CEDA

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Confederación Española de Derechas Autónomas
CEDA flag.svg
Skrót CEDA
Lider José María Gil-Robles y Quiñones
Data założenia 1934
Deklarowana
ideologia polityczna
konserwatyzm, klerykalizm, nacjonalizm, antykomunizm
Deklarowane
poglądy gospodarcze
korporacjonizm
Liczba członków maksymalnie ok. 700 000
Młodzieżówka Juventudes de Acción Popular

Hiszpańska Konfederacja Prawicy Autonomicznej (Confederación Española de Derechas Autónomas, CEDA), federacja hiszpańskich katolickich partii politycznych założona 4 marca 1933. Jak deklarowali liderzy partii, zmierzała ona do budowy w kraju ustroju totalitarnego. Jej głównymi twórcami byli Ángel Herrera Oria, założyciel i redaktor naczelny dziennika El Debate (Debata), i José María Gil-Robles, późniejszy lider CEDA.

Herrera Oria stał na czele społecznej organizacji Acción Católica (Akcja Katolicka). W roku 1931 udało mu się skoncentrować wokół swojego dziennika grupę katolików gotowych bronić swoich poglądów w starciu z laickimi postulatami republikanów. Z grupy tej wyłoniła się partia Acción Nacional (Akcja Narodowa), założona 29 marca 1931, czyli w 15 dni po proklamowaniu Drugiej Republiki Hiszpańskiej. Po pewnym czasie nazwę zmieniono na Acción Popular (Akcja Ludowa), która była najważniejszą partią CEDA.

Do Akcji Ludowej dołączyły partie regionalne:

Wspólną cechą wszystkich tych partii był ich klerykalizm i opór wobec reform, które w tej materii przedsięwziął pierwszy rząd Drugiej Republiki: laickość z rozdziałem państwa od Kościoła, zakaz używania symboli religijnych w szkołach oraz innych, mniejszych zmian. Ich szczególnie silny sprzeciw wywołały rozruchy. CEDA szybko stała się najpoważniejszą siłą hiszpańskiej prawicy, mając w swoich szeregach około 700 tysięcy członków. Tak dobre zakorzenienie w społeczeństwie, czyniące CEDA partią masową, zostało osiągnięte poprzez współprace z licznymi organizacjami katolickimi.

José María Gil-Robles, będący szefem klubu parlamentarnego najpierw Acción Nacional i później Acción Popular, został szefem CEDA. Odwiedził w tym czasie Niemcy, żeby poznać metody propagandowe NSDAP; wziął również udział w jednym ze słynnych wieców w Norymberdze. CEDA podsumowywała swój program w haśle Religión, Familia, Patria, Orden, Trabajo y Propiedad (Religia, Rodzina, Ojczyzna, Porządek, Praca i Własność).

CEDA była organizacją reakcyjno-konserwatywną zmierzającą do utworzenia totalitarnego ustroju państwa. Lider partii opowiadał się za likwidacją parlamentu i zapowiedział że chce dać Hiszpanii prawdziwą jedność, nowego ducha, ustrój totalitarny...[1]. Reprezentowała ideologię klerykalnego konserwatyzmu, przez co niektórzy zaliczali ją do nurtu chadecji; część historyków przypisuje jej cechy faszystowskie, szczególnie w odniesieniu do jej młodzieżówki – Juventudes de Acción Popular (Młodzieżówki Akcji Ludowej). Członkowie CEDA jako swój wzorzec podawali konserwatystów brytyjskich, jednak w parlamencie otwarcie popierali reżimy faszystowski we Włoszech i nazistowski w Niemczech. Mimo monarchicznej proweniencji wielu swoich członków, CEDA stała po stronie zachowania ustroju republikańskiego. Powodem tego była chęć obrony interesów społecznych i ekonomicznych.

W wyborach z 19 listopada 1933 CEDA przystąpiła wspólnie z innymi partiami prawicowymi, zdobywając prawie 25% głosów i 115 z 472 mandatów, co nie starczało do utworzenia własnego rządu; spowodowało to, że Konfederacja była zmuszona do poparcia rządu Alejandro Lerroux. Okres od wyborów w listopadzie 1933 do następnych, w lutym 1936 jest przez historyków nazywany bienio negro (czarne dwulecie), gdyż były to lata reakcjonistyczne i naznaczone faszyzmem[2][3]. Cofnięcie przez rząd premiera Lerroux reform, które wdrożyli jego poprzednicy i ukonstytuowanie się nowego gabinetu z trzema ministrami wywodzącymi się z CEDA doprowadziło w październiku 1934]do wielkiej fali strajków inspirowanych przez lewicę i do próby socjalistycznej zbrojnej rebelii. Wydarzenia te nazywane są w Hiszpanii Rewolucją października 1934.

Nieznaczna przegrana w wyborach w roku 1936 okazała się dla CEDA prawdziwą klęską: partie lewicowe, ze zwycięską Hiszpańską Socjalistyczną Partią Robotniczą (PSOE) na czele, utworzyły Front Ludowy dysponujący ponad 60% głosów w Kortezach. CEDA, a szczególnie Gil-Robles, usiłowała zadekretować stan wojenny a co za tym idzie zawieszenie praw konstytucyjnych, żeby w ten sposób zapobiec przejęciu władzy przez Front Ludowy[3]. Od tej chwili członkowie CEDA pozostawali w kontakcie z grupą wojskowych niezadowolonych z objęcia rządów przez Front Ludowy; byli wśród nich między innymi generałowie Francisco Franco i Emilio Mola. Celem ich kontaktów były oczywiście przygotowania do zamachu stanu, który ostatecznie nastąpił 17 lipca 1936[3]. Zamach ten dał początek wojnie domowej, która trwała aż do kwietnia 1939. po stronie nacjonalistycznej wszystkie partie zostały rozwiązane w 1937, a większość ich działaczy i bojówkarzy przeszła pod sztandary Falangi.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Paul Preston. The Spanish Civil War: reaction, revolution and revenge. 3rd edition. W. W. New York, New York, USA: Norton & Company, Inc, 2007. 2006 . 64
  2. Andrée Bachoud, Franco, Editorial Crítica, Barcelona 2000. ISBN 84-8432-123-1
  3. 3,0 3,1 3,2 Paul Preston, Franco, Editorial Grijalbo 1994