Bronisław Taraszkiewicz
| Bronisław Taraszkiewicz | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 20 stycznia 1892 Maciuliszki |
| Data i miejsce śmierci | 29 listopada 1938 Mińsk |
| Poseł I kadencji Sejmu (II RP) | |
| Przynależność polityczna | Białoruski Klub Poselski |
| Okres urzędowania | od 5 listopada 1922 do 27 listopada 1927 |
Bronisław Taraszkiewicz (biał. Браніслаў Тарашкевіч; ur. 20 stycznia 1892 w Maciuliszkach koło Wilejki, zm. 29 listopada 1938 w Mińsku) – białoruski polityk, poseł na Sejm Rzeczypospolitej, przewodniczący Białoruskiego Koła Poselskiego, przywódca Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, działacz społeczny, językoznawca, tłumacz, jeden z twórców ortografii języka białoruskiego.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
Urodził się na Wileńszczyźnie w rodzinie chłopskiej. W okresie gimnazjalnym, spędzonym w Wilnie należał do polskich organizacji narodowowyzwoleńczych. Określił się jako Białorusin w czasie studiów na Uniwersytecie Petersburskim, który ukończył w 1916 na wydziale historyczno-filologicznym. Pozostał na uniwersytecie przy katedrze języka rosyjskiego i literatury, pracował również jako nauczyciel (ros. priwat – docent) greki i łaciny (do 1918).
W 1917 został jednym z liderów Białoruskiej Socjalistycznej Hromady, był jej przedstawicielem na I Zjeździe Białoruskich Organizacji i Partii, gdzie wszedł w skład ciała wykonawczego Zjazdu - Białoruskiego Komitetu Narodowego. W 1918 był wykładowcą języka białoruskiego i greckiego w Mińskim Instytucie Pedagogicznym. W tym samym roku wydał pierwszy podręcznik gramatyki języka białoruskiego dla szkół średnich. W 1921 został dyrektorem białoruskiego gimnazjum w Wilnie.
Wszedł razem z Wacławem Iwanowskim w skład Tymczasowej Komisji Rządzącej Litwy Środkowej, powstałej na Wileńszczyźnie po zamachu gen. L. Żeligowskiego, gdzie był dyrektorem do spraw szkół białoruskich (1920–1922). Był delegatem Białoruskiego Komitetu Politycznego na rozmowy z władzami polskimi, Naczelnikiem Państwa Józefem Piłsudskim i premierem Antonim Ponikowskim, gdzie przedstawił postulaty dotyczące oświaty białoruskiej.
W 1922 został wybrany na posła na Sejm Rzeczypospolitej, został przewodniczącym Białoruskiego Klubu Poselskiego (do 1925). W pracy parlamentarnej w tym okresie optował za autonomią dla Białorusi, walczył z osadnictwem wojskowym, walczył o język białoruski jako urzędowy na ziemiach zamieszkanych przez Białorusinów. M.in. w tym celu prowadził rozmowy z kandydatem na premiera RP Stanisławem Thuguttem. W 1925 dokonał rozłamu w Białoruskim Klubie Poselskim tworząc wraz z Szymonem Rak-Michajłowskim Białoruską Włościańsko-Robotniczą Hromadę.
W 1925 wstąpił do Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi, a w listopadzie tegoż roku brał udział w III Konferencji KPZB w Moskwie. Stworzona przez Taraszkiewicza organizacja szybko rosła w siłę przejmując kontrolę nad kolejnymi organizacjami białoruskimi. W styczniu 1927 władze polskie zdecydowały się na delegalizację "Hromady" i na uwięzienie jej przywódców, co nastąpiło 15 stycznia 1927. W 1928 Bronisława Taraszkiewicza za działalność komunistyczną skazano na 12 lat więzienia.
Zwolniony z więzienia w 1930. Po wyjściu na wolność żył w Gdańsku. Do więzienia trafił znów w 1932 (niektóre źródła podają, że w lutym 1931). W 1933 zgodził się na wyjazd do ZSRR i został wymieniony na Franciszka Alachnowicza. W ZSRR pracował w Międzynarodowym Instytucie Rolnym w Moskwie. Aresztowany w 1937 w czasie tzw. czystek stalinowskich, został rozstrzelany 29 listopada 1938. Zrehabilitowany 26 stycznia 1957.
Opracowany przez niego system ortografii białoruskiej nazywany jest potocznie taraszkiewicą. Przetłumaczył na język białoruski Pana Tadeusza Adama Mickiewicza oraz Iliadę Homera.
Był masonem, należał do lóż "Prawda" i "Tomasz Zan"[1].
[edytuj] Upamiętnienie
Tablice pamiątkowe poświęcone Bronisławowi Taraszkiewiczowi znajdują się m.in. na ścianach domów, w których mieszkał: na ul. Taraszkiewicza w Mołodecznie[2] i na budynku byłego szpitala w Radoszkowicach[3].
5 marca 1969 jego imię zostało nadane Liceum Ogólnokształcącemu z BJN w Bielsku Podlaskim.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Ludwik Hass, Masoneria polska XX wieku. Losy, loże, ludzie, Wyd. 2, rozsz. i uzup., Kopia, Warszawa 1996, s. 498 (nota biograficzna z datą przynależności do lóż)
- ↑ Ronny Heidenreich: Centralnaja Biełaruś. Minskaja wobłasć. W: Miescy pamiaci achwiarau kamunizmu u Biełarusi. s. 206–207.
- ↑ Ronny Heidenreich: Centralnaja Biełaruś. Minskaja wobłasć. W: Miescy pamiaci achwiarau kamunizmu u Biełarusi. s. 208.
[edytuj] Bibliografia
- Eugeniusz Mironowicz, Białoruś, Warszawa 1999
- Jerzy Turonek, Wacław Iwanowski i odrodzenie Białorusi, Warszawa 1992
- korespondencja Aleksandry Bergman z Marianem Pieciukiewiczem w sprawie Bronisława Taraszkiewicza
- Pod red. Anny Kaminsky: Miescy pamiaci achwiarau kamunizmu u Biełarusi. Lipsk: Fundacja Badań nad Dyktaturą SED, 2011, s. 278. [dostęp 2011-07-27]. (biał.)
