Uganda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Republic of Uganda
Jamhuri ya Uganda

Republika Ugandy
Flaga Ugandy
Herb Ugandy
Flaga Ugandy Herb Ugandy
Dewiza: (ang.) For God and My Country
(Dla Boga i mojego kraju)
Hymn: Oh Uganda, Land of Beauty
Położenie Ugandy
Język urzędowy angielski, suahili[1]
Stolica Kampala
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Yoweri Museveni
Szef rządu premier Amama Mbabazi
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
82. na świecie
236 036 km²
15,39%
Liczba ludności (2009)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
39. na świecie
32 369 558
136 osób/km²
Jednostka monetarna szyling ugandyjski (UGX)
Niepodległość od Wielka Brytania Wielkiej Brytanii
9 października 1962
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 UG
Domena internetowa .ug
Kod samochodowy EAU
Kod samolotowy 5X
Kod telefoniczny +256
Mapa Ugandy
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Uganda w Wikipodróżach
Rzeki i jeziora Ugandy
Mount Kadam, Uganda

Uganda – państwo we wschodniej Afryce nad Jeziorem Wiktorii, o pow. 236 tys. km². Graniczy z Sudanem Południowym, Demokratyczną Republiką Konga, Rwandą, Tanzanią i Kenią. Ludność zajmuje się głównie rolnictwem i hodowlą, kraj słabo rozwinięty.

Uganda jest podzielona na 80 dystryktów w czterech regionach: Północnym, Wschodnim, Centralnym oraz Zachodnim.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Ustrój państwa to republika konstytucyjna. Obecnym prezydentem jest Yoweri Museveni. Prezydent mianuje premiera, którym jest obecnie Amama Mbabazi. Parlament tworzy Zgromadzenie Narodowe, na które składa się 303 członków. Osiemdziesięciu sześciu z nich nominowanych jest przez grupy interesów, w tym kobiety oraz armię. Reszta wybierana jest w powszechnych, odbywających się co pięć lat wyborach.

Partie polityczne Ugandy były represjonowane od 1986. Mogły teoretycznie istnieć, lecz nie były w stanie dotrzeć do elektoratu poprzez środki masowego przekazu. Trwająca cały czas wojna pogłębiała przepaść między partią rządową a innymi. W 2005 po przeprowadzonym referendum konstytucyjnym został przywrócony system wielopartyjny. Następnego roku został wybrany w pośrednich wyborach prezydenckich Yoweri Museveni (przez kolegium elektorskie), pomimo sprzeciwu społeczności międzynarodowej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Ugandy.
Information icon.svg Osobny artykuł: Miasta Ugandy.

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Kraj ten jest jednym z najwyżej położonych państw Afryki. 84% powierzchni kraju obejmuje północno-zachodnia część prekambryjskiej Wyżyny Wschodnioafrykańskiej.

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Rzeki w Ugandzie należą głównie do dorzecza Nilu, m.in.:

Na terenie Ugandy znajduje się wiele dużych zbiorników wodnych, m.in.:

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

W Ugandzie znajdują się 32 obszary chronione, które łącznie zajmują 8% powierzchni kraju.

Wybrane parki narodowe:

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1894 utworzono protektorat Ugandy, w skład którego weszło 5 królestw: Ankole, Buganda, Bunyoro, Busoga i Toro. W roku 1962 federacja Ugandy uzyskała niepodległość od Wielkiej Brytanii. W 1967 zniesiono historyczne monarchie. W latach 1978-1979 doszło do konfliktu z sąsiednią Tanzanią. Konsekwencją przegranej przez Ugandę wojny było obalenie reżimu Idi Amina.

Konstytucja z 1993 przywróciła tradycyjny podział południowej części kraju na królestwa.

Od 1987 roku, trwa tam rebelia prowadzona przez sfanatyzowaną Armię Bożego Oporu (LRA) głównie na północy kraju, ale także w południowo-wschodnim Sudanie oraz Demokratycznej Republice Konga.

Uganda była ogarnięta w latach 90-tych epidemią AIDS, ale udało się jej zaradzić dzięki strategii ABC[2]. Obecnie najpoważniejszym problemem kraju jest malaria, która w Ugandzie zabija więcej ludzi niż AIDS (co roku 70 tys. zgonów, głównie wśród dzieci do lat pięciu oraz ciężarnych kobiet) i której koszty leczenia pochłaniają 40 % wydatków na ochronę zdrowia. Na ponad 90 proc. powierzchni kraju jest ona obecna przez cały rok, zarówno w porze deszczowej, jak i suchej. Okolice jeziora Kioga na północy kraju to najbardziej malaryczne miejsce na świecie. Naukowcy policzyli, że na każdego mieszkańca przypada tam rocznie średnio 1500 ukąszeń komarów przenoszących pierwotniaka Plasmodium falciparum wywołującego malarię[3].

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Ugandzie.

Źródło: Joshua Project, 2010[5]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

PKB Ugandy w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosi około 1200 USD. Rozwój kraju hamuje brak podstawowej infrastruktury gospodarczej, np. elektrowni (dostępu do prądu nie ma 90% mieszkańców), dróg czy nawet źródeł czystej wody.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dzietność kobiet w Ugandzie wynosi 6,7 dziecka i należy do najwyższych w świecie.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Na południu Ugandy podstawowym posiłkiem są małe zielone banany zwane matoke, zjadane na surowo lub smażone.
  • Samochód posiada co 50. rodzina w kraju, telewizor - mniej niż co dziesiąta.
  • Rządy dyktatora Idi Amina przedstawiono w książce, a później filmie Ostatni król Szkocji (ang. The Last King of Scotland)
  • W Ugandzie toczy się spora część akcji powieści Tomek na Czarnym Lądzie.
  • W latach 90. XX wieku, skakał jedyny skoczek narciarski pochodzący z Afryki - Dustan Odeke. Jego rekord życiowy, 50 metrów jest nieoficjalnym rekordem Ugandy oraz Afryki.

Polonica[edytuj | edytuj kod]

  • W Nyabyeya koło Masindi w Ugandzie od jesieni 1942 r. do 1949 roku istniało brytyjskie osiedle dla części z 20 tysięcy Polaków (w większości dzieci) przebywających w Afryce, po pobycie na zesłaniu na Syberii i opuszczeniu terytorium ZSRR. Do dzisiaj zachował się tam kościół z 1943 r. zbudowany przez Polaków[6] i polski cmentarz.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Uganda w Wikisłowniku