Georges Danton

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Georges Jacques Danton
Georges Danton.jpg
Data i miejsce urodzenia 26 października 1759
Arcis-sur-Aube
Data i miejsce śmierci 5 kwietnia 1794
Paryż
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Georges Jacques Danton (ur. 26 października 1759 w Arcis-sur-Aube, zm. 5 kwietnia 1794 w Paryżu) – jeden z organizatorów i przywódców rewolucji francuskiej 1789, w l. 1789-90 adwokat, znakomity mówca, członek Konwentu, od stycznia 1790 członek Komuny Paryskiej, od 1791 działał w klubie kordelierów i stał na ich czele, od stycznia 1791 administrator departamentu paryskiego, od grudnia 1791 zastępca prokuratora Komuny Paryża.

Miał dwa przydomki: zwolennicy nazywali go „tytanem rewolucji”, a przeciwnicy „szlachetnym dzikusem”[1][2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Gdy był małym dzieckiem, został kopnięty kilkukrotnie przez rozjuszonego byka, co zdeformowało mu twarz na całe życie. Jako wybitnie zdolny syn ubogiego adwokata wykształcenie zdobył w Troyes w Szampanii, w szkole księży oratorianów. Już w wieku 15 lat chciał być świadkiem wielkich wydarzeń historycznych i odbył pieszą wędrówkę na koronację Ludwika XVI do Reims, gdzie króla nawet nie zobaczył z powodu ogromnego tłumu.

Po ukończeniu prawa na uniwersytecie paryskim praktykował w sądzie. Ożenił się z Antoinette Gabrielle Charpentier, córką właściciela kawiarni najpopularniejszej wśród elity paryskiej palestry. Za pieniądze otrzymane od teścia otworzył biuro adwokackie i zmienił nazwisko na d'Anton (po wybuchu rewolucji powrócił do wcześniejszej, plebejskiej pisowni)[2].

Rewolucja[edytuj | edytuj kod]

W rewolucję zaangażował się dopiero przy wycofywaniu Regimentu Flandryjskiego (wezwanego do ochrony króla), czym zdobył sobie uznanie zarówno jakobinów jak i sankiulotów. Szczególną popularnością zaczęły się cieszyć jego wystąpienia w Zgromadzeniu Narodowym, w których potępiał niesprawiedliwość i korupcję. Jednak w mniejszym gronie znajomych, pod wpływem alkoholu okazywał się sprzedajnym i pozbawionym skrupułów politykiem. Brał pieniądze od wszystkich: zarówno od dworu i księcia orleańskiego (za uśmierzanie zamieszek), jak i od Anglików (za ich wywoływanie). Uważał, iż rzeczą absolutnie prawidłową jest bogacenie się na rewolucji.

Wiosną 1792 należał do zwolenników wojny, a wkroczenie do Francji armii pruskiej pozwoliło mu dostać się na szczyt władzy. Kazał zamordować dowódcę Gwardii Narodowej markiza de Mandata i był głównym inspiratorem szturmu motłochu na Tuileries. Od 11 sierpnia do 11 października 1792 minister sprawiedliwości, w Tymczasowej Radzie Wykonawczej, latem i jesienią 1792 był faktycznym szefem rządu. Do legendy przeszły jego słowa wypowiedziane w przeddzień wybuchu I wojny koalicyjnej 2 września 1792: „Do zwycięstwa trzeba nam odwagi, odwagi i jeszcze raz odwagi”. W Konwencie, gdzie zajmował się głównie obroną narodową i polityką zagraniczną, zasiadał na ławach góry. Głosował za karą śmierci dla Ludwika XVI.

W cztery miesiące po śmierci pierwszej żony ożenił się z szesnastoletnią Louise Gély, wbrew rewolucyjnym ideałom ślubu udzielił im niezaprzysiężony ksiądz w Saint-Germain-des-Prés (świadkami byli Lucile i Camille Desmoulins). Dla innych znajomych wziął ślub w ratuszu paryskim.

Od kwietnia do lipca 1793 kierował - bez specjalnych osiągnięć - Komitetem Ocalenia Publicznego. Wysunął propozycję wytyczenia naturalnych granic Francji, starał się rozbić koalicję przez zawieranie odrębnych traktatów pokojowych i prowadził tajne rokowania w Berlinie, Londynie i Turynie. Pragnął porozumienia z żyrondystami, które nie doszło do skutku. Początkowo, jako inicjator powstania Trybunału Rewolucyjnego, zwalczał kontrrewolucję i Wściekłych. Potem, będąc przywódcą umiarkowanej frakcji jakobinów, atakował też (od grudnia 1793) robespierrystów i ich politykę terroru, lecz w marcu 1794 opowiedział się za likwidacją hebertystów. Jego ataki przeciw kontrrewolucji nie przeszkadzały mu jednak kontaktować się z jej przedstawicielami (łączyły go dość bliskie, niewyjaśnione stosunki polityczne z Charles François Dumouriezem).

Z czasem stał się zwolennikiem polityki pobłażliwości i zgody narodowej, korzystnej dla nowej burżuazji, wzbogaconej m.in. na wykupie dóbr narodowych (sam Danton również dorobił się majątku). Był przywódcą plebejskiego skrzydła klubu kordelierów. Na przełomie 1793 i 1794 porzucił klubowy, radykalny program i stanął na czele własnej frakcji dantonistów, zwanych "pobłażliwymi". W konflikcie pomiędzy radykalnym góralami (jakobini i kordelierzy) i umiarkowanymi żyrondystami odegrał dość dwuznaczną rolę. Wprawdzie obok Robespierre'a i Marata uważany był za najważniejszego przywódcę radykałów, to jednak do końca próbował skleić porozumienie pomiędzy dwiema grupami członków Konwentu[1][2].

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

W czasach terroru jakobińskiego poróżniony z „Nieprzekupnym” (między innymi z powodu nieobyczajnego trybu życia Dantona i jego poglądów na dorabianie się przez rewolucyjnych wodzów), został oskarżony o spisek przeciw rządowi i zdradę kraju. Aresztowano go pod koniec marca 1794 roku razem z Camille'em Desmoulinsem i generałem François Josephem Westermann (zwanym „rzeźnikiem z Wandei”), a następnie postawiono przed Trybunałem Rewolucyjnym (2-5 kwietnia). Mimo znakomitej obrony został skazany na śmierć i zgilotynowany. W drodze na szafot miał powiedzieć katu: „Nie zapomnij pokazać im mojej głowy. Warta jest tego”. Proces Dantona był przyczyną powstania dekretu o wykluczeniu obrońców ze wszystkich procesów[1][2].

Oceny[edytuj | edytuj kod]

O ocenę Dantona toczyły się spory polityczne i historiograficzne; występowali gorliwi apologeci (O. Aulard), a także oskarżyciele (Albert Mathiez). Obecnie przeważa tendencja raczej umiarkowana (G. Lefebvre): nie negując demagogii i korupcji Dantona, wskazuje się na jego rewolucyjny patriotyzm i nieprzeciętne talenty polityka[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Jan Baszkiewicz: Danton. Warszawa: PIW, 1990. ISBN 83-06-00343-8.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Andrzej Marceli Cisek: Kłamstwo Bastylii. Warszawa: Fronda, 2010, s. 176-184. ISBN 978-83-62268-68-9.