Dobra (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dobra
Herb
Herb Dobrej
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Dobra
Wysokość 460[1] m n.p.m.
Liczba ludności 3300
Strefa numeracyjna (+48) 18
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0423172
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Dobra
Dobra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dobra
Dobra
Ziemia 49°42′50″N 20°15′10″E/49,713889 20,252778Na mapach: 49°42′50″N 20°15′10″E/49,713889 20,252778
Dobra i góra Śnieżnica
Zespół szkół w Dobrej
Wikimedia Commons

Dobrawieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Dobra; siedziba władz gminy. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Dobra leży w północno-zachodniej części powiatu limanowskiego. Znajduje się w centralnej części Beskidu Wyspowego, w dolinie rzeki Łososina i jej dopływu – potoku Porąbka. Zabudowania i pola Dobrej zajmują szerokie w tym miejscu dno doliny Łososiny, oraz dolną część stoków wznoszących się po obydwu jej stronach szczytów Beskidu Wyspowego: Łopień (951 m), Ćwilin (1072 m) i Śnieżnica (1006 m)[2].

Przez Dobrą przebiega droga krajowa nr 28, nieczynna już linia kolejowa nr 104 ChabówkaNowy Sącz z siedmioprzęsłowym wiaduktem, oraz drogi lokalne[2].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

W rejonie doliny Łososiny, w której leży Dobra, przebiega granica strefy klimatu Pogórza Karpackiego – typu górskiego i klimatu Beskidzkiego – typu podgórskiego[3].
Klimat jest stosunkowo łagodny, charakteryzują go niewielkie wahania temperatury, umiarkowane wiatry (50% to wiatry zachodnie, czasem dociera tu wiatr halny). Latem opady związane są z gwałtownymi burzami i stają się rzadsze od połowy sierpnia. Średni okres wegetacji roślin wynosi tu ok. 200 dni.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Górne partie okolicznych szczytów Beskidu Wyspowego porasta las iglasty (głównie świerk i jodła), natomiast w partiach niższych (las mieszany) dominują buki i jodły. Część stoków jest odsłonięta i wykorzystana pod uprawy
W dolinach, w pobliżu rzeki i strumieni, rosną olchy i wierzby. Na obrzeżach lasów można się natknąć na paprocie, w tym paproć języcznik zwyczajny.

Gleby w Dobrej są mało żyzne (klasy III – V) i kamieniste, głównie na podłożu kamienistym, ilastym i gliniastym[3].

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi wywodzi się od "dobrej wody", czyli gwarowej "debry" – wąskiego jaru porośniętego lasem, którego dnem płynie potok[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy o wsi wspomina dokument z 2 sierpnia 1361, w którym wymienieni są jej założyciele – ród rycerski Ratołdów herbu Osoria[4]. Od I połowy XV wieku Dobra kilkakrotnie zmieniała właścicieli, przechodząc w ręce kolejnych potężnych rodów szlacheckich, m.in. Raciborzan, Błędowskich, Lubomirskich, Pieniążków i Małachowskich[4][1].
W XV wieku w okolice Dobrej przybyli wołoscy pasterze, którzy zaczęli wypasać swoje stada na stokach Mogielicy, Ćwilina i Łopienia. Większość z nich wyruszyła w dalszą wędrówkę, część jednak osiedliła się w Dobrej i stopniowo zasymilowała z ludnością rdzennie polskiego pochodzenia[4].
Pod zarządem Jana Pieniążka (herbu Odrowąż) w XVI wieku okolica znacznie się zaludniła. Założył on kilka nowych osad i pod koniec XVI wieku w skład tzw. klucza dobrzańskiego wchodziły: Dobra, Jurków, Zadziele, Gruszowiec, Chyszówki, Wola Pieniążkowa i Radomicze. Cały ten majątek został sprzedany hrabiemu wiśnickiemu Sebastianowi Lubomirskiemu w 1584. Lubomirscy nie byli łaskawymi panami – bezlitośnie nałożyli na chłopów liczne obowiązki feudalne i często mobilizowali okolicznych chłopów do służby na licznych wojnach, w które się angażowali[4]. Jednak to właśnie tej rodzinie Dobra zawdzięcza budowę kościoła św. św. Szymona i Judy Tadeusza, który w latach 80. XVII wieku ufundował Jerzy Dominik Lubomirski w miejsce poprzedniej świątyni, strawionej przez pożar[5]. Dobra pozostawała w rękach rodu z Wiśnicza przez 127 lat[4].
Wśród właścicieli Dobrej należy również wymienić Stanisława Małachowskiego – marszałka Sejmu Cztegoletniego. On jako pierwszy oczynszował chłopów, dając im na własność uprawianą przez nich ziemię w zamian za opłatę dzierżawczą. Jemu również Dobra zawdzięcza pierwszą szkołę ludową, która zastąpiła działającą do końca XVII wieku szkołę parafialną[1].
Na mocy traktatu rozbiorowego z 1772 roku Dobra i cały klucz dobrzański dostały się pod zabór austriacki.
W połowie XIX wieku na terenie wsi zarejestrowano dwie wielkie epidemie cholery, które zdziesiątkowały ludność[1].
W listopadzie 1914 roku w Dobrej miały miejsce niewielkie potyczki, które poprzedziły starcie armii austro-węgierskiej i rosyjskiej pod Limanową[1].
W 1968 roku na miejscowym cmentarzu parafialnym został pochowany Leopold Węgrzynowicz – działacz turystyczny i etnograf, badający kulturę ludową tych okolic. Na jego domu znajduje się pamiątkowa tablica, umieszczona przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Limanowskiej[1].

Religia[edytuj | edytuj kod]

W Dobrej znajduje się parafia Matki Bożej Szkaplerznej, która administruje dwoma kościołami: zabytkowym drewnianym kościółkiem pw. świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza oraz nowym kościołem Matki Bożej Szkaplerznej.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Znajdująca się w Beskidzie Wyspowym miejscowość ma atrakcyjne dla turystów i letników położenie pomiędzy najwyższymi jego szczytami: Łopieniem, Ćwilinem i Śnieżnicą[5]. Przez wieś przepływa rzeka Łososina. Miejscowość stanowi dobrą bazę wypadową do zwiedzenia nie tylko tych pobliskich szczytów, ale również dalszych. Umożliwiają to przechodzące przez miejscowość szlaki turystyki pieszej i rowerowej. W centrum wsi znajduje się restauracja. Na rynku znajduje się tez zabytkowy kościół, a tuż obok niego nowa świątynia. Na plebanii jest także muzeum.

Szlaki turystyczne
szlak turystyczny zielony – z Dobrej przez Łopień, Przełęcz Rydza-Śmigłego, Mogielicę, Przełęcz Słopnicką, Cichoń, Ostrą, Skiełek do Łukowicy.
Szlaki rowerowe
szlak rowerowy czerwony – z Jurkowa (4km), przez przełęcz Rydza-Śmigłego, Łopień (2,5 km) do Dobrej.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu miejscowości na linii kolejowej nr 104 (ChabówkaNowy Sącz) usytuowana jest stacja kolejowa Dobra koło Limanowej oraz siedmioprzęsłowy blachownicowy wiadukt.

Stacja leży na Turystycznym Szlaku Kolejowym Przez Karpaty.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Andrzej Matuszczyk: Beskid Wyspowy. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2008, s. 169. ISBN 978-83-89188-78-6.
  2. 2,0 2,1 Beskid Wyspowy 1:50 000. Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.
  3. 3,0 3,1 3,2 Włodzimierz Chorązki: Gmina Dobra – opracowanie historyczno – heraldyczne (pol.). Gmina Dobra, 05-2003. [dostęp 2010-10-10].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Adam Wojas: Historia i tradycje (pol.). W: "600 lat wsi Dobrej k. Limanowej" [on-line]. Gmina Dobra. [dostęp 2010-10-12].
  5. 5,0 5,1 Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 9. ISBN 978-83-88383-43-4.