150 km[2].
Przypuszcza się, że w okresie kształtowania się planet ta planetoida transneptunowa mogła wziąć udział w jakiejś ogromnej kosmicznej kolizji z innym ciałem niebieskim. Wtedy właśnie doszło do przyśpieszenia ruchu obrotowego i utworzenia satelitów tego obiektu oraz innych jeszcze ciał, które nie są już powiązane grawitacyjnie z Haumeą. Wskazuje na to odkrycie pięciu planetoid o orbitach zbliżonych do orbity Haumei, a których symulacje orbit prowadzą do wspólnego dla tych obiektów punktu. Byłaby to pierwsza znaleziona w Pasie Kuipera rodzina planetoid powstała w trakcie jednej kosmicznej katastrofy.
Około 75% powierzchni Haumei jest pokryte lodem[8][9].
Naturalne satelity[edytuj]
Obserwacje z użyciem optyki adaptacyjnej wykazały, że (136108) Haumea ma dwa księżyce. Większy z nich – Hi'iaka (tymczasowe oznaczenie: S/2005 (136108) 1) – obiega tę planetoidę po orbicie o mimośrodzie 0,05 w średniej odległości 49 100 km w ciągu 49,12 dni. Jego masa stanowi ok. 1% masy głównego ciała. Ma średnicę szacowaną na ok. 310 km. Nazwa tego księżyca pochodzi od hawajskiej bogini urodzonej z Haumei i patrona tej bogini na wyspie Hawaje. Wcześniej był on nieoficjalnie nazywany „Rudolph” (jeden z reniferów Świętego Mikołaja z wiersza A Visit from St. Nicholas).
Mniejszy księżyc – Namaka (tymczasowe oznaczenie: S/2005 (136108) 2) – krąży w średniej odległości 39 300 km w czasie 34,7 dnia. Orbity obydwu satelitów nachylone są względem siebie ok. 40°. Jego średnica wyliczona na podstawie współczynnika odbijania światła wynosi 12% średnicy Haumei, tj. ok. 170 km. Jego nazwa pochodzi od Namaki, ducha wody zrodzonego z ciała Haumei. Księżyc ten był nieoficjalnie nazywany „Blitzen” (jeden z reniferów Świętego Mikołaja z wiersza A Visit from St. Nicholas).
Na podstawie obserwacji ruchów tych ciał obliczono masę układu, która wynosi ok. 4,0×1021 kg.
Zobacz też[edytuj]
- lista obiektów transneptunowych
- lista planetoid z księżycami
- lista ponumerowanych planetoid
- rodzina planetoidy Haumea
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 JPL Small-Body Database Browser: 136108 Haumea (2003 EL61) (ang.). 2012-07-28 last obs. used. [dostęp 2013-03-08].
- ↑ 2,0 2,1 Wm. Robert Johnston: List of Known Trans-Neptunian Objects (ang.). Johnston's Archive, 2012-04-08. [dostęp 2012-05-01].
- ↑ D. Ragozzine , M. E. Brown. Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea = 2003 EL61. „The Astronomical Journal”. 137 (6), s. 4766, 2009. doi:10.1088/0004-6256/137/6/4766. Bibcode: 2009AJ....137.4766R.
- ↑ Michael E. Brown: The electronic trail of the discovery of 2003 EL61 (ang.). W: CalTech [on-line]. [dostęp 16.08.2006].
- ↑ News Release - IAU0807: IAU names fifth dwarf planet Haumea (ang.). IAU, 17 września 2008. [dostęp 18 września 2008].
- ↑ MPEC 2006-X45 : DISTANT MINOR PLANETS (2006 DEC. 21.0 TT). „Minor Planet Electronic Circular”, 2006-12-12. IAU. Minor Planet Center.
- ↑ MPEC 2010-H75 : DISTANT MINOR PLANETS (2010 MAY 14.0 TT). „Minor Planet Electronic Circular”, 2010-04-30. IAU. Minor Planet Center.
- ↑ Dwarf Planet Haumea Shines With Crystalline Ice
- ↑ High-contrast observations of (136108) Haumea
Linki zewnętrzne[edytuj]
|
||||||||||
|
|||||||||||
