Gorączka krwotoczna Ebola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Choroba wywołana przez wirus Ebola
Pielęgniarki stojące przy chorej na gorączkę krwotoczną Ebola. Był to trzeci znany przypadek choroby. Chora była leczona i zmarła w 1976 w Ngaliema Hospital w Kinszasie
Pielęgniarki stojące przy chorej na gorączkę krwotoczną Ebola. Był to trzeci znany przypadek choroby. Chora była leczona i zmarła w 1976 w Ngaliema Hospital w Kinszasie
ICD-10 A98.4
Choroba wywołana przez wirus Ebola
DiseasesDB 18043
MedlinePlus 001339
MeSH D019142
Choroba wywołana przez wirus Ebola
Czynnik chorobotwórczy
Nazwa Wirus Ebola
Śmiertelność do 90%
Epidemiologia
Droga szerzenia bezpośredni kontakt z wydzielinami i wydalinami chorego
Liczba nowych zachorowań w roku według PZH 0
Występowanie Afryka
Prawo
Przymusowe leczenie tak
Podlega zgłoszeniu WHO tak

Gorączka krwotoczna Ebola[1] (ang. Ebola hemorrhagic fever, EHF), choroba wywołana przez wirus Ebola[2][3] (ang. Ebola virus disease, EVD) – ciężka, często śmiertelna choroba zakaźna wywołana przez wirus Ebola[4][5][6][7][8][9]. Zgodnie z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych jest zaliczana do kategorii trzyznakowej A98: „Inne wirusowe gorączki krwotoczne niesklasyfikowane gdzie indziej”[2].

Objawy choroby pojawiają się od dwóch dni do trzech tygodni od zakażenia wirusem[4][5][6][7][8][9], najczęściej okres inkubacji choroby wynosi od 8 do 10 dni[6]. Choroba zaczyna się od gorączki (ponad 38,5 °C), bólu głowy, mięśni i gardła oraz znacznego osłabienia[4][5][7][8][9]. W następnym etapie choroby występują wymioty, biegunka, wysypka, zaburzenia czynności nerek i wątroby, a w części przypadków krwawienia[4][5][7][9] zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne.

Epidemia choroby rozpoczyna się od osób, które miały kontakt z krwią lub innymi płynami ustrojowymi zakażonych zwierząt, takich jak małpy czy owocożerne nietoperze[5][6][7][8]. Uważa się, że naturalnym rezerwuarem zarazków są owocożerne nietoperze, jednak pomimo intensywnych badań nie zostało to potwierdzone[5][6][7][8]. Następnie wiriony mogą być przenoszone pomiędzy ludźmi poprzez bezpośredni kontakt z krwią i innymi płynami ustrojowymi chorych oraz zmarłych na tę chorobę osób[4][5][6][7][8][9], a także poprzez bezpośredni kontakt z przedmiotami skażonymi przez ich krew i inne płyny ustrojowe[5][6][7]. Osoby, które przebyły chorobę, mogą przekazywać wirusa poprzez niezabezpieczone kontakty seksualne przez 7 tygodni od wyzdrowienia[4][5][7].

W Europie podstawami do podejrzenia gorączki krwotocznej Ebola są: gorączka ponad 38,5 °C, przebywanie w ciągu ostatnich 3 tygodni na obszarach, na których wystąpiły ostatnio przypadki tej choroby oraz kontakt z płynami ustrojowymi chorych lub zmarłych na tę chorobę ludzi lub zwierząt (w tym zjedzenie mięsa chorych zwierząt)[8]. Dla potwierdzenia diagnozy należy wykluczyć inne choroby mające podobne objawy: malarię, dur brzuszny, riketsjozy oraz inne wirusowe gorączki krwotoczne[5][8]. Ostateczne potwierdzenie diagnozy następuje w wyniku badań laboratoryjnych za pomocą kilku testów: testu immunoenzymatycznego (ELISA), testów wykrywających przeciwciała (IgM i IgG), testu RT-PCR, mikroskopii elektronowej, izolacji wirusa przy zastosowaniu hodowli komórkowej[5][6][8]. Pobrane próbki mają najwyższy poziom zagrożenia biologicznego; testy powinny być prowadzone z zachowaniem szczególnych środków ostrożności, przez wyspecjalizowane laboratoria[5][8][9].

Zaliczana jest do wirusowych gorączek krwotocznych. Tym samym w Polsce, zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1570; tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 947), osoby chore na gorączkę krwotoczną Ebola podlegają obowiązkowej hospitalizacji, a osoby zdrowe, które pozostawały w styczności z chorymi na tę chorobę, podlegają obowiązkowej kwarantannie lub nadzorowi epidemiologicznemu przez okres nie dłuższy niż 21 dni (art. 34 i 35 ustawy).

Największą do tej pory epidemią tej choroby zarówno pod względem liczby zachorowań, jak i liczby przypadków śmiertelnych, jest trwająca właśnie epidemia gorączki krwotocznej Ebola w Afryce Zachodniej[10][11][12].

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Wirus Ebola, obraz mikroskopowy wirionu (CDC, 2011)
 Osobny artykuł: wirus Ebola.

Czynnikiem etiologicznym gorączki krwotocznej są wirusy należące do rodzaju Ebolavirus, RNA-wirusów z rodziny Filoviridae. Choroba wywoływana jest u ludzi przez wirusy należące do 4 z 5 znanych gatunków rodzaju EbolavirusZaire ebolavirus, Bundibugyo ebolavirus, Sudan ebolavirus, Taï Forest ebolavirus. Pierwszy z nich jest gatunkiem typowym całego rodzaju. Pierwsze trzy wywoływały epidemie gorączki krwotocznej Ebola, czwarty jest znany z jednego przypadku zachorowania. Gatunek Reston ebolavirus wywołuje gorączkę krwotoczną u małp. Wirusy poszczególnych gatunków są nazywane odpowiednio: wirus Ebola (ang. Ebola virus (EBOV)), wirus bundibugyo (ang. Bundibugyo virus (BDBV)), wirus Sudan (ang. Sudan virus (SUDV)), wirus Taï Forest (ang. Taï Forest virus (TAFV)) i wirus reston (ang. Reston virus (RESTV)). Nazwa wirus Ebola jest używana potocznie dla określenia wszystkich wirusów rodzaju Ebolavirus.

Historia epidemii[edytuj | edytuj kod]

Epidemie gorączki krwotocznej Ebola w Afryce w latach 1979–2008

Pierwsze przypadki choroby opisano w roku 1976 w Zairze, w okolicach Yambuku nad rzeką Ebola. Choroba, którą wywołał szczep Zaire, cechowała się bardzo wysoką śmiertelnością – spośród 318 chorych 280 (88%) zmarło.

W tym samym roku w Sudanie, w rejonie Nzara i Maridi, stwierdzono 284 zachorowania wywołane biotypem ebola-sudan (śmiertelność – 53%). W obu epidemiach odnotowano dużą liczbę zakażeń szpitalnych wśród personelu medycznego.

W 1976 zanotowano jeszcze jedno, zakończone wyzdrowieniem, zakażenie laboratoryjne Ebola-sudan w Wielkiej Brytanii, a rok później pojedyncze ognisko w Zairze (zgon, wirus Zaire).

W 1979 podtyp Sudan wywołał kolejną epidemię w Nzara. Na 34 (33 wg danych WHO) chore osoby, 22 zmarły (65%).

W latach 1989-1990 w USA i na Filipinach a w 1992 we Włoszech, przeciwciała przeciwko wirusowi Ebola wykrywano u ludzi mających kontakt z makakami jawajskimi pochodzącymi z Filipin. Niegroźny dla ludzi szczep wyizolowany w Reston (Wirginia) nazwano Ebola-reston.

W 1994 epidemia spowodowana biotypem Ebola-zaire wystąpiła w kopalniach złota położonych w lasach deszczowych na terenie Gabonu. Spośród 52 osób, które zachorowały, 31 (60%) umarło.

W tym samym roku choroba wystąpiła u osoby przeprowadzającej autopsję u dzikiego szympansa z Wybrzeża Kości Słoniowej – podtyp nazwano Côte d’Ivoire.

W 1995 do kolejnej dużej epidemii doszło w pobliżu Kikwit w Zairze. Dochodzenie epidemiologiczne pozwoliło ustalić, że przypadkiem pierwotnym był pacjent, który pracował w lesie w pobliżu miasta. Zanotowano 315 zachorowań spowodowanych Ebola-zaire, 250 śmiertelnych (81%).

Rok później choroba dwukrotnie pojawiała się w Gabonie. W wyniku infekcji wirusem ze szczepu Ebola-zaire w okolicach miejscowości Mayibout (prowincja Woleu-Ntem) i Booué (prowincja Ogowe-Ivindo) zmarło 66 spośród 97 chorujących osób. W obu przypadkach ogniska pierwotne powstały prawdopodobnie przez kontakt z chorymi szympansami. Wirus Ebola został też zawleczony do Republiki Południowej Afryki, gdzie zachorował lekarz zajmujący się chorymi w Gabonie oraz pielęgniarka, która się nim zajmowała w Johannesburgu. Kobieta zmarła.

W roku 1996 ponownie wykrywano także przypadki wystąpienia wirusa szczepu Reston w USA i na Filipinach.

Lata 2000-2003 to kolejne epidemie w Afryce Środkowej. W Ugandzie, w największej notowanej w historii epidemii, wirus podtypu Sudan spowodował 425 zachorowań, w tym 224 zakończone zgonem. Choroba wystąpiła w dystryktach Gulu, Masindi i Mbarara. Następne przypadki gorączki krwotocznej stwierdzano na granicy Gabonu i Kongo oraz w dystryktach Kéllé i Mbomo (Kongo, region Cuvette-Ouest), a czynnikiem etiologicznym był wirus Ebola-zaire. W sumie, podczas czterech epidemii zakażeniu uległo 300 osób, z czego 253 zmarły (84%).

W południowym Sudanie (region Yambio) Ebola-Sudan wywołał w 2004 zachorowania u 17 osób. 7 pacjentów dotkniętych gorączką Ebola zmarło.

W 2005 12 przypadków (9 śmiertelnych) opisano w Etoumbi i Mbomo (region Cuvette-Ouest)[13].

We wrześniu 2007 potwierdzono wystąpienie choroby w prowincji Kasai Zachodnie w Demokratycznej Republice Konga. Sytuację epidemiologiczną komplikował fakt jednoczesnego występowania dyzenterii i duru brzusznego. Na dzień 3 października 2007 potwierdzono laboratoryjnie 25 przypadków zakażeń wirusem Ebola[13].

30 listopada 2007 potwierdzono wybuch epidemii w dystrykcie Bundibugyo w zachodniej Ugandzie. Na dzień 7 grudnia 2007 opisuje się 93 podejrzenia choroby, w tym 22 przypadki śmiertelne. Laboratoryjnie potwierdzono u 9 osób występowanie nowej odmiany wirusa[13].

W grudniu 2013 prawdopodobnie miał miejsce pierwszy przyadek zachorowania na gorączkę krwotoczną Ebola w Afryce Zachodniej (w Gwinei)[14][15], który zapoczątkował największą jak do tej pory epidemię tej choroby[16]. 23 marca 2014 rząd Gwinei poinformował oficjalnie Światową Organizację Zdrowia o wybuchu epidemii gorączki krwotocznej Ebola w czterech południowo-wschodnich prefekturach kraju[17]. Epidemia rozprzestrzeniła się na sąsiednie kraje: Liberię i Sierra Leone), pojedyncze przypadki zachorowań odnotowano też w Mali, Nigerii, Senegalu, Hiszpanii i Stanach Zjednoczonych[16]. Do 29 października 2014 włącznie odnotowano 13 567 zachorowań, z których 7728 zostało potwierdzonych laboratoryjnie[16].

Objawy i przebieg[edytuj | edytuj kod]

Większość przypadków kończy się śmiercią z wykrwawienia. Naturalnym rezerwuarem są prawdopodobnie owocożerne nietoperze. Najczęściej występuje w krajach tropikalnych. Zarażenie następuje po bezpośrednim kontakcie z chorym, chociaż choroba może także przenosić się innymi drogami. Okres choroby trwa do ok. 2 tygodni (najszybszy przypadek śmierci nastąpił po 4 dniach), przy czym śmiertelność waha się w granicach 60 – 90%.

Pierwsze objawy gorączki krwotocznej przypominają objawy grypy – wysoka temperatura, bóle mięśni, biegunka. W miarę postępu choroby pojawiają się wymioty, bóle brzucha, klatki piersiowej oraz głowy, a także wysypka. W szczytowej fazie choroby może dojść do obfitych krwawień z jam ciała oraz krwotoków wewnętrznych. Niejednokrotnie chory może nawet w tym czasie tracić przytomność i kontakt z otoczeniem, a nawet doznawać zaburzeń psychicznych.

Jedyny znany szczep, który przenosi się drogą powietrzną – Ebola reston – nie jest szkodliwy dla człowieka.

Profilaktyka[edytuj | edytuj kod]

Profilaktyka opiera się na ograniczeniu ryzyka przenoszenia zarazków od zakażonych zwierząt poprzez stosowanie rękawic i innych środków ochronnych[5]. W przypadku wykrycia u zwierząt choroby powinny być one zabijane, a ich ciała usuwane z zachowaniem szczególnych środków ostrożności[5]. Produkty zwierzęce (w tym mięso) powinny być gotowane przed spożyciem[5]. Należy unikać kontaktu z krwią i innymi płynami ustrojowymi osób chorych, powinny być one izolowane przez okres choroby[5][6][7][8]. Podczas opieki nad chorymi należy stosować rękawice i inną odzież ochronną[5][6][7][8]. Wirus Ebola szybko ginie na suchych powierzchniach, a także w wyniku działania mydła, wybielacza, światła słonecznego i suszenia[4]. Wirus Ebola nie jest przenoszony przez komary[4].

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

W Europie podstawami do podejrzenia gorączki krwotocznej Ebola są: gorączka ponad 38,5 °C, przebywanie w ciągu ostatnich 3 tygodni na obszarach, na których wystąpiły ostatnio przypadki tej choroby oraz kontakt z płynami ustrojowymi chorych lub zmarłych na tę chorobę ludzi lub zwierząt (w tym zjedzenie mięsa chorych zwierząt)[8]. Dla potwierdzenia diagnozy należy wykluczyć inne choroby mające podobne objawy: malarię, dur brzuszny, riketsjozy oraz inne wirusowe gorączki krwotoczne[5][8]. Ostateczne potwierdzenie diagnozy następuje w wyniku badań laboratoryjnych za pomocą kilku testów: testu immunoenzymatycznego (ELISA), testów wykrywających przeciwciała (IgM i IgG), testu RT-PCR, mikroskopii elektronowej, izolacji wirusa przy zastosowaniu hodowli komórkowej[5][6][8].

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Nie ma skutecznego leku ani szczepionki na tę chorobę[4][5][6][7][8][9]. Są opracowywane i testowane nowe, potencjalne szczepionki i terapie lekowe[5][6][7][18]. Leczenie objawowe polega na utrzymywaniu równowagi wodno-elektrolitowej poprzez uzupełnianie płynów i elektrolitów ustnie lub dożylnie[5][6][7]. Do 90% chorych umiera[5]. Epidemie gorączki krwotocznej Ebola wybuchają zazwyczaj w tropikalnych regionach Afryki[5][6][7]. Podczas epidemii mających miejsce do 2013 roku zakażeniu ulegało mniej niż tysiąc osób rocznie, a 67% chorych zmarło[5][6][7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Główny Inspektor Sanitarny: Komunikat w sprawie epidemii gorączki krwotocznej Ebola w Gwinei i krajach sąsiadujących. gis.gov.pl, 2014-04-04. [dostęp 2014-07-04].
  2. 2,0 2,1 Światowa Organizacja Zdrowia: ICD-10. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. Rewizja dziesiąta. Wyd. 2008. T. I: Lista Tabelaryczna. Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, 2012. (pol.)
  3. Struktura HCD. Centrum systemów informacyjnych ochrony zdrowia. [dostęp 2014-07-04].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Gorączka krwotoczna Ebola – informacje dla podróżnych (pol.). W: Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób [on-line]. 2014. [dostęp 2014-07-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-14)].
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 5,23 5,24 Ebola virus disease Fact sheet N°103 (ang.). W: World Health Organization [on-line]. 2014. [dostęp 2014-07-05].
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 6,15 Ebola Hemorrgagic Fever (ang.). W: Centers for Disease Control and Prevention [on-line]. 2014. [dostęp 2014-07-19].
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 Ebola. General information (ang.). W: Public Health England [on-line]. 2014. [dostęp 2014-07-19].
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 Übersicht Ebola-Fieber / Marburg-Fieber (niem.). W: Robert Koch-Institut [on-line]. 2014. [dostęp 2014-07-19].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 Fièvre hémorragique virale (FHV) à virus Ebola (fr.). W: Institut de veille sanitaire [on-line]. 2014. [dostęp 2014-07-19].
  10. Chronology of Ebola Hemorrhagic Fever Outbreaks (ang.). Centers for Disease Control and Prevention, 24 czerwca 2014. [dostęp 25 czerwca 2014].
  11. http://abcnews.go.com/Health/stories-front-lines-ebola-outbreak/story?id=24354445
  12. http://time.com/2933963/ebola-outbreak-worst/
  13. 13,0 13,1 13,2 WHO: Ebola haemorrhagic fever EPR
  14. Denise Grady, Sheri Fink: Tracing Ebola’s Breakout to an African 2-Year-Old (ang.). W: The New York Times [on-line]. 2014-08-09. [dostęp 2014-08-21].
  15. Sylvain Baize, Delphine Pannetier, Lisa Oestereich, Toni Rieger i inni. Emergence of Zaire Ebola Virus Disease in Guinea — Preliminary Report. „New England Journal of Medicine”, 16 kwietnia 2014 (ang.). [dostęp 2014-08-21]. 
  16. 16,0 16,1 16,2 WHO: Ebola Response Roadmap. Situation Report. 31 October 2014 (ang.). World Health Organization, 2014-10-319. [dostęp 2014-10-31].
  17. Ebola virus disease in Guinea (ang.). World Health Organization. Regional Office for Africa, 2014-03-23. [dostęp 2014-09-07].
  18. Ebola/Marburg Vaccine Development (niem.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.