Ałmaty

	Ałmaty
	; Ałmaty na tle pobliskich gór
Herb Ałmaty	Flaga Ałmaty
Państwo	Kazachstan
Obwód	Ałmaty
Burmistrz	Achmetżan Jesymow
Powierzchnia	444,0 km²
Wysokość	ok. 700 m n.p.m.
Populacja (2010); • liczba ludności; • gęstość	; 1 421 868; 4152 os./km²
Nr kierunkowy	+7 727
Kod pocztowy	050000 - 0500063
Tablice rejestracyjne	A
	Położenie na mapie Kazachstanu ; Ałmaty
	43°16′39″N 76°53′45″E / 43.2775, 76.895833333333Na mapach: 43°16′39″N 76°53′45″E / 43.2775, 76.895833333333
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Ałmaty lub Ałma-Ata (kaz. Алматы, ros.: Алматы lub Алма-Ата) – największe miasto Kazachstanu, położone w południowo-wschodniej części kraju, na wysokości ok. 700 m n.p.m. u podnóża Zailijskiego Ałatau (Tienszan), w pobliżu granicy z Kirgistanem, stolica do 1998.

Nazwa miasta [edytuj]

W 1921 roku władze radzieckie zmieniły nazwę miasta Wierny (Wiernyj), obowiązującą od 1867 roku, na nawiązującą do czasów przedcarskich Ałma-Ata (Алма-Ата, co można tłumaczyć jako Ojciec jabłek), przy czym po kazachsku było to Ałmaty (Алматы). Po uzyskaniu niepodległości przez Kazachstan władze państwowe podjęły w 1993 roku decyzję o przyjęciu jako urzędowej kazachskiej nazwy Ałmaty, także w języku rosyjskim^[1]^[2]. W Rosji ta zmiana nie została zaakceptowana i dotychczas po rosyjsku stosowana jest nazwa Ałma-Ata.

Według zaleceń Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Polski, przyjętych na na 73. posiedzeniu (5 września 2012 roku), nazwa Ałmaty to polska nazwa główna miasta, nazwą wariantową pozostaje zaś Ałma-Ata. Trwają kontrowersje co do odmienności nazwy miasta w języku polskim. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Polski nie zajmuje w tej sprawie jednoznacznego stanowiska. Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ambasada RP w Astanie używają formy nieodmiennej.

Dane ogólne [edytuj]

Główny ośrodek przemysłowy, kulturalny i naukowy Kazachstanu; Akademia Nauk, 12 wyższych uczelni, w tym uniwersytet. Miasto posiada międzynarodowy port lotniczy; kompleks sportowy Medeo, który jest najwyżej położonym lodowiskiem na świecie. Okolice miasta charakteryzują się dużą aktywnością sejsmiczną.

Historia [edytuj]

Na trasie starego jedwabnego szlaku w 1854 Rosjanie założyli twierdzę Zailijskie (Zailijskoje) z 470 żołnierzami i oficerami załogi, wokół której zaczęła wyrastać osada. W 1867 liczyła 10 tys. mieszkańców, została przemianowana na Wierny (Wiernyj) i uzyskała prawa miejskie. W 1921 zmieniono rosyjską nazwę na Ałma-Ata. W 1929 miasto miało 45 tys. mieszkańców i przeniesiono do niego stolicę z Kyzyłordy. Miasto rozwinęło się szybko po doprowadzeniu linii kolei turkiestańsko-syberyjskiej. Zostało stolicą Kazachskiej SRR, a później niepodległego Kazachstanu. Za czasów radzieckich byli w nim przetrzymywani Polacy.

W 1993 roku władze Kazachstanu przyjęły jako urzędową kazachską formę nazwy miasta Ałmaty (Алматы). W roku 1998 miasto straciło status stolicy na rzecz Astany, która ulokowana jest znacznie bardziej w centrum Kazachstanu niż Ałmaty. Miasto ubiegało się o organizację zimowych igrzysk olimpijskich w 2014 roku, jednak kandydatura ta odpadła w pierwszym etapie wyboru. W roku 2011 otwarto pierwszy odcinek metra. Miasto będzie organizatorem zimowej uniwersjady w roku 2017^[3].

Zabytki [edytuj]

Sobór Wniebowstąpienia Pańskiego

sobór Wniebowstąpienia Pańskiego z 1907^[4]
opera z 1934 roku w stylu socrealistycznym

Religia [edytuj]

Diecezja Trójcy Świętej w Ałmaty

Transport [edytuj]

Z tym tematem związana jest kategoria: Transport w Ałmaty.

Autobusy (od 1929)
Tramwaje w Ałmaty (od 1937)
Trolejbusy w Ałmaty (od 1944)
Ałmaty-1 – dworzec kolejowy przeznaczony jest dla pociągów tranzytowych z Rosyjskiej Syberii
Ałmaty-2 – dworzec kolejowy centralny
Port lotniczy Ałmaty
Metro w Ałmaty (budowane od 1984, otwarte 1 grudnia 2011)

Planuje się budowę trasy szybkiego tramwaju oraz wydzielonej trasy autobusowej (tramwaj szynowy).

Sport [edytuj]

Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Ałmaty.

Amur Chabarowsk – klub hokejowy
CSKA Ałmaty – klub piłkarski
Dinamo Ałmaty – klub piłkarski
Dostyk Ałmaty – klub piłkarski
FK Ałmaty – klub piłkarski
Kajrat Ałmaty – klub piłkarski
Megasport Ałmaty – klub piłkarski
Namys Ałmaty – klub piłkarski
Stadion Centralny w Ałmaty – klub piłkarski

Media [edytuj]

Wieża telewizyjna w Ałmaty

Osoby urodzone w Ałmaty [edytuj]

Rusłana Korszunowa - pochodząca z Kazachstanu modelka
Dmitrij Strelnikoff (ros. Дмитрий Александрович Стрельников) (ur. 1969) – rosyjski pisarz, biolog, podróżnik i dziennikarz.
Władimir Żyrinowski - rosyjski polityk