Hidźra
Hidźra (hijra) – określenie osobnika trzeciej płci w kulturach Azji Południowej (na subkontynencie indyjskim).
Spis treści |
Nazewnictwo [edytuj]
Hidźrowie występują też pod innymi nazwami:
- w Pendżabie jako khusra, khotti lub ćakka,
- w Tamil Nadu jako arawani
Kto zostaje hidźrą? [edytuj]
Hidźrą zostają osoby urodzone biologicznie jako mężczyźni, ale nie utożsamiające się kulturowo lub psychicznie z płcią męską, z męskimi rolami w społeczeństwie, lub utożsamiający się psychicznie z płcią żeńską; transseksualiści; obojnacy; osoby urodzone z narządami obojga płci lub o płci nieokreślonej; mężczyźni wykastrowani z jakiegoś powodu. Na poziomie języka mówią o sobie zwykle w rodzaju żeńskim.
Hidźrowie a religia [edytuj]
W hinduizmie hidźrowie należą do szczególnej kasty i są poświęceni bogini zwanej Bahućara Mata. Są kojarzeni z androgynicznymi bóstwami hinduizmu. W kontekście islamskim trzecia płeć hidźrów jest uważana za wynik woli Allaha. Również jednak w kręgu hinduizmu hidźrowie są pod wpływem wielu praktyk muzułmańskich, np. grzebią swoich zmarłych zamiast palić ich zwłoki na stosie.
Proces stawania się hidźrą [edytuj]
Człowiek staje się hidźrą w wyniku procesu socjalizacji w obręb "rodziny hidźrów". Najpierw jest ćelą czyli uczniem u jakiejś guru, która prowadzi go stopniowo w obręb kulturowej kobiecości. Każda guru ma przynajmniej pięć ćeli, które przyjmują jej nazwisko i są uważane za jej spadkobierczynie. Ćela oddają swoje dochody guru, która zarządza gospodarstwem. Kulminacją procesu jest religijny rytuał, na który składa się zwykle kastracja, operacja normalnie w Indiach zakazana. Dla hidźrów jest to rodzaj nirwany lub ponownych narodzin. Nie wszyscy hidźrowie są wykastrowani, choć sądzi się, że zdecydowana większość.
Społeczne położenie hidźrów [edytuj]
W Indiach każda grupa społeczna ma określone miejsce w strukturze społeczno-gospodarczej. Hidźrowie zajmują się głównie żebractwem i prostytucją (w dawnych czasach również świątynną prostytucją sakralną). Mężczyźni utrzymujący kontakty seksualne z hidźrami nie są uważani za homoseksualistów w sensie, w jakim to pojęcie jest rozumiane na Zachodzie, bo też i hidźrowie nie są homoseksualistami, są w Indiach trzecią płcią. Niektórzy hidźrowie wychodzą nawet za mąż.
Hidźrowie wykonują wiele obrzędów sakralnych w czasie ceremonii zaślubin oraz po narodzinach dziecka płci męskiej. Na obrzędy te przychodzą zwykle bez zaproszenia, ale ich obecność (związana z muzyką, śpiewem i zawierającym aluzje seksualne tańcem) wróży szczęście i płodność. Za ich obecność należy się im więc zwyczajowo wynagrodzenie. Powszechna jest wiara w ponadnaturalne moce hidźrów, dlatego wszyscy boją się ich obrazić, co niechybnie przyniosłoby nieszczęście.
W muzułmańskich społeczeństwach subkontynentu indyjskiego hidźrowie byli silnie związani z klasami panującymi, pełniąc rozmaite role w pałacach, czy to służących, czy to partnerów seksualnych mężczyzn z elit - było to dość często spotykane jeszcze do lat 50. XX wieku.
W epoce kolonialnej zależności od Wielkiej Brytanii nastąpił pewien wpływ zachodniego sposobu myślenia, który pogorszył położenie hidźrów i wniósł traktowanie ich jako swego rodzaju zboczenia czy nawet przestępstwa. Skierowane przeciwko nim ustawodawstwo zostało jednak zniesione po odzyskaniu niepodległości przez Indie. Ksenofobiczne akty przemocy wobec nich, które się jednak czasem zdarzają (głośna była w ostatnich latach sprawa przemocy, jakiej dopuszczali się wobec nich policjanci w Bangalore[1]) są jednak skutkiem wpływów kulturowych wynikających z brytyjskiego panowania, gdyż miejsce hidźrów w indyjskiej kulturze jest trwałe i bardzo głębokie.
Hidźrowie są (obok dzieci poniżej 5 lat życia i sannjasinów) jedną z trzech kategorii ludzi, których członkowie w hinduizmie nie są po śmierci paleni na stosach (kremowani), lecz zakopywani w ziemi.
Od 2000 r. Hidźrowie są reprezentowane we władzach.
Od 2005 r. kategoria płci uznana we wniosku paszportowym.
Hidźrowie w sztuce [edytuj]
- O hidźrach opowiada słynny dokument BBC India's Ladyboys
- Indyjski film Daayraa, reż. Amol Palekar, 1996
- Ciekawostka: Grający główną rolę Nirmal Pandey zdobył za nią nagrodę dla najlepszej aktorki na festiwalu w Valenciennes.
- Navarasa tamilski film Santosh Sivana, 2005
- Welcome to Sajjanpur film Shyam Benegala, 2008
- Sadak film Mahesh Bhatta, 1991
- Shevri marathi film Gajendra Ahire, 2006
- Agneepath 2012
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
Bibliografia [edytuj]
- Serena Nanda: Neither Man Nor Woman: The Hijras of India. 1998.
- Isabell Zipfel: Hijras, the third sex. eBook with 34 Images. Amazon, ASIN B009ETN58C
Linki zewnętrzne [edytuj]
Hidźra - trzecia płeć (pol.). [dostęp 28 maja 2008].
