1 Dywizja Grenadierów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 1 Dywizji Grenadierów. Zobacz też: 1 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty o numerze 1.
1 Dywizja Grenadierów
1ère Division des Grenadiers
1 Dywizja Genadierów.jpg
Odznaka pamiątkowa Dywizji
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 13 listopada 1939
Rozformowanie 21 czerwca 1940
Tradycje
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 1 Brygada Grenadierów
1 Warszawska Dywizja Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy gen. Stanisław Maczek
Ostatni płk. dypl. Bronisław Duch
Działania zbrojne
II wojna światowa (kampania francuska)
Organizacja
Dyslokacja Camp de Coëtquidan (formowanie)
Podporządkowanie XX Korpus
Rodzaj wojsk piechota
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Skład 1 Pułk Grenadierów Warszawy
2 Pułk Grenadierów Wielkopolskich
3 Pułk Grenadierów Śląskich
1 Dywizjon Rozpoznawczy
1 Wileński Pułk Artylerii Lekkiej
1 Pomorski Pułk Artylerii Ciężkiej
1 Modliński Batalion Saperów
1 Gdański Batalion Łączności

1 Dywizja Grenadierów (fr. 1ère Division des Grenadiers) – dywizja piechoty Wojska Polskiego we Francji, w latach 1939-1940.

Powstanie i organizacja[edytuj | edytuj kod]

Dywizja była pierwszą wielką jednostką Wojska Polskiego sformowaną we Francji. Jej formowanie rozpoczęto już w połowie września 1939 roku w obozie ćwiczebnym w Camp de Coëtquidan. Wtedy to w uzgodnieniu z rządem francuskim ogłoszono pobór polskich obywateli mieszkających we Francji oraz zaciąg ochotniczy wśród emigracji pochodzenia polskiego.

13 listopada 1939 Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wydał formalny rozkaz o sformowaniu 1 Dywizji Piechoty[a]. Na dowódcę dywizji gen. Sikorski wyznaczył płk. Stanisława Maczka, ówczesnego dowódcę oddziałów polskich w Coëtquidan, mianując go jednocześnie generałem brygady[1]. W styczniu 1940 dowódcą 1 Dywizji został płk dypl. Bronisław Duch (od 3 maja 1940 roku – generał brygady), który był faktycznym organizatorem dywizji.

Zawiązki stanowili oficerowie z rezerwowych ośrodków szkolenia i szeregowi z oddziałów polskich zgrupowanych w Coetquidan uzupełniani napływającymi żołnierzami z poboru i ewakuacji.

Umundurowanie żołnierzy pochodziło z okresu I wojny światowej i było w kolorze błękitnym. Nie odpowiadało ono wymogom ówczesnego pola walki[b]. Brakowało sprzętu i uzbrojenia. W połowie lutego dywizja przekazała trzy najlepiej wyszkolone bataliony wraz ze sprzętem do tworzącej się brygady podhalańskiej[2].

W drugiej połowie kwietnia 1940 przetransportowano dywizję do strefy przyfrontowej w okolice Colombey-les-Belles w Lotaryngii. Tu w przyspieszonym tempie pobierano sprzęt i szkolono się. Prace organizacyjne wyraźnie utrudniała nieprzychylna postawa ludności cywilnej. Żołnierze złożyli przysięgę 25 maja 1940.

W czerwcu 1940 1 Dywizja Grenadierów osiągnęła stan 16 165 ludzi i stała się pełnowartościową jednostką bojową.

Struktura organizacyjna i obsada etatowa[edytuj | edytuj kod]

Dywizja była formowana według etatów francuskich.

Dowództwo

patka na kurtkę oficerską
patka na kurtkę szeregowca
dowódca – gen. bryg. Bronisław Duch
dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Zygmunt Grabowski
dowódca artylerii dywizyjnej – gen. bryg. Rudolf Niemira

Sztab

szef sztabu – ppłk dypl. Józef Skrzydlewski

oraz oddział przeciwpancerny i służby

Dywizja liczyła:

  • oficerów – 580
  • podoficerów – 2600
  • szeregowych – ok. 13 000

Sprzęt to:

Działania bojowe[edytuj | edytuj kod]

Front 12 czerwca

Pod koniec kwietnia 1940 roku dywizja została skierowana w rejon Colombey-les-Belles w Lotaryngii, a następnie w połowie maja Lunéville. W dniu 18 maja 1940 roku weszła w skład XX korpusu armii francuskiej – składającego się z francuskiej 52 Dywizji Piechoty i grupy fortecznej Sarry, który znajdowała się w rejonie Sarry – jednego z odcinków linii Maginota.Początkowo poszczególne oddziały Dywizji zostały rozdzielone pomiędzy jednostki francuskie[2]. Dopiero w dniu 14 czerwca 1940 roku, gdy Niemcy uderzyli na wojska francuskie – Dywizja wystąpiła jako całość, broniąc środkowego odcinka XX Korpusu. W dniu 15 czerwca 1940 roku Dywizja cały dzień broniła zajmowanego odcinka obrony, lecz z uwagi na wycofanie się francuskiej 52 Dywizji Piechoty, w nocy wycofała się w rejon Dieuze. Broniła się tam w dniu 16 czerwca, a jej artyleria (1 pal) razem z artylerią francuską (I/17 pal) powstrzymują natarcie II batalionu 499 niemieckiego pułku piechoty, zadając mu poważne straty (zginął między innymi dowódca tego batalionu, major Hutterer)[3]. W nocy dywizja wycofała się na linię kanału MarnaRen gdzie zajęła pozycje obronne pod Lagarde. Broni tam pozycji przez następne dwa dni, lecz wobec rozbicia francuskiej 52 Dywizji Piechoty i wycofania się grupy fortecznej Sarry, wycofuje się w rejon lasów pod Baccarat. Zajmuje tam pozycje obronne w rejonie miejscowości Meriller. W dniu 19 czerwca 1940 roku XX Korpus zostaje okrążony a wraz z nim 1 Dywizja Grenadierów. W tym dniu 1 Dywizja Grenadierów zajmuje swoją ostatnią pozycję obronną w rejonie Neureville. W dniu 21 czerwca 1940 roku gen. bryg. Bronisław Duch wobec niemożności prowadzenia dalszych walk oraz podjęciu rozmów w sprawie kapitulacji Francji podjął decyzję o rozwiązaniu Dywizji i przedzieraniu się żołnierzy na południe Francji[4] lub do Szwajcarii. Tego dnia Dywizja przestała istnieć. Części żołnierzy udało się dostać do Wielkiej Brytanii, w tym dowódcy dywizji gen. bryg. Bronisławowi Duchowi.

Straty 1 Dywizji Grenadierów w toku prowadzonych działań w trakcie kampanii francuskiej wyniosły około 5200 żołnierzy[5].

Położenie Dywizji 16 czerwca Położenie Dywizji 17 czerwca Położenie Dywizji 18 czerwca Położenie Dywizji 19 i 20 czerwca

Symbole dywizji[edytuj | edytuj kod]

Odznaka pamiątkowa
2 lipca 1943 roku Naczelny Wódz WP rozkazem nr 3 zatwierdził odznakę pamiątkową 1 Dywizji Grenadierów, którą otrzymali wszyscy żołnierze dywizji.

Odznaka[6] o wymiarach 52 x 26 mm wykonana w mosiądzu i białym metalu, srebrzona, lekko oksydowana na kolor starego srebra, jednoczęściowa. Posiada kształt tarczy, na której wsparty jest stylizowany orzeł polski, stanowiący tło krzyża lotaryń-skiego, nawiązującego do miejsca powstania jednostki. Na obwodzie tarczy umieszczono napis będący dewizą jednostki: "Bóg-Honor-Ojczyzna". W dolnej części tarczy "płonący granat" - znak grenadierów, na nim inicjały dywizji "D1G". Mocowana nakrętką firmową na lewej górnej kieszeni munduru. Autor projektu: ppor. Marian Walentynowicz. Wykonawca: Zakład Kirkwood and Son - Edinburgh[7].

Barwy dywizji

  • granatowa patka z żółtą wypustką

Pamięć o dywizji[edytuj | edytuj kod]

Tablice upamiętniające 1. DG

Po wojnie na terenie Wielkiej Brytanii działał Związek Grenadierów – organizacja kombatantów 1 Dywizji Grenadierów.

W 1970 roku w trzydziestą rocznicę walk 1 Dywizji Grenadierów pod Lagarde został odsłonięty pomnik poświęcony żołnierzom dywizji poległym w walkach na terenie Lotaryngii.

W 1989 roku odsłonięto w Białymstoku (przy ul. M. Curie-Składowska 7/9) Pomnik poświęcony Polskim Siłom Zbrojnym na Zachodzie gdzie umieszczono epitafium upamiętniające 1. Dywizję Grenadierów.

Uwagi

  1. Od 3 maja 1940 dywizja nosiła nazwę 1 Dywizji Grenadierów → Biegański 1990 ↓, s. 21
  2. Umundurowanie wymieniono dopiero w kwietniu 1940

Przypisy

  1. Zuziak 2013 ↓, s. 116.
  2. 2,0 2,1 Biegański 1967 ↓, s. 211.
  3. A. Hohnadel, J-Y Mary, Sarre 1940. Operation Tiger, Batailles HS 13
  4. Biegański 1967 ↓, s. 213.
  5. Biegański 1990 ↓, s. 21.
  6. Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. NW Nr 3 z 2 VII 1943 roku, poz. 30, L. dz. 695/GM/43
  7. Jan Partyka: Odznaki i oznaki PSZ na Zachodzie 1939-1946. s. 11.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Witold Biegański: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990. ISBN 83-03-02923-1.
  • Witold Biegański: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie: formowanie, działania bojowe, organizacja, metryki dywizji i brygad. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
  • Tadeusz Medycki: Widzieć przyszłość jasną. Wyd. UAM Poznań 2008
  • Józef Smoliński: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie : 1939-1945. Warszawa: "Egros", 1997. ISBN 83-86268-66-2.
  • Jan Partyka: Odznaki i oznaki PSZ na Zachodzie 1939-1946. Rzeszów: Wydawnictwo Libri Ressovienses, 1997. ISBN 83-902021-9-0.
  • Józef Smoliński, Wojsko Polskie we Francji, Warszawa 1995.
  • Polskie Siły Zbrojne W Drugiej Wojnie Światowej.Tom II.Kampanie Na Obczyźnie.Część 1. Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego.Londyn 1959.