Zaćmienie Słońca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999
Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999
Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce 29 marca 2006
Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce 4 stycznia 2011
Wikimedia Commons

Zaćmienie Słońca – zjawisko astronomiczne powstające, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią i tym samym przesłoni światło słoneczne.

Rodzaje zaćmień Słońca[edytuj | edytuj kod]

  • zaćmienie częściowe – występuje, gdy obserwator nie znajduje się wystarczająco blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc, by znaleźć się całkowicie w cieniu Księżyca, lecz na tyle blisko, że znajduje się w półcieniu.
  • zaćmienie całkowite – występuje, gdy obserwator znajduje się w cieniu Księżyca. W takim przypadku widoczna staje się korona słoneczna. Jest to możliwe dzięki temu, że obserwowane rozmiary kątowe Księżyca są tylko nieznacznie większe od rozmiarów kątowych Słońca i w przypadku zaćmienia całkowitego, Księżyc przysłania całkowicie powierzchnię Słońca, ale nie przysłania korony słonecznej. Na kilka chwil przed całkowitym przesłonięciem Słońca przez Księżyc powstaje przepiękne zjawisko nazywane poetycko „pierścień z diamentem”.
  • zaćmienie obrączkowe – zwane również zaćmieniem pierścieniowym występuje wtedy, gdy – podobnie jak w przypadku zaćmienia całkowitego – obserwator znajduje się bardzo blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc. W odróżnieniu jednak od zaćmienia całkowitego, w przypadku zaćmienia pierścieniowego rozmiary kątowe Księżyca są mniejsze niż rozmiary kątowe Słońca. Dzieje się tak wtedy, gdy zaćmienie ma miejsce w czasie, gdy Księżyc znajduje się w pobliżu apogeum swojej orbity, czyli w pozycji najbardziej oddalonej od Ziemi.
  • zaćmienie hybrydowe – zachodzi wówczas, gdy w pewnych miejscach Ziemi to samo zaćmienie jest całkowite, a w innych obrączkowe. Tylko około 5% wszystkich zaćmień jest hybrydowych.

W przypadku zaćmienia centralnego (całkowite, obrączkowe lub hybrydowe) obserwator nieznajdujący się w centrum, czyli nie w cieniu, ale w półcieniu obserwuje jedynie zaćmienie częściowe.

Rodzaj zaćmienia Częstość występowania
całkowite 26,9%
obrączkowe 33,2%
hybrydowe 4,8%
częściowe 35,2%

W ciągu roku występują (gdzieś na kuli ziemskiej) co najmniej dwa zaćmienia Słońca, ale nie więcej niż pięć (z tych najwyżej trzy są całkowite). I tak np. 1993 był rokiem z dwoma zaćmieniami, 1935 – z pięcioma. Statystycznie rzecz biorąc, całkowite zaćmienie Słońca zdarza się na danym obszarze co 370 lat. Zdarza się oczywiście, że w danym regionie możemy takie zjawisko obserwować częściej, np. Brisbane w Australii (5 kwietnia 1856 i 25 marca 1857) czy wybrzeże Angoli (21 czerwca 2001 i 4 grudnia 2002), natomiast na terenie Polski w okolicach Hrubieszowa w dniach 8 lipca 1842 i 28 lipca 1851.

Ostatnie zaćmienie Słońca obserwowane w Polsce nastąpiło 4 stycznia 2011 roku (głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach rannych).

Najbliższe częściowe zaćmienie Słońca widoczne z terenów Polski nastąpi 20 marca 2015 roku (dość głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach przedpołudniowych).

Najbliższe obrączkowe zaćmienie widoczne w Polsce nastąpi 13 lipca 2075 roku, zaś najbliższe całkowite zaćmienie widoczne z terenów Polski dopiero 7 października 2135 roku.

Z powodu ruchów pływowych występujących na Ziemi Księżyc stopniowo oddala się od naszej planety. Tempo tego ruchu to około 4 cm rocznie. Za mniej więcej 600 mln lat średnica kątowa tarczy Księżyca stanie się na tyle mała, że całkowite zaćmienia Słońca przestaną występować na Ziemi, natomiast będą zdarzać się jedynie zaćmienia częściowe i obrączkowe.

12.10.1996, zachodnia Polska: oglądanie zaćmienia przez przydymione szkło

Wybrane zaćmienia Słońca[edytuj | edytuj kod]

Data zaćmienia Typ Czas trwania (maks.) Trasa zaćmienia[a] Uwagi
1 czerwca 1639 obrączkowe 00:26,9 min Ameryka Północna, Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Prusach Wschodnich, terenach Białorusi, Kazachstanu.
12 sierpnia 1654 całkowite 02:16 min Europa, Azja Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
Zobacz więcej
23 września 1699 hybrydowe 00:08,2 min obrączkowe 00:53,4 min całkowite Europa, Azja Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
12 maja 1706 całkowite 04:10,3 min Europa, Azja Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
13 maja 1733 całkowite 04:09,8 min Ameryka Północna, Północna Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
25 lipca 1748 obrączkowe 05:07,4 min Ameryka Północna, Ocean Atlantycki, Europa, Azja Mniejsza, Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
5 września 1793 obrączkowe 05:57,5 min Środkowa Europa, Azja, Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
11 lutego 1804 hybrydowe 00:45,0 min obrączkowe 00:04,8 min całkowite środkowy Atlantyk, Maghreb, Włochy, Europa Środkowa, Rosja Hybrydowe zaćmienie Słońca, w obecnych granicach Polski widoczne jedynie jako obrączkowe.
19 listopada 1816 całkowite 02:03,6 min południowa Skandynawia, Europa Środkowa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowa część).
15 maja 1836 obrączkowe 04:47 min Ameryka Środkowa, Karaiby, Atlantyk, Europa Środkowa Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (północna część).
Zobacz więcej
8 lipca 1842 całkowite 04:09,6 min Europa Środkowa i Południowa, Rosja, Azja Wschodnia, zachodni Pacyfik Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowe i południowo-wschodnie tereny).
28 lipca 1851 całkowite 03:44,7 min Ameryka Północna, Grenlandia, Skandynawia, Europa Środkowa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski.
19 sierpnia 1887 całkowite 03:53,9 min Europa Środkowa, Syberia, Mandżuria, Japonia Przedostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce. To zaćmienie zainspirowało Bolesława Prusa przy pisaniu Faraona.
17 kwietnia 1912 hybrydowe (obrączkowo-całkowite) 00:06,0 min (całkowite) 00:42,6 min (obrączkowe) Ameryka Południowa, Atlantyk, Europa Zaćmienie Słońca całkowite: w Hiszpanii, na wschodnim Oceanie Atlantyckim, w zachodniej Francji, obrączkowe: Ameryka Południowa, zachodni Atlantyk, Francja, Niemcy, Morze Bałtyckie, Łotwa (obecna), Rosja.
21 sierpnia 1914 całkowite 02:18,1 min Grenlandia, północna i Wschodnia Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne na terenach polskich np. w Wilnie.
29 maja 1919 całkowite 06:55,7 min Ameryka Południowa, środkowy Atlantyk, Afryka Zachodnia, Afryka Centralna, Afryka Wschodnia Sfotografowane przez Arthura Eddingtona w celu weryfikacji ogólnej teorii względności
30 czerwca 1954 całkowite 02:39,0 min Stany Zjednoczone, Labrador, południowa Grenlandia, Skandynawia, Europa Wschodnia Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce – dokładniej na samej granicy z Litwą (Suwałki, Sejny).
Zobacz więcej
30 czerwca 1992 całkowite południowy Urugwaj, południowy Atlantyk
3 listopada 1994 całkowite Ameryka Środkowa i Południowa oraz Afryka
11 sierpnia 1999 całkowite 02:23,0 min Wielka Brytania, kraje Beneluksu, Francja, Niemcy, Austria, Węgry, Rumunia, Bułgaria. Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca XX w., blisko granic Polski. W Polsce widoczne jako dość głębokie zaćmienie częściowe.
Zobacz więcej
21 czerwca 2001 całkowite 04:57 min Ameryka Południowa, Afryka
14 grudnia 2001 obrączkowe 03:53 min Północna i Środkowa Ameryka
10 czerwca 2002 obrączkowe 00:23 min Azja, Australia, Ameryka Północna
4 grudnia 2002 całkowite 02:04 min Afryka Południowa, Antarktyka, Indonezja, Australia
31 maja 2003 obrączkowe 03:37 min Europa, Azja, Ameryka Północna
23 listopada 2003 całkowite 01:57 min Australia, Nowa Zelandia, Antarktyka, Ameryka Południowa
8 kwietnia 2005 hybrydowe 00:42 min Pacyfik, Ameryka Środkowa
3 października 2005 obrączkowe 04:32 min Portugalia, Hiszpania i północna Afryka [1] Zobacz więcej
29 marca 2006 całkowite 04:07 min Brazylia, zachodnia i północna Afryka, Turcja, centralna Azja, Mongolia
ECLIPS MSG VIS.GIF
[2] Zobacz więcej
22 września 2006 obrączkowe 07:09 min Ameryka Południowa, Zachodnia Afryka, Antarktyka
7 lutego 2008 obrączkowe 02:12 min Antarktyka, Australia, Nowa Zelandia
1 sierpnia 2008 całkowite 02:27 min Arktyka (Archipelag Arktyczny, Grenlandia, Wyspa Biała, Ziemia Aleksandry, Nowa Ziemia), Azja (Syberia, Mongolia, Chiny) W Polsce widoczne jako częściowe zaćmienie. [3] Zobacz więcej
26 stycznia 2009 obrączkowe 07:54 min Antarktyka, Ocean Indyjski, Sumatra, Borneo Zobacz więcej
22 lipca 2009 całkowite 06:39 min Indie, Chiny, Pacyfik. Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca XXI wieku, Zobacz więcej
15 stycznia 2010 obrączkowe 11:08 min Afryka Środkowa, Afryka Wschodnia, Indie, Birma, Chiny Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca XXI wieku, Zobacz więcej
11 lipca 2010 całkowite 05:20 min Południowy Pacyfik, Chile Zobacz więcej
4 stycznia 2011 częściowe Europa, Afryka Północna, Bliski Wschód, Azja Środkowa Głębokie zaćmienie widzialne w Polsce, Zobacz więcej
1 czerwca 2011 częściowe Islandia, Arktyka, wschodnia Syberia, Kamczatka
1 lipca 2011 częściowe Antarktyka
25 listopada 2011 częściowe Antarktyka, RPA, Nowa Zelandia, Tasmania
20 maja 2012 obrączkowe 05:46 min południowo-wschodnie Chiny, Japonia, Pacyfik, USA
13 listopada 2012 całkowite 04:02 min północna Australia, południowy Pacyfik
10 maja 2013 obrączkowe 06:03 min Australia, Papua-Nowa Gwinea, Wyspy Salomona, Pacyfik
3 listopada 2013 hybrydowe 01:40 min Atlantyk, Afryka Środkowa
29 kwietnia 2014 obrączkowe 00:00 min Australia, Antarktyka, południowy Ocean Indyjski
20 marca 2015 całkowite 02:47 min Atlantyk, Wyspy Owcze, Svalbard, Biegun północny W Polsce zaćmienie widoczne jako częściowe
9 marca 2016 całkowite 04:09 min Indonezja, Pacyfik
1 września 2016 obrączkowe 03:06 min Afryka Środkowa, Madagaskar, Reunion, Ocean Indyjski
26 lutego 2017 obrączkowe 00:44 min południowe Chile i Argentyna, Atlantyk, Angola
21 sierpnia 2017 całkowite 02:40 min Pacyfik, Stany Zjednoczone, Atlantyk
15 lutego 2018 częściowe Ameryka Południowa, Antarktyka
13 lipca 2018 częściowe południowa Australia, Tasmania, Ocean Południowy
11 sierpnia 2018 częściowe Arktyka, Syberia, Mongolia, Chiny, Skandynawia
6 stycznia 2019 częściowe Mongolia, Chiny, Japonia, Kamczatka, Alaska
2 lipca 2019 całkowite 04:33 min południowy Pacyfik, Chile, Argentyna
26 grudnia 2019 obrączkowe 03:39 min Katar, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Oman, Indie, Sri Lanka, Indonezja
21 czerwca 2020 obrączkowe 00:38 min Afryka Środkowa, Półwysep Arabski, Pakistan, Indie, Tybet, Chiny, Tajwan
14 grudnia 2020 całkowite 02:10 min południowy Pacyfik, Chile, Argentyna, południowy Atlantyk
12 sierpnia 2026 całkowite 02:21,5 min Hiszpania, Islandia, Grenlandia, Półwysep Tajmyr Następne całkowite zaćmienie Słońca widoczne w kontynentalnej Europie
2 sierpnia 2027 całkowite 06:23,0 min Gibraltar, Maroko, Libia, Tunezja, Egipt, Arabia Saudyjska, Jemen, Somalia
13 lipca 2075 obrączkowe 04:40,6 min Europa Środkowa, Wschodnia, Azja Następne obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Kraków, Rzeszów).
23 lipca 2093 obrączkowe 05:07,1 min Ameryka Północna, Europa Środkowa, Wschodnia, Azja Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wrocław, Kraków).
11 maja 2097 całkowite północna Norwegia i Półwysep Kolski, Svalbard, Ocean Arktyczny, Alaska, Ocean Spokojny
7 października 2135 całkowite 04:42,9 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Wrocław, Katowice, Kraków).
25 maja 2142 całkowite 03:21,4 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Pomorze).
10 lutego 2195 obrączkowe 06:47,7 min Wschodnia Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki, Białystok, Warszawa, Lublin, Kielce, Rzeszów).
14 kwietnia 2200 całkowite 01:27,1 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
16 maja 2227 całkowite 01:03,1 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Warszawa, Białystok).
21 sierpnia 2305 obrączkowe 03:18,1 min Wschodnia Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki).
19 marca 2379 całkowite 03:11,4 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Kraków, Kielce, Warszawa, Białystok).
22 lipca 2381 całkowite 05:36,8 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wałbrzych, Wrocław, Katowice, Kraków).
2 września 2426 całkowite 05:18,4 min Północna i Wschodnia Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Szczecin, Słupsk, Koszalin, Lublin, Radom, Rzeszów Gdańsk, Bydgoszcz, Olsztyn, Warszawa, Białystok).

Lista najdłuższych zaćmień Słońca od 1 roku n.e. do 3000 r. n.e.[edytuj | edytuj kod]

Należy pamiętać, że obliczenia dotyczące zaćmień bardzo odległych czasowo obarczone są sporym ryzykiem błędu. Dlatego też różne źródła mogą podawać nieco odmienne wyniki obliczeń w zależności od przyjętej metody szacowania ruchu ciał niebieskich. Główne źródło błędu tkwi w braku danych co do nieregularności ruchów Ziemi i Księżyca. Dane te mogą być jedynie ekstrapolowane na podstawie obserwacji dotyczących stosunkowo krótkiego okresu.

Całkowite zaćmienia Słońca[edytuj | edytuj kod]

Data Długość
5 lipca 2168 7:26 min
27 czerwca 363 7:24 min
27 lipca 2204 7:22 min
8 lipca 381 7:22 min
9 czerwca 1062 7:20 min
20 czerwca 1080 7:18 min
16 czerwca 345 7:17 min
3 czerwca 699 7:16 min
13 czerwca 717 7:15 min
1 czerwca 132 7:14 min
24 czerwca 2150 7:14 min
29 maja 1044 7:12 min
25 czerwca 2522 7:12 min
12 czerwca 150 7:12 min
19 lipca 399 7:11 min
3 lipca 2885 7:11 min
14 czerwca 2504 7:10 min
23 czerwca 2867 7:10 min
23 maja 681 7:09 min
20 czerwca 1955 7:08 min
8 sierpnia 2222 7:06 min
22 maja 114 7:05 min
1 lipca 1098 7:05 min
8 czerwca 1937 7:04 min
30 czerwca 1973 7:04 min
5 lipca 2540 7:04 min
16 lipca 2903 7:04 min
6 czerwca 327 7:03 min
22 czerwca 168 7:02 min
25 czerwca 735 7:02 min
12 czerwca 2849 7:00 min

Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca w XXI wieku miało miejsce 22 lipca 2009 a trwało 6 m 39 s.

Całkowite zaćmienie Słońca może trwać (teoretycznie) do 7 m 32 s.

Obrączkowe zaćmienia Słońca[edytuj | edytuj kod]

Data Czas trwania
7 grudnia 150 12:24 min
25 listopada 132 12:16 min
17 grudnia 168 12:15 min
14 grudnia 1955 12:09 min
14 stycznia 3080 12:09 min
24 stycznia 3098 12:05 min
24 grudnia 1973 12:03 min
25 grudnia 1628 12:02 min
2 grudnia 1937 12:00 min

Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca w XXI wieku miało miejsce 15 stycznia 2010 i trwało 11:08 min.

Całkowite zaćmienia Słońca widoczne z położenia dzisiejszej Warszawy – 52°15'N 21°00'E[edytuj | edytuj kod]

Dane zgodnie z: NASA World Atlas of Solar Eclipse Paths[b]

Data
10.02.1286 p.n.e.
29.04.1011 p.n.e.
24.06.894 p.n.e.
06.08.700 p.n.e.
19.02.348 p.n.e.
13.07.364 p.n.e.
19.10.183 p.n.e.
28.05.64 p.n.e.
01.06.113 n.e.
09.10.348 n.e.
29.11.878 n.e.
04.09.1187 n.e.
07.06.1415 n.e.
26.06.1424 n.e.
28.07.1851 n.e.
08.06.2681 n.e.
15.08.2911 n.e.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. W przypadku zaćmień częściowych, podano cały obszar, na którym zaćmienie było widoczne. Przy zaćmieniach centralnych, podano tylko pas centralny.
  2. Dane dotyczące odległych czasowo zjawisk astronomicznych mogą być, jak wspomniano powyżej, niedokładne.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]