1 Dywizja Grenadierów
| 1 Dywizja Grenadierów 1ère Division des Grenadiers |
|
 |
|
| Odznaka pamiątkowa Dywizji | |
| Historia | |
| Państwo |  Polska |
| Sformowanie | 13 listopada 1939 |
| Rozformowanie | 21 czerwca 1940 |
| Tradycje | |
| Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały | 1 Brygada Grenadierów 1 Warszawska Dywizja Zmechanizowana |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | gen. Stanisław Maczek |
| Ostatni | płk. dypl. Bronisław Duch |
| Działania zbrojne | |
| II wojna światowa (kampania francuska) | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Camp de Coëtquidan (formowanie) |
| Podporządkowanie | XX Korpus |
| Rodzaj wojsk | piechota |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska lądowe |
| Skład | 1 Pułk Grenadierów Warszawy 2 Pułk Grenadierów Wielkopolskich 3 Pułk Grenadierów Śląskich 1 Dywizjon Rozpoznawczy 1 Wileński Pułk Artylerii Lekkiej 1 Pomorski Pułk Artylerii Ciężkiej 1 Modliński Batalion Saperów 1 Gdański Batalion Łączności |
1 Dywizja Grenadierów (fr. 1ère Division des Grenadiers) – dywizja piechoty Wojska Polskiego we Francji, w latach 1939-1940.
Spis treści |
Powstanie i organizacja [edytuj]
Dywizja była pierwszą wielką jednostką Wojska Polskiego sformowaną we Francji. Jej formowanie rozpoczęto już w połowie września 1939 roku w obozie ćwiczebnym w Camp de Coëtquidan. Wtedy to w uzgodnieniu z rządem francuskim ogłoszono pobór polskich obywateli mieszkających we Francji oraz zaciąg ochotniczy wśród emigracji pochodzenia polskiego.
13 listopada 1939 Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wydał formalny rozkaz o sformowaniu 1 Dywizji Piechoty[a]. Początkowo jej organizacją zajmował się gen. Stanisław Maczek, ówczesny dowódca oddziałów polskich w Coëtquidan. W styczniu 1940 dowódcą 1 Dywizji zostaje mianowany płk. dypl. Bronisław Duch (od 3 maja 1940 roku – generał brygady), który był faktycznym organizatorem dywizji.
Zawiązki stanowili oficerowie z rezerwowych ośrodków szkolenia i szeregowi z oddziałów polskich zgrupowanych w Coetquidan uzupełniani napływającymi żołnierzami z poboru i ewakuacji.
Umundurowanie żołnierzy pochodziło z okresu I wojny światowej i było w kolorze błękitnym. Nie odpowiadało ono wymogom ówczesnego pola walki[b]. Brakowało sprzętu i uzbrojenia. W połowie lutego dywizja przekazała trzy najlepiej wyszkolone bataliony wraz ze sprzętem do tworzącej się brygady podhalańskiej.
W drugiej połowie kwietnia 1940 przetransportowano dywizję do strefy przyfrontowej w okolice Colombey-les-Belles w Lotaryngii. Tu w przyspieszonym tempie pobierano sprzęt i szkolono się. Prace organizacyjne wyraźnie utrudniała nieprzychylna postawa ludności cywilnej. Żołnierze złożyli przysięgę 25 maja 1940.
W czerwcu 1940 1 Dywizja Grenadierów osiągnęła stan 16 165 ludzi i stała się pełnowartościową jednostką bojową.
Struktura organizacyjna i obsada etatowa [edytuj]
Dywizja była formowana według etatów francuskich.
- dowódca – gen. bryg. Bronisław Duch
- dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Zygmunt Grabowski
- dowódca artylerii dywizyjnej – gen. bryg. Rudolf Niemira
- szef sztabu – ppłk dypl. Józef Skrzydlewski
- 1 Pułk Grenadierów Warszawy – płk dypl. Szymon Kocur
- 2 Pułk Grenadierów Wielkopolskich im. Bolesława Chrobrego – płk Władysław Ziętkiewicz
- 3 Pułk Grenadierów Śląskich – płk Wincenty Wnuk
- 1 Oddział Rozpoznawczy im. Księcia Józefa Poniatowskiego (używał nazwy 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego) – ppłk dypl. Włodzimierz Kasperski
- 1 Wileński Pułk Artylerii Lekkiej im. gen. Bema – płk Stefan Brzeszczyński
- 1 Pomorski Pułk Artylerii Ciężkiej – ppłk dypl. Aleksander Onacewicz
- 1 Modliński Batalion Saperów im. Tadeusza Kościuszki - mjr K. Łukasiewicz
- 1 Gdański Batalion Łączności - mjr. dypl. Tadeusz Rola
oraz oddział przeciwpancerny i służby
Dywizja liczyła:
- oficerów – 580
- podoficerów – 2600
- szeregowych – ok. 13 000
Sprzęt to:
- 12 000 karabinów
- 336 ręcznych karabinów maszynowych
- 176 ciężkich karabinów maszynowych
- 27 moździerzy kal. 60 mm
- 24 moździerze kal. 81 mm
- 54 działa przeciwpancerne kal. 25 mm
- 8 dział przeciwpancernych kal. 47 mm
- 36 armat kal. 75 mm
- 24 haubice kal. 155 mm.
- 560 samochodów
- 1600 wozów i biedek
Działania bojowe [edytuj]
Pod koniec kwietnia 1940 roku dywizja została skierowana w rejon Colombey-les-Belles w Lotaryngii, a następnie w połowie maja Lunéville. W dniu 18 maja 1940 roku weszła w skład XX korpusu armii francuskiej – składającego się z francuskiej 52 Dywizji Piechoty i grupy fortecznej Sarry, który znajdowała się w rejonie Sarry – jednego z odcinków linii Maginota.Początkowo poszczególne oddziały Dywizji zostały rozdzielone pomiędzy jednostki francuskie. Dopiero w dniu 14 czerwca 1940 roku, gdy Niemcy uderzyli na wojska francuskie – Dywizja wystąpiła jako całość, broniąc środkowego odcinka XX Korpusu. W dniu 15 czerwca 1940 roku Dywizja cały dzień broniła zajmowanego odcinka obrony, lecz z uwagi na wycofanie się francuskiej 52 Dywizji Piechoty, w nocy wycofała się w rejon Dieuze. Broniła się tam w dniu 16 czerwca, a jej artyleria (1 pal) razem z artylerią francuską (I/17 pal) powstrzymują natarcie II batalionu 499 niemieckiego pułku piechoty, zadając mu poważne straty (zginął między innymi dowódca tego batalionu, major Hutterer)[1]. W nocy dywizja wycofała się na linię kanału Marna – Ren gdzie zajęła pozycje obronne pod Lagarde. Broni tam pozycji przez następne dwa dni, lecz wobec rozbicia francuskiej 52 Dywizji Piechoty i wycofania się grupy fortecznej Sarry, wycofuje się w rejon lasów pod Baccarat. Zajmuje tam pozycje obronne w rejonie miejscowości Meriller. W dniu 19 czerwca 1940 roku XX Korpus zostaje okrążony a wraz z nim 1 Dywizja Grenadierów. W tym dniu 1 Dywizja Grenadierów zajmuje swoją ostatnią pozycję obronną w rejonie Neureville. W dniu 21 czerwca 1940 roku gen. bryg. Bronisław Duch wobec niemożności prowadzenia dalszych walk oraz podjęciu rozmów w sprawie kapitulacji Francji podjął decyzję o rozwiązaniu Dywizji i przedzieraniu się żołnierzy na południe Francji lub do Szwajcarii. Tego dnia Dywizja przestała istnieć. Części żołnierzy udało się dostać do Wielkiej Brytanii, w tym dowódcy dywizji gen. bryg. Bronisławowi Duchowi.
Straty 1 Dywizji Grenadierów w toku prowadzonych działań w trakcie kampanii francuskiej wyniosły 5200 żołnierzy.
 |
 |
 |
 |
Symbole dywizji [edytuj]
Odznaka pamiątkowa
2 lipca 1943 roku Naczelny Wódz WP rozkazem nr 3 zatwierdził odznakę pamiątkową 1 Dywizji Grenadierów, którą otrzymali wszyscy żołnierze dywizji.
Odznaka[2] o wymiarach 52 x 26 mm wykonana w mosiądzu i białym metalu, srebrzona, lekko oksydowana na kolor starego srebra, jednoczęściowa. Posiada kształt tarczy, na której wsparty jest stylizowany orzeł polski, stanowiący tło krzyża lotaryń-skiego, nawiązującego do miejsca powstania jednostki. Na obwodzie tarczy umieszczono napis będący dewizą jednostki: "Bóg-Honor-Ojczyzna". W dolnej części tarczy "płonący granat" - znak grenadierów, na nim inicjały dywizji "D1G". Mocowana nakrętką firmową na lewej górnej kieszeni munduru. Autor projektu: ppor. Marian Walentynowicz. Wykonawca: Zakład Kirkwood and Son - Edinburgh[3].
Barwy dywizji
- granatowa patka z żółtą wypustką
Pamięć o dywizji [edytuj]
Po wojnie na terenie Wielkiej Brytanii działał Związek Grenadierów – organizacja kombatantów 1 Dywizji Grenadierów.
W 1970 roku w trzydziestą rocznicę walk 1 Dywizji Grenadierów pod Lagarde odsłonięty został pomnik poświęcony żołnierzom dywizji poległym w walkach na terenie Lotaryngii.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia [edytuj]
- Witold Biegański: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990. ISBN 83-03-02923-1.
- Witold Biegański Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie : formowanie, działania bojowe, organizacja, metryki dywizji i brygad Wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej Warszawa 1967
- Tadeusz Medycki: Widzieć przyszłość jasną. Wyd. UAM Poznań 2008
- Józef Smoliński: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie : 1939-1945. Warszawa: "Egros", 1997. ISBN 83-86268-66-2.
- Jan Partyka: Odznaki i oznaki PSZ na Zachodzie 1939-1946. Rzeszów: Wydawnictwo Libri Ressovienses, 1997. ISBN 83-902021-9-0.
- Józef Smoliński, Wojsko Polskie we Francji, Warszawa 1995.
- Polskie Siły Zbrojne W Drugiej Wojnie Światowej.Tom II.Kampanie Na Obczyźnie.Część 1. Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego.Londyn 1959.
|
||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
