Apollo 12

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Apollo 12
Emblemat Apollo 12
Dane misji
Indeks COSPAR 1969-99A
Zaangażowani  Stany Zjednoczone
Oznaczenie kodowe CSM:Yankee Clipper
LM:Intrepid
Pojazd
Statek kosmiczny Apollo 12
Rakieta nośna Saturn V
Załoga
Zdjęcie Apollo 12
Dowódca Charles Conrad
Załoga Alan Bean
Richard Gordon
Start
Miejsce startu Centrum Kosmiczne im. Johna F. Kennedy'ego
Początek misji 14 listopada 1969
16:22:00 UTC
Misja Księżycowa
Lądowanie na Księżycu 19 listopada 1969
06:54:35 UTC
Mare Cognitium
Pobyt na Księżycu 1d 7h 31m 11s
Masa próbek 34,35 kg
Lądowanie
Lądowanie 24 listopada 1969
20:58:24 UTC
Czas trwania misji 10d 04h 36m 24s
Program Apollo
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Al Bean opuszcza lądownik LM
Pete Conrad przy lądowniku Surveyor
Po lądowaniu na wodach Pacyfiku

Apollo 12 – szósta załogowa misja programu Apollo, druga misja z lądowaniem ludzi na Księżycu. Misja ta była dowodzona przez Charlesa „Pete'a” Conrada. Start rakiety Saturn V misji Apollo 12 nastąpił 14 listopada 1969 roku, cztery miesiące po misji Apollo 11. Miejscem lądowania był księżycowy Ocean Burz. Wielkim osiągnięciem tej misji było precyzyjne lądowanie modułu księżycowego, 200 metrów obok amerykańskiej sondy kosmicznej Surveyor 3[1], która również łagodnie lądowała na Księżycu, 2 i pół roku wcześniej. Astronauci wymontowali z Surveyora 3 kamerę telewizyjną oraz kilka innych detali i przywieźli je na Ziemię[2]. Conrad i pilot modułu księżycowego Alan LaVern Bean spędzili na powierzchni Księżyca 1 dzień i siedem godzin, podczas gdy w module dowodzenia na orbicie okołoksiężycowej pozostawał pilot Richard Gordon. Misja zakończyła się wodowaniem na Pacyfiku 24 listopada 1969 roku[3].

Załoga[edytuj | edytuj kod]

Przebieg misji[edytuj | edytuj kod]

Start i przelot na orbitę okołoksiężycową[edytuj | edytuj kod]

Apollo 12 wystartował w zaplanowanym czasie podczas burzy. 36,5 sekundy po wystrzeleniu z Kennedy Space Center statek kosmiczny zainicjował wyładowanie atmosferyczne, które poprzez Saturna V i pióropusz zjonizowanych gazów silników rakietowych zwarło się do ziemi. Obwody zabezpieczające ogniwa paliwowe w module serwisowym wykryły przeciążenie i wyłączyły wszystkie trzy ogniwa. Drugie uderzenie piorunu w 52 sekundzie trafiło w 8-płaszczyznowy wskaźnik położenia. W pomieszczeniu kontroli misji potok telemetrycznych informacji zaindukował lawinę absurdalnych komunikatów. Jednakże Saturn V kontynuował lot prawidłowo, uderzenia piorunów nie wpłynęły na sprawność rakiety.

Utrata trzech ogniw paliwowych spowodowała przełączenie CSM na zasilanie w energię elektryczną z baterii. Baterie nie były w stanie utrzymać 27 V DC przy 75 A obciążeniu. Jedna z przetwornic wyłączyła się. Problemy z dostarczaniem energii elektrycznej powodowały uruchamianie sygnalizacji ostrzegawczej na panelu kontrolnym i wadliwe działanie instrumentów.

W 98 sekundzie od startu, załoga na polecenie kontrolera z Ziemi Johna Aarona, włączyła automatyczny układ przywracania sprawności zasilania[4] i odzyskano dane telemetryczne. Z danych tych wynikało, że trzy ogniwa paliwowe są wyłączone i John Aaron kazał je wyzerować. Ogniwa 1 i 2 wróciły do szyny zasilającej w 144 sekundzie; ogniwo 3 w 171 sekundzie. Napięcie główne wzrosło do około 30 V, i parametry elektryczne wróciły do normy.

Po dotarciu na orbitę parkingową (orbita okołoziemska) astronauci uważnie sprawdzili sprawność statku kosmicznego i okazało się, że uderzenie pioruna nie spowodowało żadnych poważnych uszkodzeń. Następnym etapem było kolejne włączenie silnika trzeciego stopnia S-IVB i nadanie statkowi kosmicznemu Apollo 12 prędkości ucieczki z Ziemi i kursu na orbitę okołoksiężycową.

Początkowo istniała obawa, że uderzenie piorunu mogło uruchomić mechanizm rozwijania spadochronów hamujących modułu dowodzenia poprzez zdetonowanie śrub eksplozywnych. Jeżeli rzeczywiście tak się stało, można było oczekiwać różnych efektów podczas lądowania, aż do uderzenia modułu dowodzenia w ocean z dużą prędkością i śmierci astronautów włącznie. Astronauci nic nie wiedzieli o takiej ewentualności i nie zostali o tym powiadomieni aż do szczęśliwego wodowania na Pacyfiku.

Kiedy statek kosmiczny Apollo 12 uzyskał trajektorię i prędkość trans-lunarną, nadszedł moment na rozłączenie członu S-IVB i modułu księżycowego. Następnie moduł księżycowy został połączony z modułem dowodzenia, a w członie S-IVB silnik został włączony po raz ostatni, aby resztki paliwa wykorzystać do wejścia na orbitę okołosłoneczną[5]. Jednak niewielki błąd w systemie sterowania rakiety Saturn V spowodował zbyt wielkie odchylenie od kursu, człon S-IVB nie wykorzystał grawitacji Księżyca do uzyskania prędkości ucieczki z Ziemi i pozostał na pół stabilnej orbicie okołoziemskiej. W końcu człon opuścił orbitę okołoziemską w 1971 roku, aby po 31 latach znowu się na niej znaleźć. Wcześniej został odkryty przez astronoma Billa Yeunga jako planetoida i zanim ustalono, że jest to obiekt sztuczny, skatalogowano go jako J002E3. Była to ostatnia próba umieszczenia członów S-IVB na orbicie okołosłonecznej w misjach Apollo, następne człony były kierowane w Księżyc[6].

Lądowanie[edytuj | edytuj kod]

Apollo 12 wylądował na Oceanie Burz, na którym wcześniej lądowało kilka bezzałogowych misji (Łuna 5, Surveyor 3, Ranger 7). Międzynarodowa Unia Astronomiczna ang. International Astronomical Union ochrzciła ten region Mare Cognitum łac. Morze Poznane. Drugie księżycowe załogowe lądowanie odbyło się przy użyciu zaawansowanego radaru dopplerowskiego[7], który umożliwiał precyzyjne określenie punktu lądowania. Większość trajektorii zniżania pokonywana była automatycznie, z ręcznym sterowaniem przez końcowe kilkadziesiąt metrów. Apollo 12 lądował pomyślnie w odległości 180 metrów (planowano 340 m) od sondy Surveyor 3, która była zamierzonym punktem lądowania.

EVA[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie EVA używane w astronautyce, pochodzi od ang. Extra-vehicular activity (EVA) i oznacza działania na zewnątrz statku kosmicznego. Termin ten głównie dotyczy EVA wykonanych na zewnątrz statku kosmicznego orbitującego wokół Ziemi (spacer kosmiczny), również odnosi się EVA wykonanych na powierzchni księżyca (spacer księżycowy). W późniejszych księżycowych misjach (Apollo 15, Apollo 16, Apollo 17) w drodze powrotnej pilot modułu dowodzenia wykonywał EVA w celu odzyskania puszek z filmami wykonanymi przez kamerę panoramiczną znajdującą się w pojemniku modułu serwisowego. Te trzy spacery kosmiczne były przeprowadzone w głębokiej[8] przestrzeni kosmicznej.

W celu poprawienia jakości obrazu telewizyjnego emitowanego z Księżyca, Apollo 12 wiózł kamerę kolorową, nie monochromatyczną jak Apollo 11. Niestety, kiedy Bean umieszczał kamerę w pobliżu modułu księżycowego skierował obiektyw na Słońce, a była to jedna z niewielu czynności jakich nie było wolno z tą kamerą robić, tak więc relacja telewizyjna misji Apollo 12 przedstawiała obraz składający się z dwóch pól o różnych kolorach połączonych krzywą linią.

Apollo 12 szczęśliwie wylądował w pobliżu sondy Surveyor 3. Conrad i Bean wymontowali części sondy, aby zabrać je na Ziemię do analizy. Obecnie twierdzi się, że pospolite bakterie Streptococcus mitis znalezione na elementach sondy a zanieczyszczone na Ziemi, przeżyły w stanie uśpienia w tych surowych warunkach przez 2 i pół roku. Jednakże znalezisko to jest kwestionowane. Części zabrane z powierzchni Księżyca i przywiezione na Ziemię były traktowane w sposób nieprzestrzegający koniecznych procedur zapewniających sterylność. W tej chwili nie ma żadnych dowodów na to, iż wspomniane bakterie były kiedykolwiek wystawione na oddziaływanie przestrzeni kosmicznej.

Podczas aktywności EVA astronauci Conrad i Bean gromadzili skały księżycowe, ustawiali wyposażenie do pomiaru aktywności sejsmicznej Księżyca, do pomiaru strumienia wiatru słonecznego, strumienia pola magnetycznego i przekazywali te dane na Ziemię. Urządzenia te były częścią pierwszego kompletu stacji ALSEP[9], zasilanej energią atomową, założonej przez astronautów na Księżycu do przekazywania danych na ziemię przez dłuższy okres. Astronauci wykonywali zdjęcia i podczas gdy Alean Bean naświetlił kilka rolek filmu na powierzchni Księżyca, Gordon na pokładzie modułu dowodzenia na księżycowej orbicie wykonał fotografie w różnych widmach.

Pamiątkowa płyta członu zniżania modułu księżycowego Apollo 12 była wyjątkowa, ponieważ inaczej niż inne plakietki programu Apollo nie posiadała opisu Ziemi i posiadała inną strukturę. Plakietki pozostałych misji miały czarne liternictwo na polerowanej stali nierdzewnej, podczas gdy plakietka Apollo 12 miała czarne liternictwo na matowej stali nierdzewnej.

Powrót na Ziemię[edytuj | edytuj kod]

Po starcie członu wznoszenia z powierzchni Księżyca i po operacji dokowania do modułu dowodzenia[10], człon wznoszenia został odłączony od zestawu CSM i zakończył swoją rolę rozbijając się o powierzchnię Księżyca. Stało się to 20 listopada 1969 roku na współrzędnych 3,94° Płd, 21,20° Zach. Sejsmometry, które astronauci zostawili na Księżycu notowały wibracje tego uderzenia przez ponad godzinę.

Załoga misji Apollo 12 została jeden dzień dłużej na orbicie okołoksiężycowej, aby robić zdjęcia. Całkowity czas pobytu na powierzchni Księżyca wynosił trzydzieści jeden i pół godziny, a całkowity czas na orbicie około księżycowej wynosił osiemdziesiąt dziewięć godzin.

W drodze powrotnej na Ziemię, po opuszczeniu orbity księżycowej, załoga Apollo 12 obserwowała i fotografowała zaćmienie Słońca, chociaż tym razem obiektem zasłaniającym Słońce była Ziemia.

Przed wejściem w atmosferę Moduł Dowodzenia/Serwisowy podzielił się na dwa moduły: dowodzenia i serwisowy. Moduł dowodzenia z załogą na pokładzie wykonał sterowane wejście w atmosferę, a moduł serwisowy zgodnie z planem spłonął.

Moduł dowodzenia, Yankee Clipper wodował 24 listopada 1969 roku. Yankee Clipper jest wystawiony w Virginia Air and Space Center, w Hampton w Wirginii. Jego okręt poszukiwawczy USS Hornet (CV-12) jest eksponatem w muzeum w Alameda w Kalifornii.

Kamera sondy Surveyor 3 odzyskana przez załogę Apollo 12 znajduje się teraz w Galerii Eksploracji Planet National Air and Space Museum.

W 2009 roku sztuczny satelita Księżyca Lunar Reconnaissance Orbiter sfotografował miejsce lądowania Apollo 12. Na zdjęciu są widoczne: człon zniżania „Intrepid”, zestaw urządzeń badawczych (ALSEP), sonda Surveyor 3 i ślady stóp astronautów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Osiągnięcie to, dokonane ponad 40 lat temu, do dnia dzisiejszego nie zostało powtórzone (maj 2010)
  2. Są to jedyne jak dotąd twory rąk ludzkich, które drogi z Ziemi na inne ciało niebieskie i z powrotem odbyły różnymi statkami kosmicznymi
  3. Opracowano na podstawie Apollo 12
  4. Tak naprawdę przełącznik, który miała załoga włączyć był oznaczony "Signal Condition Equipment" i jego przeznaczenie było niejasne nawet dla dyrektora kontroli misji, nie mniejsze zaskoczenie wzbudził Alan Bean, który wiedział gdzie go szukać.
  5. W tym celu wykorzystywano grawitację Księżyca jako procy do wystrzelenia członu S-IVB na orbitę okołosłoneczną.
  6. Opracowano na podstawie artykułu Apollo 12
  7. W nazwie kryją się trzy pojęcia: radar dopplerowski, radar, efekt Dopplera
  8. Tzn. najdalej jak dotąd od jakiegokolwiek ciała niebieskiego (maj 2010)
  9. ang. Apollo Lunar Surface Experiments Package (ALSEP) Zestaw Instrumentów Naukowych Programu Apollo do Badań na Powierzchni Księżyca zawierał w sobie przyrządy naukowe umieszczane przez astronautów misji Apollo 12, 14, 15, 16 i 17.
  10. W tym konkretnym momencie moduł dowodzenia występuje w zestawie z modułem serwisowym, CSM

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]