Chajm Nachman Bialik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chajm Nachman Bialik
חיים נחמן ביאליק
Bialik young.jpg
Data i miejsce urodzenia 9 stycznia 1873, Rady
Data i miejsce śmierci 4 lipca 1934, Wiedeń
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Do ptaszyny (אל הציפור), W mieście mordu (בעיר ההרגה), Wytrwały (המתמיד), Sadzawka (הברכה)
Muzeum artysty Bejt Bialik, ul. Bialika 22, Tel Awiw-Jafa
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Chajm Nachman Bialik (hebr. חיים נחמן ביאליק; ur. 9 stycznia 1873 w Radach na Wołyniu, zm. 4 lipca 1934 w Wiedniu) – żydowski poeta tworzący w języku hebrajskim oraz jidysz, nazywany "odnowicielem poezji hebrajskiej"[1]; narodowy wieszcz Izraela; prozaik, tłumacz, eseista, wydawca.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Chajm Nachman Bialik był synem biznesmena Icchaka Josefa Bialika i Diny, z domu Priwe. Pierwszych 6 lat życia spędził w Radach, później rodzina Bialików przeniosła się do Żytomierza, gdzie ojciec założył szynk. Po śmierci ojca (1880) Chajm Nachman wychowywał się w Żytomierzu u bardzo religijnego dziadka, Jaakowa Mosze Bialika. Otrzymał tradycyjne żydowskie wykształcenie, a także zaczął poznawać literaturę europejską. W wieku 17 lat rozpoczął naukę w wołożyńskiej jesziwie (dzisiejsza Białoruś). Liczył na zdobycie w niej nie tylko wykształcenia talmudycznego, ale i ogólnego. W wyniku rozczarowania programem nauczania, a także w związku z panującym w jesziwie konfliktem między tradycjonalistami a zwolennikami Haskali, Bialik opuścił szkołę i udał się do Odessy, ówczesnego centrum nowoczesnej kultury żydowskiej. Tam uczył się języka rosyjskiego i niemieckiego, a utrzymywał się z nauczania hebrajskiego. Wstąpił też do Chowewej Cijon. W 1893 poślubił Manię Awerbuch. Przez pewien czas pracował u swojego teścia w Korosteszowie niedaleko Kijowa. W 1897 przeniósł się do Sosnowca, będącego wówczas pod zaborem rosyjskim. Znudzony prowincjonalnym życiem, w 1900 wrócił do Odessy.

Przez kolejne dwie dekady Bialik kontynuował działalność literacką i polityczną (w kręgach syjonistycznych). Czas ten nazywany jest jego "złotym okresem". Powstały wówczas takie utwory, jak W mieście mordu (Be-ir ha-harega) o pogromie w Kiszyniowie czy hebrajski przekład Dybuka Szymona An-skiego. Publikował w czasopismach, redagował dzieła Ibn Gabirola, pisał nowoczesne komentarze do Miszny.

W 1921, w związku z niesprzyjającą sytuacją polityczną w ZSRR, Bialik przeniósł się do Berlina. Tam zajmował się pracą w założonym wraz z kilkoma innymi literatami wydawnictwie Dwir. W 1922 za namową lekarza przeniósł się na około dwa lata do miasta Bad Homburg. W 1924 Bialik emigrował do Palestyny i zamieszkał w Tel Awiwie. Natychmiast został tam uznany za osobowość literacką o wielkim wpływie na nowoczesną kulturę żydowską. Jednakże prawie nie pisał już wówczas poezji. Przywiązany do aszkenazyjskiej wymowy hebrajskiego (z akcentem paroksytonicznym), nie potrafił pisać dla odbiorców erec-izraelskich, wymawiających po sefardyjsku (z akcentem oksytonicznym).

Grób Bialika na cmentarzu w Tel Awiwie

Chajm Nachman Bialik zmarł w wyniku nieudanej operacji prostaty. Został pochowany na telawiwskim Cmentarzu Trumpeldor.

Wpływ na współczesny język hebrajski[edytuj | edytuj kod]

Bialik wprowadził do hebrajszczyzny poetyckiej zwroty potoczne oraz stworzone przez siebie. Pisał wiersze dla dzieci, nawiązywał do poezji ludowej. W swoich utworach odwoływał się zarówno do tradycji judaizmu rabinicznego, jak i do idei syjonizmu. Wprowadził do poezji hebrajskiej miarę sylabotoniczną[2].

Przede wszystkim jednak Bialik, wraz z innymi żydowskimi literatami i publicystami jego pokolenia, przyczynił się do rewernakularyzacji języka hebrajskiego (przywrócenia hebrajszczyźnie funkcji języka potocznego, języka używanego nie tylko w liturgii i poezji, ale we wszystkich sferach życia).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Borzymińska Zofia, Żebrowski Rafał (oprac.) Polski słownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie, t. 1, Wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2003, ISBN 83-7255-126-X, str. 185.
  2. Borzymińska Zofia, Żebrowski Rafał (oprac.), op. cit., str. 186.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]