Gienrich Jagoda
| Gienrich Jagoda | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 1891 Rybińsk |
| Data i miejsce śmierci | 15 marca 1938 Moskwa |
| Ludowy Komisarz Spraw Wewnętrznych ZSRR | |
| Przynależność polityczna | Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego |
| Okres urzędowania | od 10 lipca 1934 do 26 września 1936 |
| Następca | Nikołaj Jeżow |
| Odznaczenia | |
 |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
Gienrich Grigorjewicz Jagoda właściwie Herszel Jehuda (ros. Генрих Григорьевич Ягода), (1891–1938) – wysoki funkcjonariusz policji politycznej i służb bezpieczeństwa Związku Radzieckiego. Po reorganizacji organów bezpieczeństwa szef NKWD w latach 1934–1936.
Życiorys [edytuj]
Urodzony w Rybińsku jako syn Żyda Gersza Filippowicza Jegudy i Rosjanki Marii Gawriłownej[1]. Był kuzynem Jakowa Swierdłowa. Według oficjalnej wersji w 1907 jako szesnastolatek wstąpił do partii bolszewików, faktycznie od 1917; w 1911–1913 zesłaniec; uczestniczył w obydwu rewolucjach - lutowej i październikowej.
Karierę w aparacie bezpieczeństwa rozpoczął w 1920 wstępując do Czeka z poręki Jakowa Swierdłowa. Stalin zetknął się z nim w Carycynie i poparł dalszą karierę. Według niektórych relacji był szefem kremlowskiego laboratorium toksykologicznego i według niektórych źródeł[2] miał przyczynić się do śmierci Lenina, Maksima Gorkiego i być może Wiaczesława Mienżyńskiego - być może te informacje są jednak echem zeznań, jakie składał podczas procesów pokazowych. Od 1921 członek kolegium (prezydium) Czeka. Od 1924 drugi zastępca Przewodniczącego OGPU Feliksa Dzierżyńskiego, a po jego śmierci w 1926 pierwszy zastępca szefa OGPU Wiaczesława Mienżyńskiego. Był głównym architektem i organizatorem systemu łagrowego (GUŁAG). Osobiście kierował budową kanału łączącego Morze Białe z Morzem Bałtyckim[potrzebne źródło]. Od listopada 1931 do sierpnia 1933 kopało go blisko 300 tys. więźniów łagrów, z czego jedna trzecia zmarła w trakcie budowy.
Po śmierci Mienżyńskiego w 1934 przejął kierownictwo nad OGPU. Po reorganizacji aparatu bezpieczeństwa w 1934 i transformacji OGPU w "GUGB" Główny Urząd Bezpieczeństwa Państwowego i wcielenia go w lipcu do Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD, Jagoda stanął na czele NKWD. Z rozkazu Stalina rozpoczął wielką czystkę po zabójstwie Siergieja Kirowa. W 1936 aresztował Lwa Kamieniewa i Grigorija Zinowjewa, powiązanych kiedyś z Lwem Trockim, następnie doprowadził do ich pokazowego procesu. W 1935 r. przyjął tytuł "generalnego komisarza bezpieczeństwa publicznego" (odpowiednik marszałka) oraz zaprojektował sobie biało-niebieski mundur szamerowany złotem ze złoconym kordzikiem.
Od 1933 w narastającym konflikcie ze Stalinem, gdy nie w pełni poparł go w sprawie Riutina. Hamował śledztwo w sprawie Zinowjewa i Kamieniewa i nastawał, aby oddać ich pod sąd Biura Politycznego w pełnym składzie. W efekcie we wrześniu 1936 zwolniony ze stanowiska i mianowany Ludowym Komisarzem Łączności.
W 1937 Jagodę aresztowano i oskarżono o spiskowanie, szpiegostwo i zdradę. W tzw. procesie dwudziestu jeden (zob. Procesy moskiewskie) został skazany na karę śmierci i rozstrzelany w marcu 1938. Jako jedyna ofiara procesów moskiewskich nie zrehabilitowany w 1988 r., ani obecnie. Po aresztowaniu Jagody została rozstrzelana jego żona i siostra, zaś 8-letni synek - Garik, pozbawiony opieki zaginął. Stanowisko Jagody w NKWD przejął Nikołaj Jeżow.
Według wcześniejszej literatury, Stalin podobno miał do pewnego stopnia Jagodę w ręku, dysponując zeznaniami byłego wysokiego funkcjonariusza OGPU, Michaiła Trilissera, który dezawuował przeszłość zwierzchnika i potwierdzał jego dawne związki z Ochraną (świadek ów, działający następnie w Kominternie, współwinny represji, został również zlikwidowany w 1940).
Przypisy
- ↑ See Zvi Gitelman. A Century of Ambivalence: The Jews of Russia and the Soviet Union, 1881 to the Present, 2nd expanded edition, Indiana University Press, 1988, 2001, ISBN 0-253-21418-1, p.112
- ↑ T. Wittlin Commissar, 1972
