Astronautyka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dziedziny nauki i techniki. Zobacz też: Astronautyka, jeśli szukasz informacji o czasopiśmie o tym tytule.

Astronautyka (gr. kosmonautyka) – zespół dziedzin nauk ścisłych, technicznych, biologiczno-medycznych oraz humanistycznych, które zajmują się lotami (gr. nautikeżegluga) poza atmosferę Ziemi oraz poznawaniem przestrzeni kosmicznej jak również znajdujących się w niej obiektów.

Astronautyka obejmuje poznawanie oraz analizowanie warunków i zjawisk towarzyszących lotom statków kosmicznych. Odkrywa możliwości techniczne ich realizacji oraz bada oddziaływanie warunków lotu na psychofizyczny stan astronautów i możliwość ich adaptacji do tych warunków.

W rozwiązywaniu zagadnień z zakresu astronautyki korzysta się z osiągnięć wielu gałęzi nauki (aerodynamiki, magnetohydrodynamiki, aeronomii, astrofizyki, planetologii, techniki rakietowej i innych).

Idea podróży kosmicznych nurtowała ludzkie umysły od stuleci, ale pozostawała marzeniem aż do czasu zbudowania potężnych rakiet zdolnych unieść ładunek użyteczny daleko w przestrzeń. Takie właśnie rakiety powstawały w połowie XX w. w USA i ZSRR. Pierwszym człowiekiem w kosmosie był radziecki kosmonauta Jurij Gagarin. Został wystrzelony w kosmos 12 kwietnia 1961 r. Jego historyczny lot (jedno okrążenie Ziemi) trwał 108 minut.

Wyprawy na Księżyc[edytuj | edytuj kod]

Lądownik Apollo 11 - 1969

Pierwsze loty w przestrzeń kosmiczną i na Srebrny Glob były przedmiotem wyścigu kosmicznego USA i ZSRR.

Od 1959 roku wysłano w stronę Księżyca kilkadziesiąt sond automatycznych. Pierwsze miały robić jego zdjęcia - czy to przelatując obok niego, czy też przed rozbiciem się o jego powierzchnię. W październiku 1959 roku radziecka sonda Łuna 3 przekazała na Ziemię pierwsze obrazy niewidocznej strony Księżyca. Potem lądujące na jego powierzchni sondy dostarczyły dokładniejszych informacji o tym globie. Później miesiącami badały go i fotografowały satelity.

W latach 1969 - 1972 podjęto, w ramach programu Apollo, siedem wypraw, w tym sześć (oprócz Apollo 13) udanych. W ich wyniku wylądowało na Księżycu dwunastu ludzi. Pierwsi stanęli na jego powierzchni 20 lipca 1969 roku Neil Armstrong i Edwin Aldrin, którzy dotarli tam statkiem Apollo z lądownikiem Eagle (Orzeł) podczas misji Apollo 11. Astronauci, którzy byli na Księżycu, zrobili tysiące jego zdjęć, rozmieścili tam przyrządy naukowe, dokonali wielu pomiarów i przywieźli na Ziemię około 400 kg próbek skał księżycowych.

Misje międzyplanetarne[edytuj | edytuj kod]

Łazik Sojourner bada skład skał na Marsie - 1997
Sonda Cassini przelatuje przez szczelinę między pierścieniami Saturna - wizja artysty - 2004
Sonda Stardust przelatuje obok komety Wild 2 - wizja artystyczna - 2004

W ciągu niespełna trzydziestu lat sondy kosmiczne przeleciały obok wszystkich planet Układu Słonecznego. Wprowadzono statki kosmiczne na orbity wokół Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna. Na powierzchni Wenus i Marsa wylądowały sondy, a na Jowisza opadł specjalnie do tego przygotowany próbnik. Od 1976 roku dwie amerykańskie sondy z serii Viking przez wiele lat badały i fotografowały Marsa. Analizy chemiczne gruntu nie wykryły żadnego śladu życia. Dzięki wystrzelonym w 1977 roku dwóm amerykańskim sondom z serii Voyager poznano wiele informacji o planetach gazowych Układu Słonecznego oraz o ich pierścieniach i księżycach. Wprowadzone na orbitę okołowenusjańską sondy sporządziły za pomocą radarów szczegółowe mapy powierzchni tej planety. W 1997 roku na powierzchni Marsa umieszczono łazik Sojourner, pierwszy udany pojazd na tej planecie.

Trzy sondy kosmiczne wylądowały na ciałach nie będących planetami. Były to Huygens, który w 2005 roku wylądował na księżycu Saturna Tytanie, NEAR Shoemaker, który w 2001 roku z powodzeniem lądował na planetoidzie Eros, oraz japoński próbnik Hayabusa, który w 2005 roku wylądował na planetoidzie Itokawa w celu pobrania próbek z jej powierzchni, z którymi następnie powrócił na Ziemię.

W 1985 roku sonda ICE jako pierwsza dokonała bliskiego przelotu obok komety. W 2005 roku impaktor z sondy Deep Impact celowo uderzył w jądro komety Tempel 1, umożliwiając rejestrację przebiegu zderzenia przez główną część sondy. W 2006 roku sonda Stardust dostarczyła na Ziemię próbki pyłu pobrane z komy komety Wild 2.

Pierwsze zbliżenie
Planeta Rok zbliżenia Sonda Kraj
Wenus 1962 Mariner 2 USA
Mars 1965 Mariner 4 USA
Jowisz 1973 Pioneer 10 USA
Merkury 1974 Mariner 10 USA
Saturn 1979 Pioneer 11 USA
Uran 1986 Voyager 2 USA
Neptun 1989 Voyager 2 USA
(134340) Pluton (przyszłe) 2015 New Horizons USA
Pierwsze wejście na orbitę
Planeta Rok zbliżenia Sonda Kraj
Mars 1971 Mariner 9 USA
Wenus 1975 Wenera 9 i 10 ZSRR
Jowisz 1995 Galileo USA
Saturn 2004 Cassini-Huygens USA i ESA
Merkury 2011 MESSENGER USA
Pierwsze lądowanie
Planeta Rok zbliżenia Sonda Kraj
Wenus 1967 Wenera 4 ZSRR
Mars 1971 Mars 3 ZSRR
Saturn -> Tytan 2005 Huygens USA i ESA

Największe agencje kosmiczne[edytuj | edytuj kod]

Więcej w artykule agencja kosmiczna.
  • NASA: (National Aeronautics and Space Administration)
  • ESA: (European Space Agency)
  • Roskosmos: (Russian Federal Space Agency)
  • JAXA: (Japan Aerospace Exploration Agency)

Wpływ na technologię[edytuj | edytuj kod]

Podczas przygotowania lotów kosmicznych powstały tysiące wynalazków[1]. Ok 1400 spośród nich ma zastosowanie wykraczające poza astronautykę. Są to m.in.[2]:

  • dializator krwi,
  • tomograf komputerowy,
  • lepsze obuwie sportowe,
  • wyroby przystosowane do długotrwałego przechowywania żywności,
  • nowe materiały izolacyjne (m.in. kombinezony strażackie),
  • innowacyjne produkty umożliwiające oczyszczanie wody (m.in. dializator),
  • narzędzia zasilane akumulatorami (np. wiertarki i wkrętarki bezprzewodowe, odkurzacze),
  • czujniki trujących gazów (w tym dymu),
  • "oddychające materiały", np. Gore-Tex,
  • narzędzia do cyfrowej obróbki fotografii,
  • opony zimowe,
  • materiały kompozytowe w wytrzymalszych klockach hamulcowych,
  • łączność satelitarna,
  • GPS,
  • zdjęcia cyfrowe,
  • Shuttle 2000,
  • lepiej przyczepne rzepy,
  • zupki błyskawiczne,
  • ostrza z twardszą warstwą węglową,
  • metalizowana folia,
  • łożyska bezsmarowe,
  • Medlight 630 Pro[3],
  • lidar (LADAR)[4].

Istnieje miejska legenda, według której NASA wydała 12 miliardów USD na wynalezienie długopisu kulkowego, podczas gdy kosmonauci Roskosmosu używali ołówków[5]. W rzeczywistości patent na długopis kulkowy złożono w 1888 roku[6]. Zarówno astronauci NASA jak i Roskosmosu używali specjalnych długopisów mogących działać w stanie nieważkości, opracowanych przez Paula C. Fishera za jego własne miliony dolarów[5].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło astronautyka w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Focus Extra 04/11, str. 30
  2. Niezbędnik inteligenta, 8/2011, str. 108
  3. Focus Extra 04/11, str. 57
  4. Focus Extra 04/11, str. 58
  5. 5,0 5,1 NASA Space Pen - Did NASA Spend Billions on a Zero-Gravity Space Pen? - Urban Legends
  6. M.R. Collingridge i inni, 2007 rok, "Ink Reservoir Writing Instruments 1905–20" Transactions of the Newcomen Society 77(1): s. 69