Zaćmienie Słońca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999
Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999
Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce 29 marca 2006
Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce 4 stycznia 2011
Wikimedia Commons

Zaćmienie Słońca – zjawisko astronomiczne powstające, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią i tym samym przesłoni światło słoneczne.

Rodzaje zaćmień Słońca[edytuj | edytuj kod]

  • zaćmienie częściowe – występuje, gdy obserwator nie znajduje się wystarczająco blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc, by znaleźć się całkowicie w cieniu Księżyca, lecz na tyle blisko, że znajduje się w półcieniu.
  • zaćmienie całkowite – występuje, gdy obserwator znajduje się w cieniu Księżyca. W takim przypadku widoczna staje się korona słoneczna. Jest to możliwe dzięki temu, że obserwowane rozmiary kątowe Księżyca są tylko nieznacznie większe od rozmiarów kątowych Słońca i w przypadku zaćmienia całkowitego, Księżyc przysłania całkowicie powierzchnię Słońca, ale nie przysłania korony słonecznej. Na kilka chwil przed całkowitym przesłonięciem Słońca przez Księżyc powstaje przepiękne zjawisko nazywane poetycko „pierścień z diamentem”.
  • zaćmienie obrączkowe – zwane również zaćmieniem pierścieniowym występuje wtedy, gdy – podobnie jak w przypadku zaćmienia całkowitego – obserwator znajduje się bardzo blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc. W odróżnieniu jednak od zaćmienia całkowitego, w przypadku zaćmienia pierścieniowego rozmiary kątowe Księżyca są mniejsze niż rozmiary kątowe Słońca. Dzieje się tak wtedy, gdy zaćmienie ma miejsce w czasie, gdy Księżyc znajduje się w pobliżu apogeum swojej orbity, czyli w pozycji najbardziej oddalonej od Ziemi.
  • zaćmienie hybrydowe – zachodzi wówczas, gdy w pewnych miejscach Ziemi to samo zaćmienie jest całkowite, a w innych obrączkowe. Tylko około 5% wszystkich zaćmień jest hybrydowych.

W przypadku zaćmienia centralnego (całkowite, obrączkowe lub hybrydowe) obserwator nieznajdujący się w centrum, czyli nie w cieniu, ale w półcieniu obserwuje jedynie zaćmienie częściowe.

Rodzaj zaćmienia Częstość występowania
całkowite 26,9%
obrączkowe 33,2%
hybrydowe 4,8%
częściowe 35,2%

W ciągu roku występują (gdzieś na kuli ziemskiej) co najmniej dwa zaćmienia Słońca, ale nie więcej niż pięć (z tych najwyżej trzy są całkowite). I tak np. 1993 był rokiem z dwoma zaćmieniami, 1935 – z pięcioma. Statystycznie rzecz biorąc, całkowite zaćmienie Słońca zdarza się na danym obszarze co 370 lat. Zdarza się oczywiście, że w danym regionie możemy takie zjawisko obserwować częściej, np. Brisbane w Australii (5 kwietnia 1856 i 25 marca 1857) czy wybrzeże Angoli (21 czerwca 2001 i 4 grudnia 2002), natomiast na terenie Polski w okolicach Hrubieszowa w dniach 8 lipca 1842 i 28 lipca 1851.

Ostatnie zaćmienie Słońca obserwowane w Polsce nastąpiło 4 stycznia 2011 roku (głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach rannych).

Najbliższe częściowe zaćmienie Słońca widoczne z terenów Polski nastąpi 20 marca 2015 roku (dość głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach przedpołudniowych).

Najbliższe obrączkowe zaćmienie widoczne w Polsce nastąpi 13 lipca 2075 roku, zaś najbliższe całkowite zaćmienie widoczne z terenów Polski dopiero 7 października 2135 roku.

Z powodu ruchów pływowych występujących na Ziemi Księżyc stopniowo oddala się od naszej planety. Tempo tego ruchu to około 4 cm rocznie. Za mniej więcej 600 mln lat średnica kątowa tarczy Księżyca stanie się na tyle mała, że całkowite zaćmienia Słońca przestaną występować na Ziemi, natomiast będą zdarzać się jedynie zaćmienia częściowe i obrączkowe.

12.10.1996, zachodnia Polska: oglądanie zaćmienia przez przydymione szkło

Zaćmienia Słońca w XXI wieku[edytuj | edytuj kod]

W tym wieku będzie ich w sumie 224, w tym: 67 całkowitych, 72 obrączkowych, 7 obrączkowo-całkowitych i 78 częściowych.[1]

Wybrane zaćmienia Słońca[edytuj | edytuj kod]

Data zaćmienia Typ Czas trwania (maks.) Trasa zaćmienia[a] Uwagi
1639-06-011 czerwca 1639 obrączkowe 00:26,9 min Ameryka Północna, Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Prusach Wschodnich, terenach Białorusi, Kazachstanu.
1654-08-1212 sierpnia 1654 całkowite 02:16 min Europa, Azja Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
1699-09-2323 września 1699 hybrydowe 00:08,2 min obrączkowe 00:53,4 min całkowite Europa, Azja Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
1706-05-1212 maja 1706 całkowite 04:10,3 min Europa, Azja Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
1733-05-1313 maja 1733 całkowite 04:09,8 min Ameryka Północna, Północna Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
1748-07-2525 lipca 1748 obrączkowe 05:07,4 min Ameryka Północna, Ocean Atlantycki, Europa, Azja Mniejsza, Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
1793-09-055 września 1793 obrączkowe 05:57,5 min Środkowa Europa, Azja, Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
1804-02-1111 lutego 1804 hybrydowe 00:45,0 min obrączkowe 00:04,8 min całkowite środkowy Atlantyk, Maghreb, Włochy, Europa Środkowa, Rosja Hybrydowe zaćmienie Słońca, w obecnych granicach Polski widoczne jedynie jako obrączkowe.
1816-11-1919 listopada 1816 całkowite 02:03,6 min południowa Skandynawia, Europa Środkowa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowa część).
1836-05-1515 maja 1836 obrączkowe 04:47 min Ameryka Środkowa, Karaiby, Atlantyk, Europa Środkowa Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (północna część).
1842-07-088 lipca 1842 całkowite 04:09,6 min Europa Środkowa i Południowa, Rosja, Azja Wschodnia, zachodni Pacyfik Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowe i południowo-wschodnie tereny).
1851-07-2828 lipca 1851 całkowite 03:44,7 min Ameryka Północna, Grenlandia, Skandynawia, Europa Środkowa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski.
1887-08-1919 sierpnia 1887 całkowite 03:53,9 min Europa Środkowa, Syberia, Mandżuria, Japonia Przedostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce. To zaćmienie zainspirowało Bolesława Prusa przy pisaniu Faraona.
1912-04-1717 kwietnia 1912 hybrydowe (obrączkowo-całkowite) 00:06,0 min (całkowite) 00:42,6 min (obrączkowe) Ameryka Południowa, Atlantyk, Europa Zaćmienie Słońca całkowite: w Hiszpanii, na wschodnim Oceanie Atlantyckim, w zachodniej Francji, obrączkowe: Ameryka Południowa, zachodni Atlantyk, Francja, Niemcy, Morze Bałtyckie, Łotwa (obecna), Rosja.
1914-08-2121 sierpnia 1914 całkowite 02:18,1 min Grenlandia, północna i Wschodnia Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne na terenach polskich np. w Wilnie.
1919-05-2929 maja 1919 całkowite 06:55,7 min Ameryka Południowa, środkowy Atlantyk, Afryka Zachodnia, Afryka Centralna, Afryka Wschodnia Sfotografowane przez Arthura Eddingtona w celu weryfikacji ogólnej teorii względności
1954-06-3030 czerwca 1954 całkowite 02:39,0 min Stany Zjednoczone, Labrador, południowa Grenlandia, Skandynawia, Europa Wschodnia Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce – dokładniej na samej granicy z Litwą (Suwałki, Sejny).
1992-06-3030 czerwca 1992 całkowite południowy Urugwaj, południowy Atlantyk
1994-11-033 listopada 1994 całkowite Ameryka Środkowa i Południowa oraz Afryka
1999-08-1111 sierpnia 1999 całkowite 02:23,0 min Wielka Brytania, kraje Beneluksu, Francja, Niemcy, Austria, Węgry, Rumunia, Bułgaria. Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca XX w., blisko granic Polski. W Polsce widoczne jako dość głębokie zaćmienie częściowe.
2001-06-2121 czerwca 2001 całkowite 04:57 min Ameryka Południowa, Afryka
2001-12-1414 grudnia 2001 obrączkowe 03:53 min Północna i Środkowa Ameryka
2002-06-1010 czerwca 2002 obrączkowe 00:23 min Azja, Australia, Ameryka Północna
2002-12-044 grudnia 2002 całkowite 02:04 min Afryka Południowa, Antarktyka, Indonezja, Australia
2003-05-3131 maja 2003 obrączkowe 03:37 min Europa, Azja, Ameryka Północna
2003-11-2323 listopada 2003 całkowite 01:57 min Australia, Nowa Zelandia, Antarktyka, Ameryka Południowa
2005-04-088 kwietnia 2005 hybrydowe 00:42 min Pacyfik, Ameryka Środkowa
2005-10-033 października 2005 obrączkowe 04:32 min Portugalia, Hiszpania i północna Afryka [1]
2006-03-2929 marca 2006 całkowite 04:07 min Brazylia, zachodnia i północna Afryka, Turcja, centralna Azja, Mongolia [2]
2006-09-2222 września 2006 obrączkowe 07:09 min Ameryka Południowa, Zachodnia Afryka, Antarktyka
2008-02-077 lutego 2008 obrączkowe 02:12 min Antarktyka, Australia, Nowa Zelandia
2008-08-011 sierpnia 2008 całkowite 02:27 min Arktyka (Archipelag Arktyczny, Grenlandia, Wyspa Biała, Ziemia Aleksandry, Nowa Ziemia), Azja (Syberia, Mongolia, Chiny) W Polsce widoczne jako częściowe zaćmienie. [3]
2009-01-2626 stycznia 2009 obrączkowe 07:54 min Antarktyka, Ocean Indyjski, Sumatra, Borneo
2009-07-2222 lipca 2009 całkowite 06:39 min Indie, Chiny, Pacyfik. Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca XXI wieku.
2010-01-1515 stycznia 2010 obrączkowe 11:08 min Afryka Środkowa, Afryka Wschodnia, Indie, Birma, Chiny Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca XXI wieku.
2010-07-1111 lipca 2010 całkowite 05:20 min Południowy Pacyfik, Chile
2011-01-044 stycznia 2011 częściowe Europa, Afryka Północna, Bliski Wschód, Azja Środkowa Głębokie zaćmienie widzialne w Polsce.
2011-06-011 czerwca 2011 częściowe Islandia, Arktyka, wschodnia Syberia, Kamczatka
2011-07-011 lipca 2011 częściowe Antarktyka
2011-11-2525 listopada 2011 częściowe Antarktyka, RPA, Nowa Zelandia, Tasmania
2012-05-2020 maja 2012 obrączkowe 05:46 min południowo-wschodnie Chiny, Japonia, Pacyfik, USA
2012-11-1313 listopada 2012 całkowite 04:02 min północna Australia, południowy Pacyfik
2013-05-1010 maja 2013 obrączkowe 06:03 min Australia, Papua-Nowa Gwinea, Wyspy Salomona, Pacyfik
2013-11-033 listopada 2013 hybrydowe 01:40 min Atlantyk, Afryka Środkowa
2014-04-2929 kwietnia 2014 obrączkowe 00:00 min Australia, Antarktyka, południowy Ocean Indyjski
2015-03-2020 marca 2015 całkowite 02:47 min Atlantyk, Wyspy Owcze, Svalbard, Biegun północny W Polsce zaćmienie widoczne jako częściowe
2016-03-099 marca 2016 całkowite 04:09 min Indonezja, Pacyfik
2016-09-011 września 2016 obrączkowe 03:06 min Afryka Środkowa, Madagaskar, Reunion, Ocean Indyjski
2017-02-2626 lutego 2017 obrączkowe 00:44 min południowe Chile i Argentyna, Atlantyk, Angola
2017-08-2121 sierpnia 2017 całkowite 02:40 min Pacyfik, Stany Zjednoczone, Atlantyk
2018-02-1515 lutego 2018 częściowe Ameryka Południowa, Antarktyka
2018-07-1313 lipca 2018 częściowe południowa Australia, Tasmania, Ocean Południowy
2018-08-1111 sierpnia 2018 częściowe Arktyka, Syberia, Mongolia, Chiny, Skandynawia
2019-01-066 stycznia 2019 częściowe Mongolia, Chiny, Japonia, Kamczatka, Alaska
2019-07-022 lipca 2019 całkowite 04:33 min południowy Pacyfik, Chile, Argentyna
2019-12-2626 grudnia 2019 obrączkowe 03:39 min Katar, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Oman, Indie, Sri Lanka, Indonezja
2020-06-2121 czerwca 2020 obrączkowe 00:38 min Afryka Środkowa, Półwysep Arabski, Pakistan, Indie, Tybet, Chiny, Tajwan
2020-12-1414 grudnia 2020 całkowite 02:10 min południowy Pacyfik, Chile, Argentyna, południowy Atlantyk
2026-08-1212 sierpnia 2026 całkowite 02:21,5 min Hiszpania, Islandia, Grenlandia, Półwysep Tajmyr Następne całkowite zaćmienie Słońca widoczne w kontynentalnej Europie
2027-08-022 sierpnia 2027 całkowite 06:23,0 min Gibraltar, Maroko, Libia, Tunezja, Egipt, Arabia Saudyjska, Jemen, Somalia
2075-07-1313 lipca 2075 obrączkowe 04:40,6 min Europa Środkowa, Wschodnia, Azja Następne obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Kraków, Rzeszów).
2093-07-2323 lipca 2093 obrączkowe 05:07,1 min Ameryka Północna, Europa Środkowa, Wschodnia, Azja Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wrocław, Kraków).
2097-05-1111 maja 2097 całkowite północna Norwegia i Półwysep Kolski, Svalbard, Ocean Arktyczny, Alaska, Ocean Spokojny
2135-10-077 października 2135 całkowite 04:42,9 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Wrocław, Katowice, Kraków).
2142-05-2525 maja 2142 całkowite 03:21,4 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Pomorze).
2195-02-1010 lutego 2195 obrączkowe 06:47,7 min Wschodnia Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki, Białystok, Warszawa, Lublin, Kielce, Rzeszów).
2200-04-1414 kwietnia 2200 całkowite 01:27,1 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
2227-05-1616 maja 2227 całkowite 01:03,1 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Warszawa, Białystok).
2305-08-2121 sierpnia 2305 obrączkowe 03:18,1 min Wschodnia Europa Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki).
2379-03-1919 marca 2379 całkowite 03:11,4 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Kraków, Kielce, Warszawa, Białystok).
2381-07-2222 lipca 2381 całkowite 05:36,8 min Środkowa Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wałbrzych, Wrocław, Katowice, Kraków).
2426-09-022 września 2426 całkowite 05:18,4 min Północna i Wschodnia Europa Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Szczecin, Słupsk, Koszalin, Lublin, Radom, Rzeszów Gdańsk, Bydgoszcz, Olsztyn, Warszawa, Białystok).

Lista najdłuższych zaćmień Słońca od 1 roku n.e. do 3000 r. n.e.[edytuj | edytuj kod]

Należy pamiętać, że obliczenia dotyczące zaćmień bardzo odległych czasowo obarczone są sporym ryzykiem błędu. Dlatego też różne źródła mogą podawać nieco odmienne wyniki obliczeń w zależności od przyjętej metody szacowania ruchu ciał niebieskich. Główne źródło błędu tkwi w braku danych co do nieregularności ruchów Ziemi i Księżyca. Dane te mogą być jedynie ekstrapolowane na podstawie obserwacji dotyczących stosunkowo krótkiego okresu.

Całkowite zaćmienia Słońca[edytuj | edytuj kod]

Data Długość
2168-07-055 lipca 2168 7:26 min
0363-06-2727 czerwca 363 7:24 min
2204-07-2727 lipca 2204 7:22 min
0381-07-088 lipca 381 7:22 min
1062-06-099 czerwca 1062 7:20 min
1080-06-2020 czerwca 1080 7:18 min
0345-06-1616 czerwca 345 7:17 min
0699-06-033 czerwca 699 7:16 min
0717-06-1313 czerwca 717 7:15 min
0132-06-011 czerwca 132 7:14 min
2150-06-2424 czerwca 2150 7:14 min
1044-05-2929 maja 1044 7:12 min
2522-06-2525 czerwca 2522 7:12 min
0150-06-1212 czerwca 150 7:12 min
0399-07-1919 lipca 399 7:11 min
2885-07-033 lipca 2885 7:11 min
2504-06-1414 czerwca 2504 7:10 min
2867-06-2323 czerwca 2867 7:10 min
0681-05-2323 maja 681 7:09 min
1955-06-2020 czerwca 1955 7:08 min
2222-08-088 sierpnia 2222 7:06 min
0114-05-2222 maja 114 7:05 min
1098-07-011 lipca 1098 7:05 min
1937-06-088 czerwca 1937 7:04 min
1973-06-3030 czerwca 1973 7:04 min
2540-07-055 lipca 2540 7:04 min
2903-07-1616 lipca 2903 7:04 min
0327-06-066 czerwca 327 7:03 min
0168-06-2222 czerwca 168 7:02 min
0735-06-2525 czerwca 735 7:02 min
2849-06-1212 czerwca 2849 7:00 min

Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca w XXI wieku miało miejsce 22 lipca 2009 a trwało 6 m 39 s.

Całkowite zaćmienie Słońca może trwać (teoretycznie) do 7 m 32 s.

Obrączkowe zaćmienia Słońca[edytuj | edytuj kod]

Data Czas trwania
0150-12-077 grudnia 150 12:24 min
0132-11-2525 listopada 132 12:16 min
0168-12-1717 grudnia 168 12:15 min
1955-12-1414 grudnia 1955 12:09 min
3080-01-1414 stycznia 3080 12:09 min
3098-01-2424 stycznia 3098 12:05 min
1973-12-2424 grudnia 1973 12:03 min
1628-12-2525 grudnia 1628 12:02 min
1937-12-022 grudnia 1937 12:00 min

Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca w XXI wieku miało miejsce 15 stycznia 2010 i trwało 11:08 min.

Całkowite zaćmienia Słońca widoczne z położenia dzisiejszej Warszawy – 52°15'N 21°00'E[edytuj | edytuj kod]

Dane zgodnie z: NASA World Atlas of Solar Eclipse Paths[b]

Data
10.02.1286 p.n.e.
29.04.1011 p.n.e.
24.06.894 p.n.e.
06.08.700 p.n.e.
19.02.348 p.n.e.
13.07.364 p.n.e.
19.10.183 p.n.e.
28.05.64 p.n.e.
01.06.113 n.e.
09.10.348 n.e.
29.11.878 n.e.
04.09.1187 n.e.
07.06.1415 n.e.
26.06.1424 n.e.
28.07.1851 n.e.
08.06.2681 n.e.
15.08.2911 n.e.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. W przypadku zaćmień częściowych, podano cały obszar, na którym zaćmienie było widoczne. Przy zaćmieniach centralnych, podano tylko pas centralny.
  2. Dane dotyczące odległych czasowo zjawisk astronomicznych mogą być, jak wspomniano powyżej, niedokładne.

Przypisy

  1. Kalendarz astronomiczny na XXI wiek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2004, s. 75. ISBN 83-7255-189-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]