Friedrich Wilhelm Bessel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Friedrich Wilhelm Bessel

Friedrich Wilhelm Bessel (ur. 22 lipca 1784 w Minden, zm. 17 marca 1846 w Królewcu, obecnie Kaliningrad, Rosja) – niemiecki astronom, geodeta i matematyk, który dokonał pomiarów położenia ok. 50 tys. gwiazd. Pozwoliło to po raz pierwszy dokładnie wyznaczyć odległości międzygwiezdne. Od roku 1810 profesor uniwersytetu w Królewcu. Założył tam obserwatorium astronomiczne, którym kierował.

Sformułował i rozwiązał równanie różniczkowe opisujące drgania membrany kołowej, zwane równaniem Bessela. Rozwiązaniami tego równania są funkcje Bessela. W 1804 napisał artykuł na temat komety Halleya, w którym matematycznie wyznaczył jej orbitę (na podstawie obserwacji przeprowadzonych w 1607 roku). Pracę tę przesłał astronomowi H.W. Olbersowi, który wysoko ją ocenił i doprowadził do jej opublikowania w piśmie „Monatliche Correspondenz” w październiku 1804. W 1826 udoskonalił wahadło sekundowe, którego długość wyznaczył tak, aby okres ruchu trwał dokładnie 1 s. W latach 1831-1832 kierował pomiarami geodezyjnymi łuku południka w Prusach Wschodnich, a w 1841 wyznaczył wartość mimośrodu elipsoidalnego kształtu Ziemi, jako równą 1/299. Liczba ta określa odchylenie kształtu Ziemi od kształtu doskonale kulistego. Pierwszy wykorzystał heliometr – przyrząd do pomiaru pozornej średnicy Słońca. Ustalił dokładne pozycje tysięcy poszczególnych gwiazd, co umożliwiło mu obserwację niezmiernie małych, lecz znaczących ruchów tych obiektów względem siebie. Udowodnił, że 61 Cygni, po wprowadzeniu odpowiedniej korekty, wykonuje w ciągu roku pozorny ruch po elipsie. Ten okresowy ruch, zw. paralaksą, można interpretować jako wynik ruchu Ziemi wokół Słońca. Astronom wykazał, że 2 jasne gwiazdy – Syriusz i Procjon – wykonują minimalne ruchy. Zjawisko to można wytłumaczyć, zakładając, iż w sąsiedztwie znajdują się niewidoczne obiekty zakłócające ich ruch. Istnienie takich ciał niebieskich, nazwanych obecnie Syriuszem B i Procjonem B, zostało potwierdzone już po jego śmierci. Również odkrycie planety Neptun można w dużym stopniu przypisać astronomowi. W artykule z 1840 zwrócił on bowiem uwagę na obserwowane przez siebie niewielkie nieregularności orbity Urana, które przypisał wpływowi nieznanej planety położonej jeszcze dalej. Bessel był uczonym, którego praca stworzyła podstawy do oceny skali Wszechświata, wielkości gwiazd, galaktyk i ich gromad. Ponadto wprowadził udoskonalenia techniczne do dokładnego określenia pozycji i pomiarów ciał niebieskich w astronomii, do mechaniki nieba, badania ruchów ciał niebieskich, a także do badania rozmiaru i kształtu Ziemi. Poszerzył zasób pojęć matematycznych o funkcje – obecnie znane jako funkcje Bessela – które po raz pierwszy były zastosowane w 1817, do wyznaczania ruchów trzech ciał będących pod wpływem wzajemnej grawitacji[1].

Pochowany na cmentarzu Neurossgarten w Królewcu.

W uznaniu jego zasług jedną z planetoid nazwano (1552) Bessel.

Przypisy

  1. Encyklopedia Britannica. Poznań: KURPISZ S.A., 2006, s. 23-24. ISBN 978-83-60563-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]