Czrezpienianie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Związek wielecki 983-1056/57 (Czrezpienianie, Chyżanie, Dołężanie, Redarowie)

Czrezpienianie, Czrezpieczanie, Czerezpieczanie, Czerespienianieśredniowieczne plemię słowiańskie należące do grupy plemion wieleckich (Związek wielecki). Zamieszkiwali między Reknicą (ew. Rzekiennica, dziś Recknitz) i Pianą (obecnie Peene), dalej na północ od doliny Piany oraz wyspę Uznam[1]. Grody identyfikowane jako czrezpieniańskie to Ostrów, Ciecierów, Małkinia i Wołogoszcz, przygraniczne Damin.

Źródła pisane[edytuj | edytuj kod]

Adam z Bremy wymienia Czrezpienian w swoim dziele Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum (Dzieje kościoła hamburskiego):
Liczne są plemiona słowiańskie. Z tych wpierw od zachodu, na pograniczu z Nordalbingami, Wagrowie; ich miastem nadmorskim Starogand[2]. Dalej idą Obodrzyce, których teraz zwą Reregami, a miastem ich Mechlin[3]. Bliżej nas Połabianie, których miastem Racibórz[4]. Z tyłu za nimi [G]linianie i Warnowie. Blisko nich mieszkają Chyczanie i Czrezpienianie, których od Dołężan i Redarów oddziela rzeka Pina i miasto Dymin. Tam jest granica diecezji hamburskiej. Są jeszcze inne plemiona słowiańskie, które mieszkają między Łabą i Odrą, jak Hawelanie, którzy są nad rzeką Hawelą, i Doszanie, Lubuszanie, Wolinianie i wiele innych[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W IX wieku weszli w skład organizacji politycznej zwanej Związkiem Wieleckim jako jedno z czterech wielkich plemion obok Redarów, Tolężan (vel Dołężan/Doleńców) i Chyżan.
Podczas drugiego powstania ogólnopołabskiego w 955 r. podczas, którego przeciwko Niemcom sprzymierzyli się Wieleci z Obodrzycami, Otto I po rozgromieniu Węgrów na Lechem wtargnął aż na tereny Czrezpienian, docierając do rzeki Rzekiennicy. Słowianie otoczyli tam Niemców, a od niechybnej klęski ocalił ich margrabia Gero przy pomocy sprzymierzonych ze sobą Ranów, którzy przyczynili się do budowy trzech mostów na Rzekiennicy. Umożliwiły one przeprawę przez rzekę i rozgromienie oddziałów słowiańskich. Powstanie upadło.
Gdy po latach 30. XI wieku, Związek Wielecki był u szczytu potęgi, doszło w nim do wojny domowej (1057-1060). W 1057 Czrezpienianie wystąpili przeciwko Redarom. W trzech kolejnych bitwach rozbili Redarów oraz sprzymierzonych z nimi Doleńców i Chyżan.
Redarowie zwrócili się o pomoc do księcia obodrzyckiego Gotszalka, księcia saskiego Bernarda i króla duńskiego Swena Estrydsena. Koalicja ta pokonała Czrezpienian zmuszając do zapłacenia okupu, Gotszalk zaś przyłączył Czrezpienian i Chyżan do Związku Obodrzyckiego.
W 1151 razem z Chyżanami zbuntowali się przeciwko władcy Niklotowi.
Do 1170 zostali podbici wraz z resztą Wieletów przez książąt zachodniopomorskich, którzy umieścili w swojej tytulaturze również Lutycję - ziemię Lutyków.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Etnonim pochodzący od hydronimu, oznaczający tych, którzy mieszkają za rzeką Pianą[6] lub po obydwu brzegach. Derywat przedrostkowy od prasłowiańskiego przyimka *čerzъ ← *čersъ (przez), zachowany m.in. w rosyjskim čerez/через, słoweńskim čerź, serbochorwackim črëz; nieobecny we współczesnym języku polskim. W zachodnich źródłach występują jako Circipanien, Zirzipanien a nazwa tłumaczona jest od łacińskiego circum (dookoła). Prawdopodobieństwo by Słowianie używali nazwy łacińskiej jest mało prawdopodobne. Podobieństwo czerez/circum jest albo zbiegiem okoliczności albo pokrewieństwem praindoeuropejskim.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jarosław Kobyłecki, Sztuka korabnicza Słowian północnozachodnich (VIII - pocz. XIII w.)
  2. W oryginale Aldinburg, dziś Oldenburg
  3. W oryginale Magnopolis (Meklemburg)
  4. Ratzeburg
  5. Gerard Labuda, Fragmenty dziejów Słowiańszczyzny zachodniej, Poznań 2002, s. 40.
  6. Jerzy Nalepa, Nazwy plemion [w:] Mały słownik kultury dawnych Słowian, Warszawa 1990, s.252